¹ In het tweede jaar nu des koninkrijks van Nebukadnezar, droomde Nebukadnezar dromen; daarvan werd zijn geest verslagen, en zijn slaap werd in hem gebroken.¹²³⁴⁵

1. tweede jaar Dat is niet te verstaan van het tweede jaar, in hetwelk Nebukadnezar heeft begonnen te regeren, want Daniël wordt hier met de wijzen te Babel gezocht om gedood te worden, onder welken hij niet is gerekend geworden, dan nadat hij drie jaren in het hof van Nebukadnezar was opgevoed en in de schrift der Chaldeën onderwezen geweest. Men kan dit verstaan van het tweede jaar der absolute regering van Nebukadnezar, zijn vader dood zijnde, en hij nu alleen regerende over de gehele monarchie van Babylonië, nadat hij overwinnend uit Egypte en het Joodse land was wedergekomen, en nu in vrede over hetzelve regeerde.
2. des koninkrijks van Nebukadnezar, Niet van het rijk van Cyrus, maar van Nebukadnezar; want dit wordt hier alleen tot onderscheiding bijgevoegd, dewijl van den koning Cyrus in Dan 1:21 was gewag gemaakt, dat niemand mene dat deze geschiedenis voorgevallen is in Cyrus' rijk.
3. dromen; Aldus spreekt de profeet, omdat ofschoon het maar een droom geweest is, toch worden in denzelven vele delen of stukken verhaald, gelijk Dan 2:31 , enz. te zien is. Anders: dromen; dat is, een bijzonderen en voortreffelijken droom.
4. verslagen, Hieruit heeft de koning vernomen en kunnen oordelen, dat het een buitengewone droom was, dien God hem had ingegeven, gelijk van Jozef, Gen 37 ; van den schenkers en bakkers, Gen 40:6 ; van Farao, Gen 41 ; van Abimelech, Gen 20:3 ; van Laban, Gen 31 ; zie de aantekening Gen 40:6 , en zie van het Hebreeuwse woord Jdg 13:25 ; vergelijk Gen 41:8 .
5. werd in hem gebroken Of, als zijn slaap in hem was; dat is, toen hij nog sliep.

² Toen zeide de koning, dat men roepen zou de tovenaars, en de sterrekijkers, en de guichelaars, en de Chaldeen, om den koning zijn dromen te kennen te geven; zij nu kwamen, en stonden voor het aangezicht des konings.¹²³⁴⁵

1. zeide de koning, Dat is, gebood; gelijk Dan 1:3 .
2. de tovenaars, Zie de aantekening Gen 41:8 .
3. guichelaars, Zie Exo 7:11 .
4. Chaldeën, Dit was in die tijden een erenaam, alsof zij al de wijsheid en wetenschap alleen gehad hadden, en dat in andere landen of mensen gene wijsheid ware te vinden geweest.
5. te kennen te geven; Versta hierbij: en daarna uit te leggen, vs.5.

³ En de koning zeide tot hen: Ik heb een droom gedroomd; en mijn geest is ontsteld om dien droom te weten.¹

1. om dien droom te weten Dit is een kort afgebroken rede in verbaasdheid gesproken, die op deze of dergelijke wijze kan vol gemaakt worden: en ik ben begerig om dien droom te weten.

⁴ Toen spraken de Chaldeen, tot den koning in het Syrisch: O koning, leef in eeuwigheid! Zeg uw knechten den droom, zo zullen wij de uitlegging te kennen geven.¹²³⁴⁵⁶

1. de Chaldeën, Onder dezen naam moet men hier verstaan al die soorten van tovenaars, waar vs.2 van gesproken is.
2. in het Syrisch Hebreeuws, in het Aramisch. Want Aram is Syrië; zie de aantekening 2Sa 8:5 . De Syrische taal was ook de taal der Chaldeën en der Babyloniërs en zij was in die tijden zeer algemeen in al de Oosterse landen.
3. O koning, Van hier af tot het einde van Dan 7 is de tekst Chaldeeuws of Babylonisch.
4. eeuwigheid Dat is, lang en gelukkig. Vergelijk 1Ki 1:31 , met de aantekening. Hebreeuws, in eeuwigheden.
5. uw knechten den droom, Dat is ons, die uwe knechten zijn.
6. zo zullen wij de uitlegging te kennen geven Deze belofte is al te stout, te beloven de uitlegging van een droom eer zij hem gehoord hadden.

⁵ De koning antwoordde en zeide tot de Chaldeen: De zaak is mij ontgaan; indien gij mij den droom en zijn uitlegging niet bekend maakt, gij zult in stukken gehouwen worden, en uw huizen zullen tot een drekhoop gemaakt worden.¹²³

1. De zaak is mij ontgaan; Dat is, ik heb vergeten wat ik gedroomd heb, gelijk vs.8. Anders: daar gaat een bevel van mij uit, te weten hetgeen hier volgt, tenzij dat gij, enz. en alzo vs.8.
2. gij zult in stukken gehouwen worden, Chaldeeuws, gij zult [tot] stukken gemaakt worden; dat is, gij zult in stukken gekapt of gehouwen worden. Dit was in zichzelven een gans onrechtvaardige begeerte, en zulk een dreigement gans tirannisch; want welk mens is er, die van een ander mens zijn droom kan weten? Nochtans, dewijl deze sterrenkijkers zich beroemden uit den loop des hemels verborgen dingen, ook toekomenden te kunnen weten en voorzeggen, zo eist de koning hier niets meer van hen, dan zijzelf vermaten te kunnen doen, God deze zaak alzo door zijne voorzienigheid besturende, opdat de ijdelheid van hun hoge beroeming zou openbaar worden.
3. drekhoop gemaakt worden Of, mesthoop, privaat, alzo Dan 3:29 , en Ezr 6:11 .

⁶ Maar indien gijlieden den droom en zijn uitlegging te kennen geeft, zo zult gij geschenken en gaven, en grote eer van mij ontvangen; daarom geeft mij den droom en zijn uitlegging te kennen.¹²

1. gaven, Het Chaldeeuwse woord betekent een overvloedige of overdadige verering als men geen geld spaart. Hieruit blijkt hoe groot dat des konings begeerte was om dezen droom te weten.
2. grote eer van mij ontvangen; Of, veel heerlijkheid; te weten verhoging van bezoldigingen, privilegiën, vrijheden, vereringen.

⁷ Zij antwoordden ten tweeden male, en zeiden: De koning zegge zijn knechten den droom, dan zullen wij de uitlegging te kennen geven.

⁸ De koning antwoordde en zeide: Ik weet vastelijk, dat gijlieden den tijd uitkoopt, dewijl gij ziet, dat de zaak mij ontgaan is.¹²³

1. vastelijk, Chaldeeuws, uit vaste; dat is, zekerlijk, voorzeker.
2. den tijd uitkoopt, Dat is, uitstel zoekt, tijd zoekt te winnen en mijn begeerte uit te stellen zolang als het ulieden goeddunken zal.
3. de zaak mij ontgaan is Chaldeeuws, het woord; zie boven de aantekening vs.5.

⁹ Indiën gijlieden mij dien droom niet te kennen geeft, ulieder vonnis is enerlei; daarom hebt gij een leugenachtig en verdicht woord voor mij te zeggen bereid, totdat de tijd verandere; daarom zegt mij den droom, dan zal ik weten, dat gij mij deszelfs uitlegging zult te kennen geven.¹²³

1. dien droom niet te kennen geeft, Versta hierbij, met zijne uitlegging.
2. vonnis is enerlei; Chaldeeuws, wet; vergelijk Est 4:11 . Alsof de koning zeide: Gij weet wel wat vonnis er alreeds over ulieden uitgesproken is, te weten dat gij zult in stukken gehouwen worden, vs.5, daarom hebt gij, enz.
3. totdat de tijd verandere; Dat is, totdat ik met langheid van tijd vergeet ulieden aan te porren, en gij middelerwijl ontkomen mocht.

¹⁰ De Chaldeen antwoordden voor den koning, en zeiden: Er is geen mens op den aardbodem, die des konings woord zou kunnen te kennen geven; daarom is er geen koning, grote of heerser, die zulk een zaak begeerd heeft van enigen tovenaar, of sterrekijker, of Chaldeer.¹²³⁴⁵

1. voor den koning, Dat is, in de tegenwoordigheid van den koning, of voor het aangezicht van den koning, gelijk vs.11.
2. Er is geen mens Zij brengen drie redenen van verontschuldiging bij: 1. dat het den mens onmogelijk is; 2. dat nooit een koning zulks geëist heeft; 3. dat het alleen den goden toekomt te weten hetgeen de koning van hen begeerde te weten.
3. op den aardbodem, Chaldeeuws, op het droge; gelijk Gen 1:10 .
4. woord zou kunnen te kennen geven; Dat is, hetgeen de koning begeert te weten.
5. grote of heerser, Het Chaldeeuws woord betekent een die groot is in macht of eer, of enige andere zaak.

¹¹ Want de zaak die de koning begeert, is te zwaar; en er is niemand anders, die dezelve voor den koning te kennen kan geven, dan de goden, welker woning bij het vlees niet is.¹²³

1. is te zwaar; Chaldeeuws, is te dierbaar, te kostelijk, dat is, zij wordt onder de mensen niet gevonden.
2. de goden, Dat is gesproken naar de wijze der heidenen, die vele goden hadden.
3. bij het vlees niet is Dat is, bij de mensen, die met vlees en bloed bekleed zijn.

¹² Daarom werd de koning toornig en zeer verbolgen, en zeide, dat men al de wijzen te Babel zou ombrengen.¹²

1. Daarom werd de koning toornig Eensdeels, omdat zij des konings begeerte niet konden voldoen; anderdeels, omdat zij den koning genoegzaam van tirannie beschuldigden, omdat hij zulke onmogelijke, ongehoorde, ja goddelijke dingen van hen wilde weten.
2. zeide, Dat is, gebood.

¹³ Die wet dan ging uit, en de wijzen werden gedood; men zocht ook Daniël en zijn metgezellen, om gedood te worden.¹²³

1. wet dan ging uit, Vonnis, oordeel, sententie.
2. de wijzen werden gedood; Eenigen der wijzen. Daniël heeft verhinderd dat zij allen zijn gedood geworden, maar het vonnis was aan enigen al ten uitvoer gebracht eer Daniël tevoorschijn kwam.
3. men zocht ook Daniël en zijn metgezellen, Hieruit is af te nemen dat Daniël en zijne metgezellen niet zijn geweest in het gezelschap der Chaldeeuwse tovenaars, toen die voor den koning kwamen.

¹⁴ Toen bracht Daniël een raad en oordeel in, aan Arioch, den overste der trawanten des konings, die uitgetogen was, om de wijzen van Babel te doden.¹²

1. Toen bracht Daniël een raad en oordeel in, Anders: toen antwoordde Daniël aan Arioch met raad en wijsheid. Anders: toen schortte Daniël het besluit en den last, welke aan Arioch gegeven was. Anders: toen antwoordde Daniël een raad en voorzichtigheid, dat is, een voorzichtigen raad.
2. den overste der trawanten des konings, Zie de aantekening Gen 37:36 .

¹⁵ Hij antwoordde en zeide tot Arioch, den bevelhebber des konings: Waarom zou de wet van 's konings wege zo verhaast worden? Toen gaf Arioch aan Daniël de zaak te kennen.¹²³⁴

1. Hij antwoordde en zeide tot Arioch, Dat is, hij sprak, of hij hief zijne rede op. Aldus wordt het woord antwoorden dikwijls genomen; zie Jdg 18:14 .
2. den bevelhebber des konings Chaldeeuws, heerser. Hetwelk hier zoveel is als een geweldhebber of overste van des konings garde, gelijk vs.10.
3. Waarom zou de wet van 's konings wege zo verhaast worden? Dat is, welke reden is er, dat men dus haastelijk met het doden der wijzen voortvaart? En zou het uitvoeren van dit vonnis niet nog wat kunnen of mogen opgeschort worden? Chaldeeuws, waarom haast deze wet, of dit vonnis van het aangezicht des konings?
4. Toen gaf Arioch aan Daniël de zaak te kennen Hieruit blijkt dat Daniël niet is ontboden geweest met de tovenaars, enz. De Heere heeft niet gewild dat zijne dienaars onder de dienaars van den duivel gemengd of gerekend zouden worden, tot verkleining of verdonkering van de eer zijner heilige majesteit.

¹⁶ En Daniël ging in, en verzocht van den koning, dat hij hem een bestemden tijd wilde geven, dat hij den koning de uitlegging te kennen gave.¹

1. En Daniël ging in, Versta dit alzo, dat Daniël in het paleis van den koning gegaan is, en door een van de voornaamste hovelingen verzocht heeft, dat hem een zekere tijd moch gesteld worden om den koning den droom en de uitlegging te kennen te geven, maar zelf is hij voor ditmaal tot den koning niet ingegaan en heeft hem niet gesproken; want vs.25 staat, dat Daniël door Arioch tot den koning is gebracht.

¹⁷ Toen ging Daniël naar zijn huis, en hij gaf de zaak zijn metgezellen, Hananja, Misael, en Azarja te kennen;¹

1. hij gaf de zaak zijn metgezellen, Te weten tot dat einde, opdat zij met hem God zouden bidden, dat Hij hem den droom en de uitlegging zou willen openbaren; zie vs.23, 30. Ofschoon Daniël zijne metgezellen in wijsheid en verstand verre teboven ging, zo veracht hij hen nochtans niet, maar hij verzoekt dat zij hunne gebeden, tot de zijne zouden willen voegen, gelijk Paulus ook gedaan heeft; Rom 15:30 ; 2Co 1:11 ; Phi 1:19 .

¹⁸ Opdat zij van den God des hemels barmhartigheden verzochten over deze verborgenheid, dat Daniël en zijn metgezellen met de overige wijzen van Babel niet omkwamen.¹²

1. van den God des hemels Chaldeeuws, van het aangezicht des hemels.
2. barmhartigheden verzochten Alhoewel deze mannen zo uitnemend waren in godzaligheid, zo wenden zij gene verdiensten voor, om welker wil zij de openbaring dezer verborgenheden zouden verdienen.

¹⁹ Toen werd aan Daniël in een nachtgezicht de verborgenheid geopenbaard; toen loofde Daniël den God des hemels.¹²

1. in een nachtgezicht In den slaap, of wakker zijnde.
2. loofde Daniël den God des hemels Hebreeuws, zegende, gelijk Gen 14:20 , en elders.

²⁰ Daniël antwoordde en zeide: De Naam Gods zij geloofd van eeuwigheid tot in eeuwigheid, want Zijn is de wijsheid en de kracht.¹²³

1. antwoordde en zeide Zie boven vs.15.
2. De Naam Gods zij geloofd van eeuwigheid tot in eeuwigheid, Dat is, God de Heere, gelijk Psa 7:18 , en Psa 113:2 , en Psa 115:1 , en Psa 116:4 .
3. Zijn is de wijsheid en de kracht Zodat zijn voornemen op generlei wijze kan tegenstaan of belet worden.

²¹ Want Hij verandert de tijden en stonden; Hij zet de koningen af, en Hij bevestigt de koningen; Hij geeft den wijzen wijsheid, en wetenschap dengenen, die verstand hebben;¹²³⁴

1. Hij verandert de tijden en stonden; Dat is, Hij ordineert, bestuurt en regeert al de zaken, die in de wereld geschieden, naar zijn believen en goddelijke almacht; alzo dat alle ding, persoon en wat het wezen moge, zijn zekeren bestemden tijd van God verordineerd is, wanneer, hoe, door wien, dit of dat onfeilbaarlijk geschieden zal, ofschoon het alle mensen en duivels zochten te verhinderen; vergelijk Ecc 3:1 .
2. zet de koningen af, Of, verzet. Chaldeeuws, die de koningen overzet; te weten van een hogen tot een nederen staat, ja ook van het leven in het graf. Anders: Hij doet hen voorbijgaan, Hij neemt hen weg. Zie de voorbeelden van Nebukadnezar en Belsazar, in dit boek, en vergelijk met deze plaats Job 12:18 .
3. bevestigt de koningen; Of, zet in; te weten in hun koninklijke waardigheid; zie Psa 75:7 , en Job 34:24 .
4. die verstand hebben; Chaldeeuws, die verstand kennen, of weten; zie Jam 1:5 , Jam 1:17 .

²² Hij openbaart diepe en verborgen dingen; Hij weet, wat in het duister is, want het licht woont bij Hem.¹²³

1. diepe en verborgen dingen; Dat is, hetgeen de mensen niet zouden kunnen verstaan of doorgronden, tenware Hij hun verstand door de werking van zijn Heiligen Geest verlicht.
2. Hij weet, wat in het duister is, De zin is, daar is geen ding zo verborgen, of het is voor zijne ogen openbaar; zie Heb 4:13 . Ja, Hij weet ook alle toekomende dingen.
3. het licht woont bij Hem De Heilige Schrift getuigt dat God het licht zelf is, 1Jo 1:5 ; dat Hij in het licht is, 1Jo 1:7 ; dat Hij woont in het licht waar niemand toe komen kan; 1Ti 6:16 ; zodat voor zijne ogen geen ding duister of verborgen is.

²³ Ik dank en ik loof U, o God mijner vaderen! omdat Gij mij wijsheid en kracht gegeven hebt, en mij nu bekend gemaakt hebt, wat wij van U verzocht hebben, want Gij hebt ons des konings zaak bekend gemaakt.¹²³

1. kracht gegeven hebt, Versta hier door kracht of sterkte, couragie of moed, om het wrede voornemen van den koning te stuiten. Sommigen verstaan hier door de kracht het vermogen of de macht, om den droom van den koning en zijne beduiding te verstaan. Want Daniël had geen uitwendige kracht van wapenen, gelijk de koningen en prinsen dezer wereld hebben.
2. ons Te weten mij en mijnen metgezellen.
3. des konings zaak bekend gemaakt Dat is, den droom van den koning en zijne uitlegging.

²⁴ Daarom ging Daniël in tot Arioch, dien de koning gesteld had om de wijzen van Babel om te brengen; hij ging henen en zeide aldus tot hem: Breng de wijzen van Babel niet om, maar breng mij in voor den koning, en ik zal den koning de uitlegging te kennen geven.¹²

1. Breng de wijzen van Babel niet om, Daniëls mening is dat de wijzen geenszins daarmede den dood verdiend hadden, omdat zij den koning den droom niet zeggen of uitleggen konden. Maar hij verschoont hen daarin niet, dat zij tovenaars, enz waren, en te dien aanzien waardig waren aan het leven gestraft te worden; de koning integendeel liet hun ambt goed blijven, en hij strafte hen omdat zij het niet ter deeg konden, naar zijne gedachte.
2. de uitlegging te kennen geven Den droom en de uitlegging van den droom, want zulks verzocht de koning.

²⁵ Toen bracht Arioch met haast Daniël voor den koning, en hij sprak alzo tot hem: Ik heb een man van de gevankelijk weggevoerden van Juda gevonden, die den koning de uitlegging zal bekend maken.¹²

1. met haast Of, op het spoedigste. Chaldeeuws, met beroering, want in de haast is beroering. Het kan ook wel genomen worden naar de letter, alzo namelijk, dat Arioch in zijn gemoed is ontroerd geweest, omdat hij den koning zou kunnen verblijden, en omdat hij nu zou ontslagen worden van den last, belangende het doden der wijzen.
2. gevankelijk weggevoerden van Juda gevonden, Chaldeeuws, kinderen der gevangenis, of gevankelijke wegvoering, gelijk onder Dan 5:13 .

²⁶ De koning antwoordde en zeide tot Daniël, wiens naam Beltsazar was: Zijt gij machtig mij bekend te maken den droom, dien ik gezien heb, en zijn uitlegging?¹²³

1. antwoordde Antwoorden, voor een rede aanvangen, of spreken; zie boven vs.20; Pro 15:1 , Pro 15:28 , en Pro 16:1 .
2. zeide tot Daniël, Te weten, nadat Daniël tot hem was ingebracht.
3. Zijt gij machtig mij bekend te maken den droom, Dat is, hebt gij de wetenschap en het verstand?

²⁷ Daniël antwoordde voor den koning, en zeide: De verborgenheid, die de koning eist, kunnen de wijzen, de sterrekijkers, de tovenaars, en de waarzeggers den koning niet te kennen geven;¹

1. de waarzeggers den koning Versta hier, zulke personen, die de Latijnen haruspices noemen, die uit de ingewanden der opgeofferde beesten zich vermaten toekomstige dingen te kunnen voorzeggen. Chaldeeuws eigenlijk, snijders, omdat zij de geofferde beesten opensneden, tot zulk een einde als straks gezegd is; zie Eze 21:21 .

²⁸ Maar er is een God in den hemel, Die verborgenheden openbaart, Die heeft den koning Nebukadnezar bekend gemaakt, wat er geschieden zal in het laatste der dagen; uw droom, en de gezichten uws hoofds op uw leger, zijn deze:¹²³

1. Die heeft den koning Nebukadnezar bekend gemaakt, Het heeft God den Heere niet beliefd den koning Nebukadnezar door Daniël te openbaren wat er in alle bijzondere vorstendommen, of alle hoeken der wereld geschieden zou; maar alleen welke gelegenheid het hebben zou met de vier monarchieën in het algemeen.
2. in het laatste der dagen; Chaldeeuws, in navolging der dagen; dat is hierna, in volgende tijden, gelijk onder vs.29, 45; vergelijk ook Gen 49:1 , en Jer 23:20 .
3. zijn deze Chaldeeuws, is dit; dat is, het betekent dat het geschieden zal in toekomende tijden.

²⁹ Gij, o koning! op uw leger zijnde, klommen uw gedachten op, wat hierna geschieden zou; en Hij, Die verborgen dingen openbaart, heeft u te kennen gegeven, wat er geschieden zal.¹²

1. hierna Te weten lang na uw dood.
2. geschieden zou; Te weten van uwe monarchie, of zij in uwe nakomelingen zal blijven, of dat zij aan een ander geslacht of volk zal overgesteld worden.

³⁰ Mij nu, mij is de verborgenheid geopenbaard, niet door wijsheid, die in mij is boven alle levenden; maar daarom opdat men den koning de uitlegging zou bekend maken, en opdat gij de gedachten uws harten zoudt weten.¹²³

1. niet door wijsheid, Daniël wil geenszins hebben dat men hem die eer zou geven, alsof hij door zijne wijsheid den koning zijn droom zou kunnen openbaren; maar hij wil dat men daarvan al de eer Gode zal toeschrijven.
2. daarom, Of, om dergenen wil die, enz. Of, derhalve opdat. Chaldeeuws, ter oorzake opdat zij den koning bekend zouden maken. Waarvan de zin zou zijn, naar sommiger gevoelen: Dat is mij geopenbaard, om der Joden wil, uwe gevangenen, waar ik er een van ben, in deze gevangenschap of ballingschap; door welker gebeden God geopenbaard heeft des konings droom en de uitlegging daarvan, opdat zij enigen troost daardoor van u zouden verkrijgen, die door mij den droom en zijne uitlegging uwe majesteit zullen bekend maken.
3. opdat gij de gedachten uws harten zoudt weten Dat is, opdat gij weten moogt wat het is, waar gij zozeer over bekommerd zijt.

³¹ Gij, o koning! zaagt, en ziet, er was een groot beeld ( dit beeld was treffelijk, en deszelfs glans was uitnemend), staande tegen u over; en zijn gedaante was schrikkelijk.¹²³⁴⁵

1. zaagt, Chaldeeuws, waart ziende, niet met de vleselijke ogen, maar al slapende en in den droom.
2. een In de gedaante van een man, voorstellende de staatkundige regering onder verscheidene monarchieën, die op elkander zouden volgen.
3. groot beeld In dikte, hoogte, breedte, afbeeldende de grote macht en voortreffelijkheid van deze koninkrijken.
4. zijn glans was uitnemend), Dat is, het blonk en het had een schoon schijnsel en glans in de ogen der mensen.
5. zijn gedaante was schrikkelijk Of, en het was verschrikkelijk aan te zien.

³² Het hoofd van dit beeld was van goed goud; zijn borst en zijn armen van zilver; zijn buik en zijn dijen van koper;¹²

1. zuiver goud; Door de verscheidenheid der stof, waar dit beeld van gemaakt was, werd afgebeeld de verscheidene gelegenheid en staat der koninkrijken, die dit beeld representeerde, waarvan het Babylonische het beste geweest is alhoewel boos en wreed genoeg.
2. buik en zijn dijen van koper; Chaldeeuws, ingewanden.

³³ Zijn schenkelen van ijzer; zijn voeten eensdeels van ijzer, en eensdeels van leem.¹

1. eensdeels van ijzer, Chaldeeuws, van haar des ijzers, en van haar des leems; dat is, geen zuiver ijzer, maar ijzer met leem, of klei vermengd.

³⁴ Dit zaagt gij, totdat er een steen afgehouwen werd zonder handen, die sloeg dat beeld aan zijn voeten van ijzer en leem, en vermaalde ze.¹²³⁴

1. Dit zaagt gij, Dit beeldt zaagt gij staan. Zie de verklaring van vs.34,35 onder vs.44.
2. een steen Dat is, Christus, met zijn geestelijk lichaam, hetwelk zijne kerk is, vs.35, 44.
3. afgehouwen werd Of, uitgehouwen; te weten van, of uit een berg, onder vs.45.
4. zonder handen, Of, niet door handen; dat is, niet door enige menselijke hulp of kracht.

³⁵ Toen werden te zamen vermaald het ijzer, leem, koper, zilver en goud, en zij werden gelijk kaf van de dorsvloeren des zomers, en de wind nam ze weg, en er werd geen plaats voor dezelve gevonden; maar de steen, die het beeld geslagen heeft, werd tot een groten berg, alzo dat hij de gehele aarde vervulde.¹²³

1. te zamen vermaald Dat is, het ganse beeld, bestaande uit ijzer, leem, enz.
2. de dorsvloeren des zomers, Waar het koren gedorst zijnde, het kaf van den wind weggewaaid en hier en daar verstrooid wordt; alzo zijn al deze monarchieën, die zo heerlijk en bestendig schenen, verdwenen en tot niet gekomen.
3. dat hij de gehele aarde vervulde Dat is, hij breidde zich uit door en gansen aardbodem; betekenende de uitbreiding van Christus' rijk over de gehele wereld. Naar den loop der natuur kan geen steen, die uit een berg gehouwen is, groeien of groter worden dan hij is. Zo betekent dan de grote wasdom van dezen steen dat de wasdom en vermenigvuldiging van Christus' kerk gans bovennatuurlijk is.

³⁶ Dit is de droom; zijn uitlegging nu zullen wij voor den koning zeggen.¹

1. wij voor de koning zeggen Aldus spreekt Daniël, als sprekende niet alleen in zijnen naam, maar het woord tegelijk voerende in zijner metgezellen en aller Joden naam, om welker wil hem die verborgenheid was geopenbaard; zie boven vs.30.

³⁷ Gij, o koning! zijt een koning der koningen; want de God des hemels heeft u een koninkrijk, macht, en sterkte, en eer gegeven;¹²³