Rozdział 1

¹ Ponieważ wielu podjęło się sporządzić opis tych wydarzeń, co do których mamy zupełną pewność;

² Tak jak nam je przekazali ci, którzy od początku byli naocznymi świadkami¹ i sługami² słowa;

1. Łk 24,48; Dz 1,3; Hbr 2,3; 1P 5,1; 1J 1,1.
2. Dz 26,16; Rz 15,16; Ef 3,7.

³ Postanowiłem i ja, który to wszystko od początku dokładnie wybadałem, opisać ci to po kolei, zacny Teofilu;

⁴ Abyś¹ nabrał pewności co do tego, czego cię nauczono.

1. J 20,31; 2P 1,15.

⁵ Za dni Heroda, króla Judei, żył pewien kapłan imieniem Zachariasz, ze zmiany Abiasza¹. Miał on za żonę jedną z córek Aarona, której na imię było Elżbieta.

1. 1Krn 24,10.19.

⁶ Oboje byli sprawiedliwi¹ w oczach Boga, postępując² nienagannie według wszystkich przykazań i nakazów Pana.

1. Rdz 6,9; Hi 1,1; Flp 3,6.
2. Rdz 5,22; 6,9; 1Krl 9,4.

⁷ Nie mieli jednak dziecka, ponieważ Elżbieta była niepłodna, i oboje byli w podeszłym wieku.

⁸ A gdy pełnił służbę kapłańską przed Bogiem w kolejności swojej zmiany¹;

1. 1Krn 24,19.

⁹ Zgodnie ze zwyczajem urzędu kapłańskiego padł na niego los, aby wejść do świątyni Pana i palić kadzidło.

¹⁰ A cała rzesza ludzi modliła się na zewnątrz w czasie kadzenia.

¹¹ Wtedy ukazał mu się anioł Pana stojący po prawej stronie ołtarza kadzenia.

¹² I przeraził się Zachariasz na jego widok, i ogarnął go strach.

¹³ Lecz anioł powiedział do niego: Nie bój się, Zachariaszu, bo twoja modlitwa¹ została wysłuchana. Elżbieta, twoja żona, urodzi ci syna, któremu nadasz imię Jan.

1. Rdz 25,21; 1Sm 1,20.

¹⁴ Będzie to dla ciebie radość i wesele; i wielu będzie się radować z jego narodzin.

¹⁵ Będzie bowiem wielki¹ w oczach Pana. Nie będzie pił wina ani mocnego napoju i zostanie napełniony Duchem Świętym już w łonie² swojej matki.

1. Łk 7,28.
2. Jr 1,5.

¹⁶ I wielu z synów Izraela nawróci do Pana, ich Boga.

¹⁷ On bowiem pójdzie przed nim w duchu¹ i mocy Eliasza, aby zwrócić serca ojców ku dzieciom, a opornych ku roztropności sprawiedliwych, aby przygotować Panu lud² gotowy.

1. Ml 4,5; Mt 11,14; 17,11-12.
2. 1P 2,9.

¹⁸ I powiedział Zachariasz do anioła: Po czym to poznam? Bo ja jestem stary i moja żona jest w podeszłym wieku.

¹⁹ A anioł mu odpowiedział: Ja jestem Gabriel¹, który stoi przed Bogiem. Zostałem posłany, aby mówić do ciebie i przynieść ci tę radosną nowinę.

1. Łk 1,26; Dn 8,16; 9,21-23.

²⁰ I będziesz niemy, i nie będziesz mógł mówić aż do dnia, kiedy się to stanie, dlatego że nie uwierzyłeś moim słowom, które się wypełnią w swoim czasie.

²¹ A ludzie czekali na Zachariasza i dziwili się, że tak długo przebywa w świątyni.

²² Kiedy wyszedł, nie mógł do nich mówić. I zrozumieli, że miał widzenie w świątyni, bo dawał im znaki, i pozostał niemy.

²³ A gdy skończyły się dni jego posługi, wrócił do swego domu.

²⁴ Po tych dniach Elżbieta, jego żona, poczęła i ukrywała się przez pięć miesięcy, mówiąc:

²⁵ Tak mi uczynił Pan w dniach, kiedy wejrzał na mnie, aby zdjąć moją hańbę¹ w oczach ludzi.

1. Rdz 30,23; Iz 4,1; 54,1-4.

²⁶ A w szóstym miesiącu Bóg posłał anioła Gabriela do miasta w Galilei, zwanego Nazaret;

²⁷ Do dziewicy¹ zaślubionej mężczyźnie, któremu na imię było Józef, z rodu Dawida; a dziewicy było na imię Maria.

1. Łk 2,5; Mt 1,18-23.

²⁸ Kiedy anioł przyszedł do niej, powiedział: Witaj, obdarowana łaską¹, Pan jest z tobą². Błogosławiona jesteś między kobietami.

1. Łk 1,30; Dn 9,23; 10,19; Oz 14,2; Ef 1,6.
2. Sdz 6,12; Jr 1,19; Dz 18,10.

²⁹ Ale ona, ujrzawszy go, zlękła się z powodu jego słów i zastanawiała się, co miałoby znaczyć to pozdrowienie.

³⁰ Wtedy anioł powiedział do niej: Nie bój się, Mario, znalazłaś bowiem łaskę u Boga.

³¹ Oto poczniesz¹ w swym łonie i urodzisz syna, któremu nadasz² imię Jezus.

1. Iz 7,14; Mt 1,23; Ga 4,4.
2. Łk 2,23; Mt 1,21.25.

³² Będzie on wielki¹ i będzie nazwany Synem Najwyższego, a Pan Bóg da mu tron² jego ojca Dawida.

1. Mt 3,11; 12,42; Flp 2,9-11.
2. Iz 9,6-7.

³³ I będzie królował nad domem Jakuba na wieki¹, a jego królestwu nie będzie końca.

1. Ps 45,6; Dn 7,13-14.27; Mi 4,7; Hbr 1,8; Obj 11,15.

³⁴ Wtedy Maria powiedziała do anioła: Jak to się stanie, skoro nie obcowałam z mężczyzną?

³⁵ A anioł jej odpowiedział: Duch Święty zstąpi na ciebie i moc Najwyższego zacieni cię. Dlatego też to święte, co się z ciebie narodzi, będzie nazwane Synem Bożym.

³⁶ A oto Elżbieta, twoja krewna, także poczęła syna w swojej starości i jest w szóstym miesiącu ta, którą nazywano niepłodną.

³⁷ Dla Boga¹ bowiem nie ma nic niemożliwego.

1. Łk 18,27; Rdz 18,14; Jr 32,17.

³⁸ I powiedziała Maria: Oto służebnica Pana, niech mi się stanie według twego słowa. Wtedy odszedł od niej anioł.

³⁹ W tych dniach Maria wstała i poszła z pośpiechem w góry do miasta w Judei.

⁴⁰ Weszła do domu Zachariasza i pozdrowiła Elżbietę.

⁴¹ A gdy Elżbieta usłyszała pozdrowienie Marii, poruszyło się dziecko w jej łonie i Elżbieta została napełniona Duchem Świętym.

⁴² I zawołała donośnym głosem: Błogosławiona jesteś między kobietami i błogosławiony jest owoc twego łona.

⁴³ A skądże mi to, że matka mego Pana¹ przyszła do mnie?

1. J 13,13.

⁴⁴ Gdy bowiem głos twego pozdrowienia zabrzmiał w moich uszach, poruszyło się z radości dziecko w moim łonie.

⁴⁵ A błogosławiona, która uwierzyła. Spełni się bowiem to, co zostało jej powiedziane przez Pana.

⁴⁶ Wtedy Maria powiedziała: Wielbi moja dusza Pana;

⁴⁷ I rozradował¹ się mój duch w Bogu, moim Zbawicielu²;

1. 1Sm 2,1; Ps 34,2-3.
2. Iz 43,11; 45,21; Tt 2,13.

⁴⁸ Bo wejrzał na uniżenie swojej służebnicy. Oto bowiem wszystkie pokolenia będą mnie odtąd nazywać¹ błogosławioną.

1. Rdz 30,13; Ml 3,12.

⁴⁹ Bo uczynił mi wielkie rzeczy ten, który jest mocny, i święte¹ jest jego imię.

1. Wj 15,11; Ps 111,9.

⁵⁰ A jego miłosierdzie¹ z pokolenia na pokolenie nad tymi, którzy się go boją.

1. Rdz 17,7; Wj 20,6.

⁵¹ Okazał moc swoim ramieniem i rozproszył pysznych w myślach ich serc.

⁵² Strącił mocarzy z tronów, a wywyższył pokornych.

⁵³ Głodnych napełnił dobrami, a bogaczy odprawił z niczym.

⁵⁴ Ujął się za Izraelem, swym sługą, pomny na swoje miłosierdzie;

⁵⁵ Jak mówił do naszych ojców¹, do Abrahama i jego potomstwa na wieki.

1. Rdz 12,3; 17,19; 22,18.

⁵⁶ I została z nią Maria około trzech miesięcy, a potem wróciła do swego domu.

⁵⁷ Dla Elżbiety zaś nadszedł czas porodu i urodziła syna.

⁵⁸ A gdy jej sąsiedzi i krewni usłyszeli, że Pan okazał jej swoje wielkie miłosierdzie, cieszyli się razem z nią.

⁵⁹ A ósmego dnia przyszli, aby obrzezać¹ dziecko, i chcieli nadać mu imię jego ojca, Zachariasza.

1. Rdz 17,12; Kpł 12,3; Dz 7,8; Flp 3,5.

⁶⁰ Ale jego matka powiedziała: Nie tak, lecz będzie się nazywał Jan.

⁶¹ I powiedzieli do niej: Nie ma nikogo w twoim rodzie, kogo by nazwano tym imieniem.

⁶² Pytali więc znakami jego ojca, jak chce go nazwać.

⁶³ A on poprosił o tabliczkę i napisał: Jan jest jego imię. I dziwili się wszyscy.

⁶⁴ Natychmiast otworzyły się jego usta i rozwiązał się jego język, i mówił, wielbiąc Boga.

⁶⁵ I padł strach na wszystkich ich sąsiadów, i po całej górskiej krainie judzkiej rozgłoszone zostały wszystkie te słowa.

⁶⁶ Wszyscy zaś, którzy o tym słyszeli, brali to sobie do serca i mówili: Cóż to będzie za dziecko? I była z nim ręka Pańska.

⁶⁷ A Zachariasz, jego ojciec, będąc napełniony Duchem Świętym, prorokował¹:

1. Lb 11,25; Jl 2,28; 1Kor 14,3; 2P 1,21.

⁶⁸ Błogosławiony niech będzie Pan, Bóg Izraela¹, bo nawiedził i odkupił swój lud;

1. Ps 106,48.

⁶⁹ I wzbudził nam róg zbawienia w domu Dawida, swego sługi;

⁷⁰ Jak mówił przez usta swoich świętych proroków, którzy byli od wieków;

⁷¹ Że nas wybawi od naszych nieprzyjaciół i z ręki wszystkich, którzy nas nienawidzą;

⁷² Aby okazać miłosierdzie naszym ojcom i przypomnieć swoje święte przymierze;

⁷³ I przysięgę¹, którą złożył Abrahamowi, naszemu ojcu;

1. Rdz 22,16.

⁷⁴ Że nam da, abyśmy mu służyli bez lęku, wybawieni z ręki naszych nieprzyjaciół;

⁷⁵ W świętości i sprawiedliwości przed nim po wszystkie dni naszego życia.

⁷⁶ A ty, dziecko, będziesz nazwane prorokiem Najwyższego, bo pójdziesz przed obliczem Pana, aby przygotować jego drogi;

⁷⁷ I żeby jego ludowi dać poznać zbawienie przez przebaczenie mu grzechów;

⁷⁸ Dzięki serdecznemu miłosierdziu naszego Boga, przez które nawiedził nas wschód słońca¹ z wysoka;

1. Lb 24,17; Ml 4,2; Obj 22,16.

⁷⁹ Aby oświecić siedzących w ciemności i w cieniu śmierci, aby skierować nasze kroki na drogę pokoju.

⁸⁰ A dziecko rosło i umacniało się w duchu, i przebywało na pustyniach aż do dnia ukazania się przed Izraelem.

Rozdział 2

¹ A w tych dniach wyszedł dekret cesarza Augusta, aby spisano cały świat.

² A ten pierwszy spis odbył się, gdy Kwiryniusz był namiestnikiem Syrii.

³ Szli więc wszyscy, aby dać się spisać, każdy do swego miasta.

⁴ Poszedł też Józef z Galilei, z miasta Nazaret, do Judei, do miasta Dawida, zwanego Betlejem¹, ponieważ pochodził z domu i z rodu Dawida;

1. Mi 5,2.

⁵ Aby dać się spisać z Marią, poślubioną¹ sobie małżonką, która była brzemienna.

1. Pwt 20,7; 22,23-24; 2Kor 11,2.

⁶ A gdy tam byli, nadszedł czas porodu.

⁷ I urodziła swego pierworodnego¹ syna, owinęła go w pieluszki i położyła w żłobie, gdyż nie było dla nich miejsca w gospodzie.

1. Mt 1,25; Iz 7,14.

⁸ A byli w tej okolicy pasterze przebywający w polu i trzymający straż nocną nad swoim stadem.

⁹ I oto stanął przy nich anioł Pana¹, a chwała Pana² zewsząd ich oświeciła. I ogarnął ich wielki strach.

1. Sdz 6,12.
2. Wj 16,7.10; 40,34; Iz 40,5; 2Kor 3,18.

¹⁰ I powiedział do nich anioł: Nie bójcie się, bo oto zwiastuję wam wielką radość, która będzie udziałem całego ludu.

¹¹ Dziś bowiem w mieście Dawida narodził się wam Zbawiciel¹, którym jest Chrystus² Pan.

1. Iz 43,11; 45,21; J 4,42.
2. Mt 16,16; J 1,41; 20,31; Dz 2,36; 1J 5,1.

¹² A to będzie dla was znakiem: Znajdziecie niemowlę owinięte w pieluszki i leżące w żłobie.

¹³ I zaraz z aniołem przybyło mnóstwo wojsk niebieskich chwalących Boga i mówiących:

¹⁴ Chwała na wysokościach Bogu, a na ziemi pokój, wobec ludzi dobra wola.

¹⁵ A gdy aniołowie odeszli od nich do nieba, pasterze mówili między sobą: Chodźmy aż do Betlejem i zobaczmy to, co się wydarzyło, a co Pan nam oznajmił.

¹⁶ Spiesząc się więc, przyszli i znaleźli Marię, Józefa i niemowlę leżące w żłobie.

¹⁷ A ujrzawszy, rozgłosili to, co zostało im powiedziane o tym dziecku.

¹⁸ A wszyscy, którzy słyszeli, dziwili się temu, co pasterze im mówili.

¹⁹ Lecz Maria zachowywała wszystkie te słowa, rozważając je w swoim sercu.

²⁰ I wrócili pasterze, wielbiąc i chwaląc Boga za wszystko, co słyszeli i widzieli, tak jak im zostało powiedziane.

²¹ A gdy minęło osiem dni i należało obrzezać¹ dziecko, nadano mu imię Jezus², którym nazwał je anioł, zanim się poczęło w łonie.

1. Łk 1,59; Kpł 12,3.
2. Mt 1,21; Flp 2,10.

²² Gdy też według Prawa Mojżesza minęły dni jej oczyszczenia¹, przynieśli go do Jerozolimy, aby stawić go przed Panem;

1. Kpł 12,2-6; Rz 3,23.

²³ (Tak jak jest napisane¹ w Prawie Pana: Każdy mężczyzna otwierający łono będzie nazywany świętym Panu);

1. Wj 13,2.12; 34,19; Lb 3,13; 8,17.

²⁴ I żeby złożyć ofiarę według tego, co zostało powiedziane w Prawie¹ Pana, parę synogarlic albo dwa gołąbki.

1. Kpł 12,8.

²⁵ A był w Jerozolimie człowiek imieniem Symeon. Ten człowiek był sprawiedliwy¹ i bogobojny, oczekujący pociechy Izraela, a Duch Święty był nad nim.

1. Łk 1,6; Rdz 6,9; Hi 1,1; Dz 10,22; Flp 3,6.

²⁶ I objawił mu Bóg przez Ducha Świętego, że nie ujrzy śmierci, dopóki nie zobaczy Chrystusa Pańskiego.

²⁷ Przyszedł on prowadzony przez Ducha Świętego do świątyni. A gdy rodzice wnosili dziecko – Jezusa, aby postąpić z nim według zwyczaju prawa;

²⁸ Wtedy on, wziąwszy go na ręce, chwalił Boga i mówił:

²⁹ Teraz pozwalasz odejść twemu słudze, Panie, w pokoju¹, według twego słowa;

1. Iz 57,1-2; Obj 14,13.

³⁰ Gdyż moje oczy ujrzały twoje zbawienie;

³¹ Które przygotowałeś wobec wszystkich ludzi;

³² Światłość na oświecenie pogan¹ i chwałę twego ludu, Izraela.

1. Iz 42,6-7; Dz 13,47.

³³ A Józef¹ i jego matka dziwili się temu, co o nim mówiono.

1. BG ojciec

³⁴ I błogosławił im Symeon, i powiedział do Marii, jego matki: Oto ten położony jest na upadek¹ i na powstanie wielu w Izraelu, i na znak, przeciwko któremu będą mówić;

1. Iz 8,14; 1Kor 1,23; 2Kor 2,15-16; 1P 2,7.

³⁵ (I twoją duszę miecz przeniknie), aby myśli wielu serc zostały objawione¹.

1. 1Kor 11,19; 1J 2,19.

³⁶ A była tam prorokini¹ Anna, córka Fanuela, z pokolenia Asera, która była w bardzo podeszłym wieku, a żyła siedem lat z mężem od swego dziewictwa.

1. Wj 15,20; Sdz 4,4; 2Krl 22,14; Dz 2,18; 21,9.

³⁷ A była wdową mającą około osiemdziesięciu czterech lat, która nie opuszczała świątyni, służąc Bogu w postach i modlitwach¹ dniem i nocą.

1. 1Tm 5,5.

³⁸ Ona też, przyszedłszy w tej właśnie chwili, dziękowała Panu i mówiła o nim wszystkim, którzy oczekiwali¹ odkupienia w Jerozolimie.

1. Łk 23,51; 24,21.

³⁹ A gdy wykonali wszystko według prawa Pana, wrócili do Galilei, do swego miasta, Nazaretu.

⁴⁰ Dziecko zaś rosło i umacniało się w duchu, będąc pełne mądrości, a łaska Boga była nad nim.

⁴¹ A jego rodzice chodzili co roku do Jerozolimy na święto¹ Paschy.

1. Wj 23,15; Pwt 16,1.

⁴² I gdy miał dwanaście lat, poszli do Jerozolimy, zgodnie ze zwyczajem tego święta.

⁴³ A gdy minęły te dni i już wracali, dziecię Jezus zostało w Jerozolimie, ale Józef i jego matka o tym nie wiedzieli.

⁴⁴ Lecz sądząc, że jest w towarzystwie podróżnych, przeszli dzień drogi i szukali go wśród krewnych i znajomych.

⁴⁵ A gdy go nie znaleźli, wrócili do Jerozolimy, szukając go.

⁴⁶ A po trzech dniach znaleźli go siedzącego w świątyni wśród nauczycieli, słuchającego i pytającego ich.

⁴⁷ I wszyscy, którzy go słuchali, zdumiewali się jego rozumem i odpowiedziami.

⁴⁸ A rodzice, ujrzawszy go, zdziwili się. I powiedziała do niego jego matka: Synu, dlaczego nam to zrobiłeś? Oto twój ojciec i ja z bólem serca szukaliśmy ciebie.

⁴⁹ I powiedział do nich: Czemu mnie szukaliście? Czy nie wiedzieliście, że muszę¹ być w tym, co należy do mego Ojca?

1. J 9,4.

⁵⁰ Lecz oni nie zrozumieli tych słów, które im mówił.

⁵¹ Wtedy poszedł z nimi i wrócił do Nazaretu, i był im posłuszny. A jego matka zachowywała wszystkie te słowa w swoim sercu.

⁵² A Jezusowi przybywało¹ mądrości i wzrostu oraz łaski u Boga i u ludzi.

1. 1Sm 2,26; Prz 3,3-4.

Rozdział 3

¹ A w piętnastym roku panowania cesarza Tyberiusza, gdy Poncjusz Piłat był namiestnikiem Judei, Herod tetrarchą Galilei, jego brat Filip tetrarchą Iturei i ziemi Trachonu, a Lizaniasz tetrarchą Abileny;

² Za najwyższych kapłanów¹ Annasza i Kajfasza doszło słowo Boże do Jana, syna Zachariasza, na pustyni.

1. J 11,49; 18,13; Dz 4,6.

³ I obchodził¹ całą okolicę nad Jordanem, głosząc chrzest pokuty² na przebaczenie grzechów.

1. Mt 3,1; Mk 1,4.
2. Dz 13,24; 19,4.

⁴ Jak jest napisane¹ w księdze słów proroka Izajasza: Głos wołającego na pustyni: Przygotujcie drogę Pana, prostujcie jego ścieżki.

1. Iz 40,3-5.

⁵ Każda dolina będzie wypełniona, a każda góra i pagórek będą obniżone; to, co krzywe, wyprostuje się, a wyboiste drogi będą gładkie.

⁶ I ujrzy¹ wszelkie ciało zbawienie Boże.

1. Ps 98,2; Iz 52,10; Rz 10,12.18.

⁷ Mówił więc do tłumów, które przychodziły, aby ich ochrzcił: Plemię żmijowe¹, któż was ostrzegł, żebyście uciekali przed przyszłym² gniewem?

1. Mt 3,7; 12,34; 23,33.
2. 1Tes 1,10.

⁸ Wydajcie więc owoce godne pokuty i nie zaczynajcie sobie wmawiać: Naszym ojcem jest Abraham. Mówię wam bowiem, że Bóg i z tych kamieni może wzbudzić dzieci¹ Abrahamowi.

1. Rz 9,6-8; Ga 3,28-29; 6,15.

⁹ A już siekiera do korzenia drzew jest przyłożona. Każde drzewo¹, które nie wydaje dobrego owocu, zostaje wycięte i wrzucone w ogień.

1. Łk 13,6-9; Mt 7,19; J 15,6.

¹⁰ I pytali go ludzie: Cóż więc mamy czynić¹?

1. Dz 2,37; 9,6; 16,30.

¹¹ A on im odpowiedział: Kto ma dwie szaty, niech da¹ temu, który nie ma, a kto ma pożywienie, niech uczyni tak samo.

1. Jk 2,15; 1J 3,17.

¹² Przyszli też celnicy¹, aby się ochrzcić, i pytali go: Nauczycielu, cóż mamy czynić?

1. Łk 7,29; Mt 21,31.

¹³ A on im odpowiedział: Nie pobierajcie nic więcej ponad to, co wam wyznaczono.

¹⁴ Pytali go też żołnierze: A my co mamy czynić? I odpowiedział im: Wobec nikogo nie używajcie przemocy, nikogo fałszywie nie oskarżajcie i poprzestawajcie¹ na waszym żołdzie.

1. Flp 4,11; 1Tm 6,8.

¹⁵ A gdy ludzie trwali w oczekiwaniu i wszyscy myśleli w swych sercach o Janie, czy może on nie jest Chrystusem;

¹⁶ Odpowiedział Jan wszystkim: Ja was chrzczę¹ wodą, lecz idzie mocniejszy ode mnie, któremu nie jestem godny rozwiązać rzemyka u jego sandałów. On będzie was chrzcił² Duchem Świętym i ogniem³.

1. Mt 3,11; Mk 1,8; J 1,33; Dz 1,5; 11,16; 13,24.
2. Dz 2,33; 10,44; 1Kor 12,13.
3. w. 17; Iz 66,15; Obj 14,10; 21,8.

¹⁷ Ma on swoje wiejadło w ręku i wyczyści swoje klepisko, i zgromadzi pszenicę do swego spichlerza, ale plewy spali w ogniu¹ nieugaszonym.

1. Mt 3,12; 13,30; Ps 1,4; 21,9; Mk 9,43.

¹⁸ A tak głosząc, dawał ludziom jeszcze wiele innych napomnień.

¹⁹ Lecz tetrarcha Herod, strofowany przez niego z powodu Herodiady, żony swego brata Filipa, i z powodu wszystkich złych czynów, których się dopuścił;

²⁰ Dodał do wszystkiego i to, że wtrącił Jana do więzienia.

²¹ I stało się tak, że kiedy wszyscy ludzie byli ochrzczeni, również Jezus został ochrzczony¹, a gdy się modlił, otworzyło się niebo;

1. Mt 3,13; Mk 1,9.

²² I zstąpił na niego Duch Święty w kształcie cielesnym jak gołębica, a z nieba rozległ się głos: Ty jesteś moim umiłowanym Synem, w tobie mam upodobanie.

²³ A Jezus miał około trzydziestu lat. Był, jak sądzono, synem Józefa, syna Helego;

²⁴ Syna Mattata, syna Lewiego, syna Melchiego, syna Jannaja, syna Józefa;

²⁵ Syna Matatiasza, syna Amosa, syna Nahuma, syna Esliego, syna Naggaja;

²⁶ Syna Maata, syna Matatiasza, syna Semei, syna Józefa, syna Judy;

²⁷ Syna Joanana, syna Resy, syna Zorobabela, syna Salatiela, syna Neriego;

²⁸ Syna Melchiego, syna Addiego, syna Kosama, syna Elmadama, syna Era;

²⁹ Syna Jozego, syna Eliezera, syna Jorima, syna Mattata, syna Lewiego;

³⁰ Syna Symeona, syna Judy, syna Józefa, syna Jonana, syna Eliakima;

³¹ Syna Meleasza, syna Menny, syna Mattata, syna Natana, syna Dawida;

³² Syna Jessego, syna Obeda, syna Booza, syna Salmona, syna Naassona;

³³ Syna Aminadaba, syna Arama, syna Esroma, syna Faresa, syna Judy;

³⁴ Syna Jakuba, syna Izaaka, syna Abrahama, syna Tarego, syna Nachora;

³⁵ Syna Serucha, syna Ragaua, syna Faleka, syna Hebera, syna Sali;

³⁶ Syna Kainana, syna Arfaksada, syna Sema, syna Noego, syna Lamecha;

³⁷ Syna Matusali, syna Enocha, syna Jareta, syna Maleleela, syna Kainana;

³⁸ Syna Enosa, syna Seta, syna Adama, syna Boga.

Rozdział 4

¹ A Jezus, pełen Ducha Świętego, wrócił znad Jordanu i został zaprowadzony przez Ducha na pustynię;

² I przez czterdzieści dni był kuszony¹ przez diabła. Nic nie jadł w tych dniach, a gdy minęły, poczuł głód.

1. Hbr 2,18; 4,15.

³ I powiedział do niego diabeł: Jeśli jesteś Synem Bożym, powiedz temu kamieniowi, aby stał się chlebem.

⁴ Ale Jezus mu odpowiedział: Jest napisane¹: Nie samym chlebem będzie żył człowiek, ale każdym słowem Bożym².

1. Pwt 8,3.
2. Mt 4,4.

⁵ Wtedy wyprowadził go diabeł na wysoką górę i pokazał mu w jednej chwili wszystkie królestwa świata.

⁶ I powiedział do niego diabeł: Dam ci całą tę potęgę i ich chwałę, bo zostały mi przekazane¹ i daję je, komu chcę.

1. J 12,31; 14,30; 2Kor 4,4.

⁷ Jeśli więc oddasz mi pokłon, wszystko będzie twoje.

⁸ A Jezus mu odpowiedział: Idź precz ode mnie¹, szatanie! Jest bowiem napisane: Panu, swemu Bogu, będziesz oddawał pokłon i tylko jemu będziesz służył².

1. Mt 4,10; 16,23; Jk 4,7.
2. Pwt 6,13; 10,20; Obj 19,10.

⁹ Potem zaprowadził go do Jerozolimy, postawił na szczycie świątyni i powiedział do niego: Jeśli jesteś Synem Bożym, rzuć się stąd w dół.

¹⁰ Jest bowiem napisane¹: Rozkaże o tobie swoim aniołom, aby cię strzegli;

1. Ps 91,11-12.

¹¹ I będą cię nosić na rękach, abyś przypadkiem nie uderzył swojej nogi o kamień.

¹² A Jezus mu odpowiedział: Powiedziano: Nie będziesz wystawiał na próbę¹ Pana, swego Boga.

1. Pwt 6,16; Ps 78,56; 1Kor 10,9; Hbr 3,9.

¹³ Kiedy diabeł skończył całe kuszenie, odstąpił od niego na jakiś czas.

¹⁴ Jezus zaś wrócił w mocy Ducha do Galilei, a wieść o nim rozeszła się po całej okolicy.

¹⁵ I nauczał w ich synagogach, sławiony przez wszystkich.

¹⁶ Przyszedł też do Nazaretu, gdzie się wychował. Według swego zwyczaju wszedł w dzień szabatu do synagogi i wstał, aby czytać.

¹⁷ I podano mu księgę proroka Izajasza. Gdy otworzył księgę, znalazł miejsce, gdzie było napisane¹:

1. Iz 61,1-3.

¹⁸ Duch Pana nade mną, ponieważ namaścił mnie, abym głosił ewangelię ubogim, posłał mnie, abym uzdrawiał skruszonych w sercu, abym uwięzionym zwiastował wyzwolenie, a ślepym przejrzenie, abym uciśnionych wypuścił na wolność;

¹⁹ Abym głosił miłościwy rok Pana.

²⁰ Potem zamknął księgę, oddał ją słudze i usiadł, a oczy wszystkich w synagodze były w nim utkwione.

²¹ I zaczął do nich mówić: Dziś wypełniły się te słowa Pisma w waszych uszach.

²² A wszyscy przyświadczali mu i dziwili się słowom łaski, które wychodziły z jego ust. I mówili: Czyż nie jest to syn Józefa?

²³ I powiedział do nich: Z pewnością powiecie mi to przysłowie: Lekarzu, ulecz samego siebie. To, o czym słyszeliśmy, że wydarzyło się w Kafarnaum, uczyń i tu, w swojej ojczyźnie.

²⁴ I powiedział: Zaprawdę powiadam wam: Żaden prorok nie jest dobrze przyjmowany w swojej ojczyźnie¹.

1. Mt 13,57; Mk 6,4; J 4,44.

²⁵ Ale mówię wam zgodnie z prawdą, że wiele wdów było w Izraelu za dni Eliasza¹, gdy niebo było zamknięte przez trzy lata i sześć miesięcy, tak że wielki głód panował na całej ziemi;

1. 1Krl 17,9; 18,1.

²⁶ Jednak Eliasz nie został posłany do żadnej z nich, tylko do pewnej wdowy z Sarepty Sydońskiej.

²⁷ I wielu było trędowatych w Izraelu za czasów proroka Elizeusza¹, jednak żaden z nich nie został oczyszczony, tylko Naaman Syryjczyk.

1. 1Krl 19,19; 2Krl 5,1-27.

²⁸ I wszyscy w synagodze, słysząc to, zapłonęli gniewem;

²⁹ A wstawszy, wypchnęli go z miasta¹ i wyprowadzili na szczyt góry, na której było zbudowane ich miasto, aby go z niej zrzucić.

1. J 8,37.59; 10,31.39.

³⁰ Lecz on przeszedł między nimi i oddalił się.

³¹ Potem przyszedł do Kafarnaum, miasta w Galilei, i tam nauczał ich w szabaty.

³² I zdumiewali się jego nauką, bo przemawiał z mocą¹.

1. Łk 4,36; Mk 1,22; 1Kor 2,4.

³³ A był w synagodze człowiek¹, który miał ducha demona nieczystego. Zawołał on donośnym głosem:

1. Mk 1,23.

³⁴ Ach, cóż my z tobą mamy, Jezusie z Nazaretu? Przyszedłeś nas zniszczyć? Wiem, kim jesteś: Świętym Boga¹.

1. Ps 16,10; 71,22; 78,41; 89,18; Dz 3,14.

³⁵ I zgromił go Jezus: Zamilcz i wyjdź z niego! Wtedy demon rzucił go na środek i wyszedł z niego, nie wyrządzając mu żadnej krzywdy.

³⁶ A wszystkich ogarnęło zdumienie i rozmawiali między sobą: Cóż to za słowo? Bo z władzą i mocą rozkazuje duchom nieczystym, a one wychodzą.

³⁷ I wieść o nim rozeszła się wszędzie po okolicznej krainie.

³⁸ Po wyjściu z synagogi Jezus przyszedł do domu Szymona. A teściowa Szymona¹ miała wysoką gorączkę, więc prosili go za nią.

1. Mt 8,14; Mk 1,30; 1Kor 9,5; 1Tm 3,2.

³⁹ Wtedy on, stanąwszy nad nią, zgromił gorączkę, a ta ją opuściła. Zaraz też wstała i usługiwała¹ im.

1. Ps 116,12; 2Kor 5,15.

⁴⁰ A gdy słońce zachodziło¹, wszyscy, którzy mieli cierpiących na rozmaite choroby, przyprowadzali ich do niego, a on na każdego z nich kładł ręce i uzdrawiał ich.

1. Mt 8,16; Mk 1,32.

⁴¹ Z wielu też wychodziły demony, wołając: Ty jesteś Chrystusem¹, Synem Bożym. Ale on gromił je i nie pozwalał im mówić. Wiedziały bowiem, że on jest Chrystusem.

1. Mt 8,29; 26,63; J 20,31.

⁴² Kiedy nastał dzień, wyszedł i udał się na odludne miejsce. A ludzie go szukali i przyszli aż do niego, i zatrzymywali go, aby od nich nie odchodził.

⁴³ Lecz on powiedział do nich: Także innym miastom muszę głosić¹ królestwo Boże, bo po to zostałem posłany.

1. Mk 1,38; J 9,4.

⁴⁴ I głosił w synagogach w Galilei.

Rozdział 5

¹ Pewnego razu, gdy ludzie cisnęli się do niego, aby słuchać słowa Bożego, on stał nad jeziorem Genezaret.

² I zobaczył dwie łodzie stojące przy brzegu jeziora, a rybacy, wyszedłszy z nich, płukali sieci.

³ Wsiadł do jednej z tych łodzi, która należała do Szymona, i poprosił go, aby trochę odpłynął od brzegu. A usiadłszy, nauczał ludzi z łodzi.

⁴ Kiedy przestał mówić, zwrócił się do Szymona: Wypłyń na głębię i zarzućcie wasze sieci¹ na połów.

1. J 21,6.

⁵ A Szymon mu odpowiedział: Mistrzu, przez całą noc pracowaliśmy i nic¹ nie złowiliśmy, ale na twoje słowo² zarzucę sieć.

1. J 21,3; Ps 127,1.
2. Ps 33,9; Mt 8,8.

⁶ A gdy to zrobili, zagarnęli wielkie mnóstwo¹ ryb, tak że sieć im się rwała.

1. Ga 6,9.

⁷ Skinęli więc na towarzyszy, którzy byli w drugiej łodzi, aby przybyli i pomogli im. A oni przypłynęli i napełnili obie łodzie, tak że się zanurzały.

⁸ Widząc to, Szymon Piotr przypadł do kolan Jezusa i powiedział: Odejdź ode mnie, Panie, bo jestem grzesznym¹ człowiekiem.

1. Hi 40,4; Iz 6,5.

⁹ I jego bowiem, i wszystkich, którzy z nim byli, ogarnęło zdumienie z powodu połowu ryb, jakiego dokonali.

¹⁰ Podobnie też Jakuba i Jana, synów Zebedeusza, którzy byli towarzyszami Szymona. I powiedział Jezus do Szymona: Nie bój się, odtąd będziesz łowił¹ ludzi.

1. Mt 4,19; Mk 1,17.

¹¹ A oni, wyciągnąwszy łódź na brzeg, zostawili wszystko¹ i poszli za nim.

1. Łk 18,28; Mt 19,27; Mk 10,28; Flp 3,8.

¹² A gdy przebywał w pewnym mieście, był tam człowiek cały pokryty trądem¹. Kiedy zobaczył Jezusa, upadł na twarz i prosił go: Panie, jeśli chcesz², możesz mnie oczyścić.

1. Kpł 13,1-59; 14,1-57.
2. 1Tm 2,4; 2P 3,9.

¹³ Wtedy Jezus wyciągnął rękę, dotknął go i powiedział: Chcę, bądź oczyszczony. I natychmiast trąd go opuścił.

¹⁴ Potem przykazał mu, aby nikomu o tym nie mówił. I dodał: Ale idź, pokaż się kapłanowi¹ i ofiaruj za swoje oczyszczenie, jak nakazał Mojżesz, na świadectwo dla nich.

1. Kpł 14,3-4.

¹⁵ Lecz wieść o nim jeszcze bardziej się rozchodziła. I schodziły się wielkie tłumy, aby go słuchać i aby ich uzdrowił z chorób.

¹⁶ A on odchodził na pustynię i modlił¹ się.

1. Mt 14,23; Mk 6,46.

¹⁷ Pewnego dnia, gdy nauczał, siedzieli tam też faryzeusze i nauczyciele prawa, którzy się zeszli ze wszystkich miasteczek Galilei, Judei i Jerozolimy. A moc Pana była obecna, aby ich uzdrawiać.

¹⁸ A oto jacyś mężczyźni¹ nieśli na posłaniu sparaliżowanego. Szukali sposobu, jak go wnieść i położyć przed nim.

1. Mt 9,2; Mk 2,1-5.

¹⁹ Gdy jednak z powodu tłumu nie znaleźli drogi, którą by go mogli wnieść, weszli na dach i przez dachówkę spuścili go z posłaniem w sam środek, przed Jezusa¹.

1. Mt 15,30; 17,17.

²⁰ On, widząc ich wiarę¹, powiedział mu: Człowieku, przebaczone ci są twoje grzechy.

1. J 2,25; Dz 14,9.

²¹ Wtedy uczeni w Piśmie i faryzeusze zaczęli się zastanawiać i mówić: Kim jest ten, który mówi bluźnierstwa? Któż może przebaczać¹ grzechy oprócz samego Boga?

1. Ps 32,5; 130,4; Iz 43,25; Mi 7,19.

²² Ale Jezus, poznawszy ich myśli¹, odpowiedział im: Co myślicie w waszych sercach?

1. 1Krn 28,9; Iz 66,18.

²³ Cóż jest łatwiej powiedzieć: Przebaczone ci są twoje grzechy, czy powiedzieć: Wstań i chodź?

²⁴ Lecz abyście wiedzieli, że Syn Człowieczy ma na ziemi moc przebaczać grzechy – powiedział do sparaliżowanego: Mówię ci: Wstań, weź swoje posłanie i idź do domu.

²⁵ A on natychmiast wstał na ich oczach, wziął to, na czym leżał, i poszedł do domu, wielbiąc Boga¹.

1. Łk 17,15.

²⁶ Wtedy wszyscy się zdumieli, chwalili Boga i pełni lęku mówili: Widzieliśmy dziś dziwne rzeczy.

²⁷ Potem wyszedł i zobaczył celnika, imieniem Lewi¹, siedzącego w punkcie celnym, i powiedział do niego: Pójdź za mną.

1. Mt 9,9; 10,3; Mk 2,14.

²⁸ A on zostawił wszystko, wstał i poszedł za nim.

²⁹ I przygotował mu Lewi wielką ucztę¹ w swoim domu. A była tam wielka grupa celników i innych, którzy zasiedli z nimi za stołem.

1. 1Kor 5,9-11; 10,27.

³⁰ A uczeni w Piśmie i faryzeusze szemrali, mówiąc do jego uczniów: Dlaczego jecie i pijecie z celnikami i grzesznikami¹?

1. Łk 7,34; 15,2; 19,7; Iz 65,5.

³¹ Jezus zaś im odpowiedział: Nie zdrowi, lecz chorzy potrzebują lekarza¹.

1. Mt 9,12; Mk 2,17.

³² Nie przyszedłem wzywać do pokuty¹ sprawiedliwych, ale grzeszników.

1. Ez 18,30; Jl 2,13; Mt 3,2; 4,17; Łk 13,3; 15,7; 17,4; 24,47; Dz 2,38; 3,19; 8,22; 17,30; 20,21; 26,20; Rz 2,4; 2Kor 7,8-10; 2Tm 2,25; 2P 3,9.

³³ I zapytali go: Dlaczego uczniowie Jana często poszczą¹ i modlą się, podobnie uczniowie faryzeuszy, a twoi jedzą i piją?

1. Mt 9,14; Mk 2,18.

³⁴ A on im odpowiedział: Czy możecie sprawić, żeby przyjaciele oblubieńca pościli, dopóki jest z nimi oblubieniec¹?

1. J 3,29.

³⁵ Lecz przyjdą dni, gdy oblubieniec zostanie od nich zabrany, wtedy, w te dni, będą pościć¹.

1. Mt 6,16; Dz 14,23; 2Kor 11,27; Ps 35,13; 109,24; Iz 58,3-6; Jl 2,12; Jon 3,5.

³⁶ Opowiedział im też przypowieść: Nikt nie przyszywa łaty z nowej szaty do starej, bo inaczej to, co jest nowe, drze stare, a do starego nie nadaje się łata z nowego.

³⁷ I nikt nie wlewa młodego wina do starych bukłaków, bo inaczej młode wino rozsadzi bukłaki i samo wycieknie, a bukłaki się popsują.

³⁸ Ale młode wino¹ należy wlewać do nowych bukłaków i tak zachowuje się jedno i drugie.

1. Iz 65,8; Oz 4,11; Jl 1,5; Dz 2,13.

³⁹ Nikt też, kto napił się starego, nie chce od razu młodego. Mówi bowiem: Stare jest lepsze.

Rozdział 6

¹ W drugi¹ szabat² Jezus szedł przez zboża, a jego uczniowie zrywali kłosy i jedli, wykruszając je rękami.

1. lub drugi po pierwszym; Wj 12,15; Kpł 23,7-11; Pwt 16,9.
2. Mt 12,1; Mk 2,23.

² Wtedy niektórzy z faryzeuszy mówili do nich: Dlaczego robicie to, czego nie wolno robić w szabat?

³ A Jezus im odpowiedział: Czy nie czytaliście¹ o tym, co zrobił Dawid, gdy był głodny, on i ci, którzy z nim byli?

1. 1Sm 21,3-6.

⁴ Jak wszedł do domu Bożego, wziął chleby pokładne¹, których nie wolno było jeść nikomu oprócz kapłanów, i jadł, i dał również tym, którzy z nim byli?

1. Wj 25,30; Kpł 24,5-9.

⁵ I powiedział im: Syn Człowieczy jest też Panem szabatu¹.

1. Mk 2,27.

⁶ W inny szabat Jezus wszedł do synagogi¹ i nauczał. A był tam człowiek, który miał uschłą prawą rękę.

1. Mt 12,9; Mk 3,1.

⁷ I obserwowali go uczeni w Piśmie i faryzeusze, czy uzdrowi w szabat, aby znaleźć powód do oskarżenia¹ go.

1. Łk 20,20.

⁸ Ale on znał ich myśli¹ i powiedział do człowieka, który miał uschłą rękę: Podnieś się i stań na środku. A on podniósł się i stanął.

1. J 2,25.

⁹ Wtedy Jezus powiedział do nich: Spytam was o pewną rzecz: Czy wolno w szabaty czynić dobrze, czy źle? Ocalić życie czy zniszczyć?

¹⁰ A spojrzawszy wokoło po wszystkich, powiedział do tego człowieka: Wyciągnij rękę. A on to zrobił i jego ręka znowu stała się zdrowa tak jak druga.

¹¹ Ale oni wpadli we wściekłość¹ i rozmawiali między sobą, co by zrobić Jezusowi.

1. Ps 2,1-2; Kaz 9,3.

¹² W tych dniach odszedł na górę, aby się modlić, i spędził całą noc na modlitwie do Boga.

¹³ A gdy nastał dzień, przywołał swych uczniów i wybrał z nich dwunastu, których też nazwał apostołami¹:

1. Łk 11,49; Rz 11,13; 16,7; 1Kor 4,9; 9,1; 2Kor 12,11-12; Ef 2,20; 4,11; 2P 3,2.

¹⁴ Szymona, którego nazwał Piotrem, i jego brata Andrzeja, Jakuba i Jana, Filipa i Bartłomieja;

¹⁵ Mateusza i Tomasza, Jakuba, syna Alfeusza, i Szymona, zwanego Zelotą;

¹⁶ Judasza, brata Jakuba, i Judasza Iskariotę, który stał się zdrajcą.

¹⁷ Potem zszedł z nimi i stanął na równinie. Była z nim też gromada jego uczniów i wielkie mnóstwo ludzi z całej Judei i Jerozolimy oraz z okolic nadmorskich, z Tyru i Sydonu, którzy przyszli, aby go słuchać i aby ich uzdrowił z chorób.

¹⁸ Także ci, którzy byli dręczeni przez duchy nieczyste, zostali uzdrowieni.

¹⁹ A wszyscy ludzie starali się go dotknąć¹, ponieważ moc wychodziła z niego i uzdrawiała wszystkich.

1. Mt 14,36; Mk 3,10; 6,56.

²⁰ A on podniósł oczy¹ na uczniów i mówił: Błogosławieni jesteście wy, ubodzy, bo wasze jest królestwo Boże.

1. Mt 5,1.

²¹ Błogosławieni jesteście wy, którzy teraz cierpicie głód, bo będziecie nasyceni. Błogosławieni jesteście wy, którzy teraz płaczecie, bo śmiać się będziecie.

²² Błogosławieni będziecie, gdy ludzie będą was nienawidzić i gdy was wyłączą spośród siebie, będą was znieważać i odrzucą wasze imię jako niecne z powodu Syna Człowieczego.

²³ Radujcie się w tym dniu i weselcie, bo obfita jest wasza nagroda w niebie. Tak samo bowiem ich ojcowie postępowali wobec proroków.

²⁴ Lecz biada wam, bogaczom, bo już otrzymaliście waszą pociechę¹.

1. Łk 16,25.

²⁵ Biada wam, którzy jesteście nasyceni, bo będziecie cierpieć głód. Biada wam, którzy się teraz śmiejecie, bo będziecie się smucić i płakać.

²⁶ Biada wam, gdy wszyscy ludzie będą dobrze o was mówić, bo tak ich ojcowie postępowali wobec fałszywych proroków.

²⁷ Lecz mówię wam, którzy słuchacie: Miłujcie waszych nieprzyjaciół¹, dobrze czyńcie tym, którzy was nienawidzą.

1. Prz 24,17; 25,21; Rz 12,20.

²⁸ Błogosławcie tym, którzy was przeklinają¹, módlcie² się za tych, którzy wam wyrządzają zło.

1. Rz 12,14.
2. Łk 23,34; Dz 7,60.

²⁹ Temu, kto cię uderzy¹ w policzek, nadstaw i drugi, a temu, kto zabiera² ci płaszcz, i szaty nie odmawiaj.

1. Mt 5,39-40.
2. 1Kor 6,7; Hbr 10,34.

³⁰ Każdemu, kto cię prosi, daj¹, a od tego, kto bierze, co twoje, nie upominaj się o zwrot.

1. Mt 5,42; 1J 3,17.

³¹ Jak chcecie, aby ludzie wam czynili, tak i wy im czyńcie.

³² Jeśli bowiem miłujecie¹ tych, którzy was miłują, na jaką wdzięczność zasługujecie? Przecież i grzesznicy miłują tych, którzy ich miłują.

1. Mt 5,46; 1P 2,20.

³³ A jeśli dobrze czynicie tym, którzy wam dobrze czynią, na jaką wdzięczność zasługujecie? Przecież i grzesznicy postępują tak samo.

³⁴ I jeśli pożyczacie tym, od których spodziewacie się zwrotu, na jaką wdzięczność zasługujecie? Przecież i grzesznicy pożyczają grzesznikom, aby z powrotem odebrać tyle samo.

³⁵ Ale miłujcie waszych nieprzyjaciół, czyńcie im dobrze i pożyczajcie, niczego się za to nie spodziewając, a wielka będzie wasza nagroda i będziecie synami Najwyższego. On bowiem jest dobry¹ dla niewdzięcznych i złych.

1. Ps 145,9.

³⁶ Dlatego bądźcie miłosierni¹, jak i wasz Ojciec jest miłosierny.

1. Ef 4,32; 5,1.

³⁷ Nie sądźcie¹, a nie będziecie sądzeni; nie potępiajcie, a nie będziecie potępieni; przebaczajcie, a będzie wam przebaczone.

1. Mt 7,1; Rz 14,4; 1Kor 4,5.

³⁸ Dawajcie¹, a będzie wam dane; miarę dobrą, natłoczoną, utrzęsioną i przelewającą się dadzą w wasze zanadrze. Jaką bowiem miarą² mierzycie, taką będzie wam odmierzone.

1. Prz 3,9-10; 2Kor 9,6-9.
2. Mk 4,24.

³⁹ I opowiedział im przypowieść: Czy może ślepy¹ prowadzić ślepego? Czyż obaj nie wpadną do dołu?

1. Mt 15,14; Rz 2,19.

⁴⁰ Uczeń¹ nie przewyższa swego mistrza. Lecz doskonały będzie każdy, kto będzie jak jego mistrz.

1. Mt 10,24; J 13,16; 15,20.

⁴¹ Czemu widzisz źdźbło¹ w oku swego brata, a na belkę, która jest w twoim oku, nie zwracasz uwagi?

1. Mt 7,3-5; Rz 2,1.

⁴² Albo jakże możesz mówić swemu bratu: Bracie, pozwól, że wyjmę źdźbło, które jest w twoim oku, gdy sam nie widzisz belki, która jest w twoim oku? Obłudniku, wyjmij najpierw belkę ze swego oka, a wtedy przejrzysz, aby wyjąć źdźbło, które jest w oku twego brata.

⁴³ Nie jest bowiem dobre to drzewo¹, które wydaje zły owoc, ani złe to drzewo, które wydaje dobry owoc.

1. Mt 3,10; 7,17-20; 12,33.

⁴⁴ Gdyż każde drzewo poznaje się po jego owocu. Nie zbiera się bowiem fig z cierni ani winogron z głogu.

⁴⁵ Dobry człowiek z dobrego skarbca swego serca wydobywa dobre rzeczy, a zły człowiek ze złego skarbca swego serca wydobywa złe rzeczy. Z obfitości serca bowiem mówią jego usta.

⁴⁶ Dlaczego więc mówicie¹ do mnie: Panie, Panie, a nie robicie tego, co mówię?

1. Ml 1,6; Mt 25,11; 1Kor 12,3.

⁴⁷ Pokażę wam, do kogo jest podobny każdy, kto przychodzi do mnie, słucha moich słów i wypełnia¹ je.

1. Mt 7,24-25; Jk 1,22-24.

⁴⁸ Podobny jest do człowieka budującego dom, który zrobił głęboki wykop i założył fundament¹ na skale². A gdy przyszła powódź, rzeka uderzyła w ten dom, ale nie mogła go poruszyć, bo był założony na skale.

1. 1Kor 3,11; Ef 2,20.
2. 1Sm 2,2; 2Sm 22,2.32.

⁴⁹ Ten zaś, kto słucha, a nie wypełnia, podobny jest do człowieka, który zbudował swój dom na ziemi bez fundamentu. Uderzyła w niego rzeka i natychmiast się zawalił, a upadek tego domu był wielki.

Rozdział 7

¹ Gdy skończył mówić wszystkie te słowa w obecności ludzi, wszedł do Kafarnaum¹.

1. Mt 8,5.

² A sługa pewnego setnika, bardzo przez niego ceniony, chorował i był bliski śmierci.

³ Kiedy setnik usłyszał o Jezusie, posłał do niego starszych spośród Żydów, prosząc, aby przyszedł i uzdrowił jego sługę.

⁴ A oni przyszli do Jezusa i prosili go usilnie: Godny¹ jest, abyś mu to uczynił.

1. Mt 10,11.13; Dz 10,22.

⁵ Miłuje bowiem nasz naród i zbudował nam synagogę.

⁶ Wtedy Jezus poszedł z nimi. Ale gdy był już niedaleko domu, setnik posłał do niego przyjaciół ze słowami: Panie, nie trudź się, bo nie jestem godny, abyś wszedł pod mój dach.

⁷ Dlatego i samego siebie nie uważałem za godnego przyjść do ciebie. Lecz powiedz słowo¹, a mój sługa zostanie uzdrowiony.

1. Ps 33,9; 107,20.

⁸ Bo i ja jestem człowiekiem podległym władzy i mam pod sobą żołnierzy, i mówię jednemu: Idź, a idzie, a drugiemu: Chodź tu, a przychodzi, a mojemu słudze: Zrób to, a robi.

⁹ Gdy Jezus to usłyszał, zdziwił¹ się i odwróciwszy się, powiedział do ludzi, którzy szli za nim: Mówię wam, nawet w Izraelu nie znalazłem tak wielkiej wiary.

1. Mt 8,10; 15,28.

¹⁰ Ci zaś, którzy byli posłani, po powrocie do domu zastali zdrowym sługę, który chorował.

¹¹ A nazajutrz udał się do miasta zwanego Nain. I szło z nim wielu jego uczniów i mnóstwo ludzi.

¹² A gdy zbliżył się do bramy miasta, właśnie wynoszono zmarłego, jedynego syna matki, która była wdową. Towarzyszyło jej mnóstwo ludzi z miasta.

¹³ Kiedy Pan ją zobaczył, ulitował się nad nią i powiedział do niej: Nie płacz¹.

1. Łk 8,52.

¹⁴ Potem podszedł i dotknął mar¹, a ci, którzy je nieśli, stanęli. I powiedział: Młodzieńcze, mówię ci, wstań!

1. nosze pogrzebowe

¹⁵ A ten, który był martwy¹, usiadł i zaczął mówić. I oddał go jego matce.

1. Łk 8,54; 1Krl 17,21; 2Krl 4,32-36.

¹⁶ Wtedy wszystkich ogarnął strach i wielbili¹ Boga, mówiąc: Wielki prorok powstał wśród nas, oraz: Bóg nawiedził swój lud.

1. Łk 5,26.

¹⁷ I rozeszła się ta wieść o nim po całej Judei i po całej okolicznej krainie.

¹⁸ O tym wszystkim oznajmili Janowi¹ jego uczniowie.

1. Mt 11,2-6.

¹⁹ A Jan, wezwawszy dwóch spośród swoich uczniów, posłał ich do Jezusa z zapytaniem: Czy ty jesteś tym, który ma przyjść, czy mamy oczekiwać innego?

²⁰ A gdy ci mężczyźni przyszli do niego, powiedzieli: Jan Chrzciciel przysłał nas do ciebie z zapytaniem: Czy ty jesteś tym, który ma przyjść, czy mamy oczekiwać innego?

²¹ A w tym właśnie czasie wielu uzdrowił z chorób i dolegliwości i uwolnił od złych duchów, a wielu ślepych obdarzył wzrokiem.

²² Jezus więc odpowiedział im: Idźcie i oznajmijcie Janowi¹ to, co widzieliście i słyszeliście: Ślepi widzą, chromi chodzą, trędowaci zostają oczyszczeni, głusi słyszą, umarli zmartwychwstają, a ubogim głoszona jest ewangelia.

1. Iz 61,1-3.

²³ A błogosławiony¹ jest ten, kto się nie zgorszy z mojego powodu.

1. Mt 16,17.

²⁴ Gdy zaś posłańcy Jana odeszli, zaczął mówić do ludzi o Janie: Co wyszliście zobaczyć na pustyni¹? Trzcinę kołyszącą się na wietrze?

1. Mt 3,1.

²⁵ Ale co wyszliście zobaczyć? Człowieka ubranego w miękkie szaty? Oto ci, którzy noszą kosztowne szaty i żyją w rozkoszach, są w domach królewskich.

²⁶ Ale co wyszliście zobaczyć? Proroka? Tak, mówię wam, nawet więcej niż proroka.

²⁷ On jest tym, o którym jest napisane: Oto¹ posyłam mego posłańca przed twoim obliczem, który przygotuje twoją drogę przed tobą.

1. Iz 40,3; Ml 3,1; 4,5; J 1,23.

²⁸ Mówię wam bowiem: Nie ma wśród narodzonych z kobiet większego proroka od Jana Chrzciciela. Lecz ten, kto jest najmniejszy w królestwie Bożym, jest większy niż on.

²⁹ Słysząc to, wszyscy ludzie, jak również celnicy, przyznawali słuszność Bogu, będąc ochrzczeni¹ chrztem Jana.

1. Mt 3,5; 21,32.

³⁰ Ale faryzeusze i znawcy prawa odrzucili radę Boga sami przeciwko sobie, nie dając się przez niego ochrzcić.

³¹ I powiedział Pan: Do kogo więc przyrównam¹ ludzi tego pokolenia? Do kogo są podobni?

1. Mt 11,16.

³² Podobni są do dzieci, które siedzą na rynku i wołają jedne na drugie: Graliśmy wam na flecie, a nie tańczyliście, śpiewaliśmy pieśni żałobne, a nie płakaliście.

³³ Przyszedł bowiem Jan Chrzciciel, nie jadł chleba i nie pił wina, a mówicie: Ma demona.

³⁴ Przyszedł Syn Człowieczy¹, jedząc i pijąc, a mówicie: Oto żarłok i pijak, przyjaciel celników i grzeszników.

1. Łk 15,2; Mt 9,11.

³⁵ Lecz usprawiedliwiona jest mądrość przez wszystkie swoje dzieci.

³⁶ I zaprosił go jeden z faryzeuszy¹ na wspólny posiłek. Wszedł więc do domu faryzeusza i usiadł przy stole.

1. Łk 14,1.

³⁷ A oto kobieta, grzesznica, która była w tym mieście, dowiedziawszy się, że siedzi przy stole w domu faryzeusza, przyniosła alabastrowe¹ naczynie olejku;

1. Mt 26,7; Mk 14,3; J 11,2.

³⁸ I stanąwszy z tyłu u jego nóg, płacząc, zaczęła łzami obmywać¹ jego nogi, wycierała je włosami swojej głowy, całowała i namaszczała olejkiem².

1. Rdz 18,4; J 13,5.
2. Pnp 1,3.

³⁹ A widząc to, faryzeusz, który go zaprosił, pomyślał sobie: Gdyby on był prorokiem, wiedziałby, kim i jaka jest ta kobieta, która go dotyka. Jest bowiem grzesznicą.

⁴⁰ A Jezus odezwał się do niego: Szymonie, mam ci coś do powiedzenia. A on odrzekł: Powiedz, Nauczycielu.

⁴¹ Pewien wierzyciel miał dwóch dłużników. Jeden był winien pięćset groszy¹, a drugi pięćdziesiąt.

1. denarów

⁴² A gdy nie mieli z czego oddać, darował¹ obydwóm. Powiedz więc, który z nich będzie go bardziej miłował?

1. Ps 103,3; Iz 43,25.

⁴³ Szymon odpowiedział: Sądzę, że ten, któremu więcej darował. A on mu powiedział: Słusznie osądziłeś.

⁴⁴ I odwróciwszy się do kobiety, powiedział do Szymona: Widzisz tę kobietę? Wszedłem do twego domu, a nie podałeś mi wody do nóg, ona zaś łzami obmyła moje nogi i otarła je swoimi włosami.

⁴⁵ Nie pocałowałeś mnie, a ona, odkąd wszedłem, nie przestała całować moich nóg.

⁴⁶ Nie namaściłeś mi głowy oliwą, a ona olejkiem namaściła moje nogi.

⁴⁷ Dlatego mówię ci: Przebaczono¹ jej wiele grzechów, gdyż bardzo umiłowała². A komu mało przebaczono, mało miłuje.

1. Łk 5,20; Wj 34,6-7.
2. 1J 4,19.

⁴⁸ Do niej zaś powiedział: Twoje grzechy są przebaczone¹.

1. Mt 9,2; Mk 2,5.

⁴⁹ Wtedy współbiesiadnicy zaczęli mówić między sobą: Kim jest ten, który i grzechy przebacza?

⁵⁰ I powiedział do kobiety: Twoja wiara¹ cię zbawiła. Idź w pokoju.

1. Łk 8,48; 18,42; Mk 10,52; Rz 5,1; Ef 2,8-9.

Rozdział 8

¹ Następnie chodził po miastach i po wioskach, głosząc i opowiadając ewangelię królestwa Bożego. A było z nim dwunastu;

² I kilka kobiet, które uwolnił od złych duchów i chorób: Maria, zwana Magdaleną¹, z której wyszło siedem demonów;

1. Mt 27,55; Mk 16,1.9; J 19,25.

³ Joanna, żona Chuzy, zarządcy u Heroda, Zuzanna i wiele innych, które służyły mu swoimi dobrami¹.

1. 1Krn 29,14.

⁴ A gdy zeszło się wielu ludzi i z różnych miast przychodzili do niego, powiedział w przypowieści:

⁵ Siewca¹ wyszedł siać swoje ziarno. A gdy siał, jedno padło przy drodze i zostało podeptane, a ptaki niebieskie wydziobały je.

1. Mt 13,3; Mk 4,3.

⁶ Inne padło na skałę, a gdy wzeszło, uschło, bo nie miało wilgoci.

⁷ Inne zaś padło między ciernie, ale ciernie razem z nim wyrosły i zagłuszyły je.

⁸ A jeszcze inne padło na dobrą ziemię, a gdy wzrosło, wydało plon stokrotny. To powiedziawszy, zawołał: Kto ma uszy¹ do słuchania, niech słucha.

1. Mt 11,15; 13,9; Obj 2,7.

⁹ I pytali go jego uczniowie: Co znaczy ta przypowieść?

¹⁰ A on im powiedział: Wam dano poznać tajemnice¹ królestwa Bożego, ale innym opowiada się w przypowieściach, aby patrząc, nie widzieli² i słysząc, nie rozumieli.

1. Mt 13,11; Rz 11,25; 16,25; 1Kor 15,51; Ef 5,28-32; 6,19; 2Tes 2,7; Obj 17,5-7.
2. Iz 6,9.

¹¹ A takie jest znaczenie przypowieści: Ziarnem¹ jest słowo Boże.

1. 1Kor 3,6; 1P 1,23-25.

¹² Tymi przy drodze są ci, którzy słuchają; potem przychodzi diabeł¹ i zabiera słowo z ich serca, aby nie uwierzyli i nie zostali zbawieni.

1. Obj 12,9.

¹³ A tymi na skale są ci, którzy, gdy usłyszą, z radością przyjmują¹ słowo. Nie mają jednak korzenia², wierzą do czasu, a w chwili pokusy odstępują³.

1. Mt 13,20-21; Mk 4,16-17.
2. Prz 12,3.9; Jud 1,12.
3. 1Tes 3,5; Hbr 10,39; 2P 2,20-22.

¹⁴ To zaś, które padło między ciernie, to są ci, którzy słuchają słowa, ale odchodzą i przez troski, bogactwa i rozkosze życia¹ zostają zagłuszeni i nie wydają owocu.

1. 1Tm 6,9-17; 2Tm 4,10; 1J 2,15-17.

¹⁵ Lecz to, które padło na dobrą ziemię, to są ci, którzy szczerym i dobrym sercem¹ usłyszeli słowo i zachowują² je, i wydają owoc³ w cierpliwości⁴.

1. Łk 6,45; Ps 51,10.
2. Jk 1,22; 1J 2,3.
3. Ps 1,1-6.
4. Hbr 10,36; Jk 5,7-8.

¹⁶ Nikt, zapaliwszy świecę¹, nie nakrywa jej naczyniem i nie stawia pod łóżkiem, ale na świeczniku, aby ci, którzy wchodzą, widzieli światło².

1. Łk 11,33; Mt 5,15; Mk 4,21.
2. Flp 2,15.

¹⁷ Nie ma bowiem nic tajemnego¹, co by nie miało być ujawnione, ani nic ukrytego, o czym by się nie dowiedziano i co by nie wyszło na jaw.

1. Łk 12,2; Mt 10,26; 1Kor 4,5; Kaz 12,14.

¹⁸ Uważajcie więc, jak słuchacie¹. Kto bowiem ma, temu będzie dodane, a kto nie ma, zostanie mu zabrane nawet to, co sądzi, że ma.

1. Mk 4,24; Hbr 2,1.

¹⁹ Wtedy przyszli do niego jego matka i bracia¹, ale nie mogli podejść z powodu tłumu.

1. Mt 12,46-50; Mk 3,31-35.

²⁰ I dano mu znać, mówiąc: Twoja matka i twoi bracia stoją przed domem i chcą się z tobą widzieć.

²¹ A on im odpowiedział: Moją matką i moimi braćmi¹ są ci, którzy słuchają słowa Bożego i wypełniają je.

1. Hbr 2,11.

²² Pewnego dnia wsiadł do łodzi¹ ze swymi uczniami i powiedział do nich: Przeprawmy się na drugą stronę jeziora. I odpłynęli.

1. Mt 8,23; Mk 4,35.

²³ A gdy płynęli, usnął. I zerwał się gwałtowny wicher na jeziorze, i zalewało łódź, tak że byli w niebezpieczeństwie.

²⁴ Podeszli więc i obudzili go, mówiąc: Mistrzu, mistrzu, giniemy! Wówczas wstał, zgromił wiatr i wzburzone fale, a one się uspokoiły i nastała cisza.

²⁵ Wtedy powiedział do nich: Gdzież jest wasza wiara? A oni, bojąc się, dziwili się i mówili między sobą: Kim on jest, że nawet wichrom i wodzie rozkazuje, a są mu posłuszne?

²⁶ I przeprawili się do krainy Gadareńczyków, która leży naprzeciw Galilei.

²⁷ A gdy wyszedł na ląd, zabiegł mu drogę pewien człowiek z miasta, który od dłuższego czasu miał demony. Nie nosił ubrania i nie mieszkał w domu, lecz w grobowcach¹.

1. Prz 21,16.

²⁸ Gdy zobaczył Jezusa, krzyknął, upadł przed nim i zawołał donośnym głosem: Cóż ja mam z tobą¹, Jezusie, Synu Boga Najwyższego²? Proszę cię, nie dręcz mnie.

1. Mk 1,24; Jk 2,19.
2. Rdz 14,19.

²⁹ Rozkazał bowiem duchowi nieczystemu, aby wyszedł z tego człowieka. Bo od dłuższego czasu porywał go, a chociaż wiązano go łańcuchami i trzymano w pętach, on rwał¹ więzy, a demon pędził go na pustynię.

1. Kpł 26,15; Ps 89,31; Mt 5,19.

³⁰ I zapytał go Jezus: Jak ci na imię? A on odpowiedział: Legion. Wiele bowiem demonów weszło w niego.

³¹ Wtedy prosiły go, aby nie kazał im odejść stamtąd w otchłań¹.

1. Rz 10,7; Obj 9,1-2.11; 11,7; 17,8; 20,1-3.

³² A było tam wielkie stado świń¹, które pasły się na górze. I demony prosiły go, aby pozwolił im w nie wejść. I pozwolił im.

1. Kpł 11,7; Iz 65,4.

³³ Wtedy demony wyszły z tego człowieka i weszły w świnie. I ruszyło to stado pędem po urwisku do jeziora, i utonęło.

³⁴ A pasterze, widząc, co się stało, uciekli, a poszedłszy, oznajmili to w mieście i we wsiach.

³⁵ I wyszli ludzie, aby zobaczyć, co zaszło, a przyszedłszy do Jezusa, zastali człowieka, z którego wyszły demony, ubranego i przy zdrowych zmysłach¹, siedzącego u stóp Jezusa. I przestraszyli się.

1. 2Tm 1,7.

³⁶ A ci, którzy to widzieli, opowiedzieli im, jak ten opętany został uzdrowiony.

³⁷ Wówczas cała ludność okolicznej krainy Gadareńczyków prosiła go, aby od nich odszedł¹, gdyż ogarnął ich wielki strach. Wtedy on wsiadł do łodzi i zawrócił.

1. Hi 21,14; Mt 8,34; Mk 5,17; Dz 16,39.

³⁸ A człowiek, z którego wyszły demony, prosił go, aby mógł przy nim zostać¹. Lecz Jezus odprawił go, mówiąc:

1. Ps 27,4; Flp 1,23.

³⁹ Wróć do swego domu i opowiedz, jak wielkie rzeczy Bóg ci uczynił. I odszedł, opowiadając¹ po całym mieście, jak wielkie rzeczy Jezus mu uczynił.

1. Ps 66,16; Mk 1,45; J 4,28-29.

⁴⁰ A gdy Jezus wrócił, ludzie przyjęli go z radością. Wszyscy bowiem go oczekiwali.

⁴¹ A oto przyszedł człowiek imieniem Jair¹, który był przełożonym synagogi. Upadł Jezusowi do nóg² i prosił go, aby wszedł do jego domu.

1. Mt 9,18; Mk 5,22.
2. Mt 28,9; Mk 7,25; J 11,32.

⁴² Miał bowiem córkę jedynaczkę, mającą około dwunastu lat, która umierała. A gdy on szedł, ludzie napierali na niego.

⁴³ A kobieta, która od dwunastu lat cierpiała na krwotok¹ i wydała na lekarzy² całe swoje mienie, a żaden nie mógł jej uleczyć;

1. Kpł 15,19-33; Mt 9,20; Mk 5,25.
2. 2Krn 16,12; Hi 13,4; Ps 108,12.

⁴⁴ Podeszła z tyłu, dotknęła brzegu jego szaty i natychmiast ustał jej krwotok.

⁴⁵ Wtedy Jezus zapytał: Kto mnie dotknął? A gdy wszyscy się wypierali, Piotr i ci, którzy z nim byli, powiedzieli: Mistrzu, ludzie się do ciebie cisną i tłoczą, a ty pytasz: Kto mnie dotknął?

⁴⁶ Jezus jednak powiedział: Ktoś mnie dotknął, bo poczułem, że moc¹ wyszła ze mnie.

1. Łk 5,17; 6,19.

⁴⁷ Wtedy kobieta, widząc, że się nie ukryje, z drżeniem podeszła i upadłszy przed nim, powiedziała¹ wobec wszystkich ludzi, dlaczego go dotknęła i jak natychmiast została uzdrowiona.

1. Rz 10,10.

⁴⁸ On zaś powiedział do niej: Ufaj, córko! Twoja wiara¹ cię uzdrowiła, idź w pokoju.

1. Łk 7,50.

⁴⁹ A gdy on jeszcze to mówił, przyszedł ktoś z domu przełożonego synagogi i powiedział: Twoja córka umarła, nie trudź Nauczyciela.

⁵⁰ Ale Jezus, słysząc to, odezwał się do niego: Nie bój się, tylko wierz¹, a będzie uzdrowiona.

1. Mk 9,23.

⁵¹ Gdy przyszedł do domu, nie pozwolił wejść ze sobą nikomu oprócz Piotra, Jakuba i Jana¹ oraz ojca i matki dziewczynki.

1. Łk 9,28; Mt 26,37.

⁵² A wszyscy płakali i lamentowali nad nią. Lecz on powiedział: Nie płaczcie, nie umarła, tylko śpi¹.

1. J 11,11-14.

⁵³ I naśmiewali się z niego, wiedząc, że umarła.

⁵⁴ A on wyrzucił wszystkich, ujął ją za rękę i zawołał: Dziewczynko, wstań¹!

1. J 11,43; Dz 9,40; Rz 4,17.

⁵⁵ Wtedy jej duch powrócił i zaraz wstała, a on polecił, aby dano jej jeść¹.

1. 1P 2,2.

⁵⁶ I zdumieli się jej rodzice. A on im nakazał, aby nikomu nie mówili¹ o tym, co się stało.

1. Mt 8,4; 9,30; Mk 5,43.

Rozdział 9

¹ A Jezus, przywoławszy swoich dwunastu¹ uczniów, dał im moc i władzę nad wszystkimi demonami i moc, aby uzdrawiali choroby.

1. Mt 10,1; Mk 6,7.

² I rozesłał ich, żeby głosili królestwo Boże i uzdrawiali chorych.

³ Powiedział też do nich: Nie bierzcie¹ nic na drogę: ani laski, ani torby, ani chleba, ani pieniędzy i nie miejcie dwóch szat.

1. Łk 10,4; 22,35.

⁴ A gdy wejdziecie do jakiegoś domu, tam pozostańcie i stamtąd wychodźcie.

⁵ A jeśli was nie przyjmą¹, wychodząc z tego miasta, strząśnijcie pył z waszych nóg na świadectwo przeciwko nim.

1. J 13,20; Dz 13,51.

⁶ Wyszedłszy więc, obchodzili wszystkie miasteczka, głosząc ewangelię i uzdrawiając wszędzie.

⁷ A o wszystkim, co się przez niego dokonywało, usłyszał tetrarcha Herod i zaniepokoił się, ponieważ niektórzy mówili, że Jan zmartwychwstał;

⁸ Inni zaś, że Eliasz się pojawił, a jeszcze inni, że zmartwychwstał któryś z dawnych proroków.

⁹ A Herod¹ powiedział: Jana ściąłem. Kim więc jest ten, o którym słyszę takie rzeczy? I chciał² go zobaczyć.

1. Mt 14,1.
2. Łk 23,8.

¹⁰ Kiedy apostołowie wrócili¹, opowiedzieli mu wszystko, co uczynili. A on, wziąwszy ich ze sobą, odszedł osobno na odludne miejsce koło miasta zwanego Betsaidą.

1. Mk 6,30.

¹¹ Gdy ludzie się o tym dowiedzieli, poszli za nim. On ich przyjął i mówił im o królestwie Bożym, i uzdrawiał tych, którzy potrzebowali¹ uzdrowienia.

1. Łk 5,31.

¹² A gdy dzień zaczął się chylić ku wieczorowi, podeszło do niego dwunastu, mówiąc: Odpraw tłum¹, aby poszli do okolicznych miasteczek i wsi i znaleźli żywność oraz schronienie, bo jesteśmy tu na pustkowiu.

1. Mt 14,15; Mk 6,35; J 6,5.

¹³ Ale on powiedział do nich: Wy dajcie im jeść. A oni odpowiedzieli: Nie mamy¹ nic więcej oprócz pięciu chlebów i dwóch ryb; chyba że pójdziemy i kupimy jedzenie dla tych wszystkich ludzi.

1. Lb 11,21-23.

¹⁴ Mężczyzn bowiem było około pięciu tysięcy. I powiedział do swoich uczniów: Rozkażcie im usiąść w grupach¹ po pięćdziesięciu.

1. 1Kor 14,40.

¹⁵ Uczynili tak i usadowili wszystkich.

¹⁶ A on, wziąwszy te pięć chlebów i dwie ryby, spojrzał w niebo, pobłogosławił¹ je, łamał i dawał uczniom, aby kładli przed ludźmi.

1. Łk 22,19; 24,30; Dz 27,35; Rz 14,6; 1Tm 4,4-5.

¹⁷ I jedli wszyscy do syta. A z kawałków¹, które im pozostały, zebrano dwanaście koszy.

1. 2Krl 4,44.

¹⁸ I stało się tak, że kiedy modlił się na osobności, a byli z nim uczniowie, zapytał ich: Za kogo¹ mnie ludzie uważają?

1. Mt 16,13; Mk 8,27.

¹⁹ A oni odpowiedzieli: Za Jana Chrzciciela, inni za Eliasza, a jeszcze inni mówią, że zmartwychwstał któryś z dawnych proroków.

²⁰ I powiedział do nich: A wy za kogo mnie uważacie? A Piotr odpowiedział: Za Chrystusa¹ Bożego.

1. J 6,68-69; 11,27.

²¹ Ale on surowo ich napomniał i nakazał, aby nikomu tego nie mówili.

²² I powiedział: Syn Człowieczy musi wiele cierpieć¹ i zostać odrzucony przez starszych, naczelnych kapłanów i uczonych w Piśmie, i być zabity, a trzeciego dnia² zmartwychwstać.

1. Mt 16,21; Mk 8,31.
2. Łk 24,7; Mk 10,34; 1Kor 15,4.

²³ Mówił też do wszystkich: Jeśli ktoś chce pójść za mną, niech się wyprze samego siebie, niech bierze swój krzyż¹ każdego dnia i idzie za mną.

1. Łk 14,27; Mt 10,38; 16,24; Mk 8,34.

²⁴ Kto bowiem chce zachować swoje życie, straci je, a kto straci swe życie¹ z mojego powodu, ten je zachowa.

1. Łk 17,33; Dz 20,24; Obj 12,11.

²⁵ Bo cóż pomoże człowiekowi, choćby cały świat pozyskał, jeśli samego siebie zatraci¹ lub szkodę poniesie?

1. Łk 12,19-21; 16,19-31; Mt 16,26; Mk 8,36.

²⁶ Kto bowiem wstydzi¹ się mnie i moich słów, tego Syn Człowieczy będzie się wstydził, gdy przyjdzie w chwale swojej, Ojca i świętych aniołów.

1. Mk 8,38; Rz 1,16; 10,11.

²⁷ Ale zapewniam was: Niektórzy z tych, co tu stoją¹, nie zakosztują śmierci, dopóki nie ujrzą królestwa Bożego.

1. Mt 16,28; Mk 9,1; 2P 1,16-18.

²⁸ W jakieś osiem dni po tych mowach wziął ze sobą Piotra, Jana i Jakuba i wszedł na górę, aby się modlić.

²⁹ A gdy się modlił, zmienił się wygląd¹ jego oblicza, a jego szaty stały się białe i lśniące.

1. Wj 34,29; Mt 17,2; Mk 9,3; J 1,14.

³⁰ A oto rozmawiało z nim dwóch mężów. Byli to Mojżesz i Eliasz.

³¹ Ukazali się oni w chwale i mówili o jego odejściu¹, którego miał dokonać w Jerozolimie.

1. 1P 1,11-12.

³² A Piotra i tych, którzy z nim byli, zmógł sen. Gdy się obudzili, ujrzeli jego chwałę¹ i tych dwóch mężów, którzy z nim stali.

1. Wj 33,18; Iz 60,1; J 1,14.

³³ Kiedy oni od niego odeszli, Piotr powiedział do Jezusa: Mistrzu, dobrze nam tu być. Postawmy więc trzy namioty: jeden dla ciebie, jeden dla Mojżesza i jeden dla Eliasza. Nie wiedział bowiem, co mówi.

³⁴ A gdy on to mówił, pojawił się obłok¹ i zacienił ich. I zlękli się, kiedy oni wchodzili w obłok.

1. Wj 14,19; 40,34; Ps 18,9-11; Iz 19,1.

³⁵ I rozległ się głos¹ z obłoku: To jest mój umiłowany Syn, jego słuchajcie.

1. Łk 3,22; Mt 3,17; 2P 1,17.

³⁶ Gdy zaś ten głos się rozległ, okazało się, że Jezus jest sam. A oni milczeli¹ i w tych dniach nikomu nie mówili nic o tym, co widzieli.

1. Mt 17,9.

³⁷ Nazajutrz¹, gdy zeszli z góry, mnóstwo ludzi wyszło mu naprzeciw.

1. Mt 17,14; Mk 9,14.

³⁸ Nagle jakiś człowiek z tłumu zawołał: Nauczycielu, proszę cię, spójrz na mego syna, bo to mój jedynak.

³⁹ I oto duch dopada go, a on nagle krzyczy. Szarpie nim tak, że się pieni i potłukłszy go, niechętnie od niego odchodzi.

⁴⁰ I prosiłem twoich uczniów, aby go wypędzili, ale nie mogli¹.

1. 2Krl 4,31.

⁴¹ Wtedy Jezus odpowiedział: O pokolenie¹ bez wiary² i przewrotne! Jak długo będę z wami i jak długo mam was znosić? Przyprowadź tu swego syna.

1. Mt 3,7; 12,39; Dz 2,40.
2. Mk 9,19.

⁴² A gdy on jeszcze podchodził, powalił go demon i zaczął nim targać. Lecz Jezus zgromił ducha nieczystego, uzdrowił chłopca i oddał go jego ojcu.

⁴³ I zdumieli się wszyscy potęgą Boga¹. A gdy się dziwili wszystkiemu, co czynił Jezus, on powiedział do swoich uczniów:

1. Łk 4,36; 22,69; 1Kor 1,24; 2Kor 13,4; 1P 1,5.

⁴⁴ Przyjmijcie te słowa do waszych uszu, Syn Człowieczy bowiem będzie wydany¹ w ręce ludzi.

1. Łk 24,7; Mt 16,21; 17,22; 20,19.

⁴⁵ Lecz oni nie zrozumieli tych słów i były one zakryte przed nimi, tak że ich nie pojęli, a bali się go o nie zapytać.

⁴⁶ Wszczęła się też między nimi dyskusja¹ o tym, kto z nich jest największy.

1. Łk 22,24; Mt 18,1; Mk 9,33.

⁴⁷ A Jezus, znając¹ tę myśl ich serca, wziął dziecko, postawił je przy sobie;

1. J 2,24-25.

⁴⁸ I powiedział do nich: Kto przyjmie¹ to dziecko w moje imię, mnie przyjmuje, a kto mnie przyjmie, przyjmuje tego, który mnie posłał. Kto bowiem jest najmniejszy wśród was wszystkich, ten będzie wielki.

1. Mt 10,40; 18,5; Mk 9,37; J 13,20.

⁴⁹ Wtedy odezwał się Jan: Mistrzu, widzieliśmy kogoś, kto w twoim imieniu wypędzał demony i zabranialiśmy¹ mu, bo nie chodzi z nami za tobą.

1. Lb 11,26-30.

⁵⁰ I powiedział do niego Jezus: Nie zabraniajcie mu, bo kto nie jest przeciwko¹ nam, ten jest z nami.

1. Łk 11,23; Mt 12,30; Flp 1,15-18.

⁵¹ A gdy wypełniły się dni, aby został wzięty w górę, mocno postanowił¹ udać się do Jerozolimy.

1. Łk 12,50; Iz 50,7; Hbr 12,2.

⁵² I wysłał przed sobą posłańców. Poszli więc i weszli do wioski Samarytan¹, aby przygotować dla niego miejsce.

1. Mt 10,5; J 8,48; J 4,4.

⁵³ Lecz nie przyjęto go, ponieważ zmierzał do Jerozolimy.

⁵⁴ A jego uczniowie Jakub i Jan, widząc to, powiedzieli: Panie, czy chcesz, żebyśmy rozkazali, aby ogień¹ zstąpił z nieba i pochłonął ich, jak to uczynił Eliasz?

1. Jk 1,20; 2Krl 1,10-14.

⁵⁵ Lecz Jezus, odwróciwszy się, zgromił ich i powiedział: Nie wiecie, jakiego jesteście ducha¹.

1. Mt 16,23.

⁵⁶ Syn Człowieczy bowiem nie przyszedł zatracać¹ dusz ludzkich, ale je zbawić. I poszli do innej wioski.

1. Łk 19,10; Mt 18,11; J 12,47.

⁵⁷ Kiedy byli w drodze, ktoś powiedział do niego: Panie, pójdę za tobą¹, dokądkolwiek się udasz.

1. Wj 19,8; Mt 8,19; J 13,37.

⁵⁸ Jezus mu odpowiedział: Lisy mają nory, a ptaki niebieskie – gniazda, ale Syn Człowieczy nie ma¹ gdzie położyć głowy.

1. 2Kor 8,9.

⁵⁹ Do innego zaś powiedział: Pójdź¹ za mną! Ale on rzekł: Panie, pozwól mi najpierw odejść i pogrzebać mego ojca.

1. Mt 4,19; 16,24.

⁶⁰ Lecz Jezus mu odpowiedział: Niech umarli¹ grzebią swoich umarłych, a ty idź i głoś królestwo Boże.

1. Ef 2,1.5; 1Tm 5,6; Obj 3,1.

⁶¹ Jeszcze inny powiedział: Pójdę za tobą, Panie, ale pozwól mi najpierw¹ pożegnać się z tymi, którzy są w moim domu.

1. 1Krl 19,20.

⁶² Jezus mu odpowiedział: Nikt, kto przykłada swoją rękę do pługa i ogląda się wstecz¹, nie nadaje się do królestwa Bożego.

1. Łk 17,31-32; 2Tm 4,10; Hbr 10,38; 2P 2,20-22.

Rozdział 10

¹ A potem Pan wyznaczył jeszcze innych siedemdziesięciu i rozesłał ich po dwóch¹ przed sobą do każdego miasta i miejsca, do którego sam miał przyjść.

1. Mt 10,1; Mk 6,7.

² I mówił im: Żniwo¹ wprawdzie wielkie, ale robotników mało. Proście² więc Pana żniwa, aby wysłał³ robotników na swoje żniwo.

1. Mt 9,37; J 4,35; 1Kor 3,6-9.
2. 2Tes 3,1.
3. Mk 16,15; Dz 8,4.

³ Idźcie! Oto posyłam¹ was jak baranki między wilki².

1. Mt 10,16.
2. Mt 7,15; J 10,12; Dz 20,29.

⁴ Nie noście¹ ze sobą sakiewki ani torby, ani obuwia. Nikogo² też w drodze nie pozdrawiajcie.

1. Łk 9,3; 1Kor 9,7.
2. 2Krl 4,29.

⁵ A gdy wejdziecie do jakiegoś domu, najpierw mówcie: Pokój temu domowi.

⁶ Jeśli tam będzie syn pokoju, wasz pokój spocznie na nim, a jeśli nie – wróci do was.

⁷ W tym domu zostańcie, jedząc i pijąc, co mają. Godny jest bowiem robotnik swojej zapłaty¹. Nie przenoście się z domu do domu.

1. 1Kor 9,4-15; Ga 6,6; 1Tm 5,17-18; 2Tm 2,6.

⁸ A gdy wejdziecie do jakiegoś miasta i przyjmą was, jedzcie¹, co przed wami położą;

1. 1Kor 10,27.

⁹ I uzdrawiajcie chorych, którzy w nim są, i mówcie im: Przybliżyło się do was królestwo Boże¹.

1. Łk 17,20-21; J 3,3; Dz 28,31.

¹⁰ A jeśli wejdziecie do jakiegoś miasta, a nie przyjmą was, wyjdźcie na jego ulice i mówcie:

¹¹ Nawet pył z waszego miasta, który przylgnął do nas, strząsamy na was. Jednak wiedzcie, że przybliżyło się do was królestwo Boże.

¹² A mówię wam, że w ten dzień lżej będzie Sodomie niż temu miastu¹.

1. Lm 4,6; Mt 10,15; Mk 6,11.

¹³ Biada¹ tobie, Korozain! Biada tobie, Betsaido! Bo gdyby w Tyrze i Sydonie działy się te cuda, które się u was dokonały, dawno by pokutowały, siedząc w worze i popiele².

1. Mt 11,20.
2. Hi 42,6; Dn 9,3.

¹⁴ Dlatego Tyrowi i Sydonowi lżej będzie na sądzie niż wam.

¹⁵ A ty, Kafarnaum, które jesteś aż do nieba¹ wywyższone, aż do piekła będziesz strącone.

1. Iz 14,13-15.

¹⁶ Kto was słucha, mnie słucha, a kto wami gardzi, mną gardzi. Kto zaś mną gardzi¹, gardzi tym, który mnie posłał.

1. J 13,20; 1Tes 4,8.

¹⁷ I siedemdziesięciu wróciło z radością, mówiąc: Panie, nawet demony nam się poddają ze względu na twoje imię.

¹⁸ Wtedy powiedział do nich: Widziałem szatana¹ spadającego z nieba jak błyskawica.

1. J 12,31; Rz 16,20; Obj 12,7-9; 20,2.

¹⁹ Oto daję wam moc stąpania po wężach¹, skorpionach i po wszelkiej mocy nieprzyjaciela, a nic wam nie zaszkodzi.

1. Ps 91,13; Iz 11,8; Mk 16,18; Dz 28,5.

²⁰ Jednak nie z tego się cieszcie, że duchy się wam poddają, ale cieszcie się raczej, że wasze imiona są zapisane w niebie.

²¹ W tej godzinie Jezus rozradował się w duchu i powiedział: Wysławiam cię, Ojcze, Panie nieba i ziemi, że zakryłeś te sprawy przed mądrymi i roztropnymi, a objawiłeś je niemowlętom. Tak, Ojcze, bo tak się tobie upodobało.

²² Wszystko zostało mi przekazane¹ od mego Ojca i nikt nie wie, kim jest Syn, tylko Ojciec, ani kim jest Ojciec, tylko Syn i ten, komu Syn zechce objawić.

1. Mt 11,27; 28,18; J 3,35; 5,22; Hbr 2,8.

²³ Wtedy odwrócił się do uczniów i powiedział do nich na osobności: Błogosławione¹ oczy, które widzą to, co wy widzicie.

1. Mt 13,16.

²⁴ Bo mówię wam, że wielu proroków¹ i królów pragnęło widzieć to, co wy widzicie, a nie zobaczyli, i słyszeć to, co wy słyszycie, a nie usłyszeli.

1. J 8,56; Hbr 11,13; 1P 1,10.

²⁵ A oto powstał pewien znawca prawa¹ i wystawiając go na próbę, zapytał: Nauczycielu, co mam czynić, aby odziedziczyć życie wieczne?

1. Mt 22,35.

²⁶ A on powiedział do niego: Co jest napisane w Prawie? Jak czytasz?

²⁷ A on odpowiedział: Będziesz miłował¹ Pana, swego Boga, całym swym sercem, całą swą duszą, z całej swojej siły i całym swym umysłem, a swego bliźniego² jak samego siebie.

1. Pwt 6,5; 10,12; 30,6; Mk 12,30.
2. Kpł 19,18; Rz 13,9; Jk 2,8.

²⁸ I powiedział mu: Dobrze odpowiedziałeś. Czyń to, a będziesz żył¹.

1. Kpł 18,5; Ne 9,29; Ez 20,11.

²⁹ On zaś, chcąc się usprawiedliwić¹, powiedział do Jezusa: A kto jest moim bliźnim?

1. Łk 16,15; 18,9; Rz 4,2.

³⁰ Lecz Jezus odpowiedział: Pewien człowiek schodził z Jerozolimy do Jerycha i wpadł w ręce bandytów, którzy go obrabowali, poranili i odeszli, zostawiając na pół umarłego.

³¹ A przypadkiem szedł tą drogą pewien kapłan; zobaczył go i ominął.

³² Podobnie i Lewita, gdy dotarł na to miejsce, podszedł, zobaczył go i ominął.

³³ Lecz pewien Samarytanin, będąc w podróży, zbliżył się do niego. A gdy go zobaczył, ulitował¹ się nad nim.

1. Mt 18,33.

³⁴ A podszedłszy, opatrzył mu rany, zalewając je oliwą i winem; potem wsadził go na swoje zwierzę, zawiózł do gospody i opiekował się nim.

³⁵ A nazajutrz, odjeżdżając, wyjął dwa grosze¹, dał gospodarzowi i powiedział: Opiekuj się nim, a wszystko, co wydasz ponad to, oddam ci, gdy wrócę.

1. denary

³⁶ Który z tych trzech, twoim zdaniem, był bliźnim tego, który wpadł w ręce bandytów?

³⁷ A on odpowiedział: Ten, który okazał mu miłosierdzie¹. Wtedy Jezus mu powiedział: Idź i ty czyń podobnie.

1. Prz 14,21; Mi 6,8.

³⁸ A gdy szli, wszedł do jednej wsi. Tam pewna kobieta¹, imieniem Marta, przyjęła go do swego domu.

1. J 11,1; 12,2.

³⁹ Miała ona siostrę, zwaną Marią¹, która usiadła u nóg Jezusa i słuchała jego słów.

1. Łk 8,35.

⁴⁰ Ale Marta krzątała się koło rozmaitych posług, a podszedłszy, powiedziała: Panie, czy nie obchodzi cię, że moja siostra zostawiła mnie samą przy usługiwaniu? Powiedz jej, aby mi pomogła.

⁴¹ A Jezus jej odpowiedział: Marto, Marto, troszczysz się i martwisz¹ o wiele spraw;

1. Łk 21,34; Mk 4,19; 1Kor 7,32-35.

⁴² Ale jedno jest potrzebne. Maria wybrała dobrą cząstkę¹, która nie będzie jej odebrana.

1. Łk 18,22; Ps 27,4; 73,25.

Rozdział 11

¹ A gdy przebywał w jakimś miejscu na modlitwie i skończył ją, jeden z jego uczniów powiedział do niego: Panie, naucz nas się modlić¹, tak jak i Jan nauczył swoich uczniów.

1. Mt 6,9; Rz 8,26.

² I powiedział do nich: Gdy się modlicie, mówcie: Ojcze¹ nasz, który jesteś w niebie², niech będzie uświęcone twoje imię. Niech przyjdzie twoje królestwo³. Niech się dzieje twoja wola na ziemi, tak jak w niebie.

1. Iz 63,16; Rz 1,7.
2. 2Krn 20,6; Ps 11,4.
3. Obj 11,15.

³ Dawaj nam każdego dnia naszego powszedniego chleba.

⁴ Przebacz¹ nam nasze grzechy, bo i my przebaczamy² każdemu, kto przeciwko nam zawinił. I nie wystawiaj nas na pokusę³, ale wybaw nas od złego⁴.

1. 1Krl 8,34; Ps 32,5; 1J 1,9.
2. Mt 6,13; Ef 4,32; Kol 3,13.
3. Mt 26,41.
4. J 17,15; 2Tes 3,3.

⁵ I powiedział do nich: Któż z was, mając przyjaciela, pójdzie do niego o północy i powie mu: Przyjacielu, pożycz mi trzy chleby;

⁶ Mój przyjaciel bowiem przyszedł do mnie z drogi, a nie mam mu co podać?

⁷ A on z wewnątrz odpowie: Nie naprzykrzaj mi się. Drzwi są już zamknięte i moje dzieci są ze mną w łóżku. Nie mogę wstać i dać ci.

⁸ Mówię wam: Chociażby nie wstał i nie dał mu dlatego, że jest jego przyjacielem, jednak z powodu jego natarczywości¹ wstanie i da mu, ile potrzebuje.

1. Łk 18,1-8.

⁹ I ja wam mówię: Proście¹, a będzie wam dane, szukajcie², a znajdziecie, pukajcie, a będzie wam otworzone.

1. Mt 7,7; J 14,13.
2. Iz 55,6.

¹⁰ Każdy bowiem, kto prosi, otrzymuje, a kto szuka, znajduje, a temu, kto puka, będzie otworzone.

¹¹ I czy jest wśród was ojciec, który, gdy syn prosi go o chleb, da mu kamień? Albo gdy prosi o rybę, czy zamiast ryby da mu węża?

¹² Albo gdy prosi o jajko, czy da mu skorpiona?

¹³ Jeśli więc wy, będąc złymi¹, umiecie dawać dobre dary waszym dzieciom, o ileż bardziej wasz Ojciec niebieski da Ducha Świętego² tym, którzy go proszą?

1. Rdz 6,5; Hi 15,14-16; Rz 7,18.
2. Iz 44,3; Ez 36,27; J 4,10; 7,38-39.

¹⁴ I wypędzał demona, który był niemy¹. A gdy demon wyszedł, niemy przemówił, a ludzie się dziwili.

1. Mt 12,22.

¹⁵ Lecz niektórzy z nich mówili: Przez Belzebuba¹, władcę demonów, wypędza demony.

1. Mt 9,34; 10,25; Mk 3,22.

¹⁶ Inni zaś, wystawiając go na próbę, żądali od niego znaku¹ z nieba.

1. Mt 16,1; Mk 8,11; J 6,30.

¹⁷ Ale on, znając ich myśli, powiedział do nich: Każde królestwo podzielone wewnętrznie pustoszeje, a dom skłócony sam ze sobą upada.

¹⁸ Jeśli i szatan¹ jest wewnętrznie podzielony, jakże przetrwa jego królestwo? Mówicie bowiem, że ja przez Belzebuba wypędzam demony.

1. Mt 12,26.

¹⁹ A jeśli ja przez Belzebuba wypędzam demony, to przez kogo wypędzają wasi synowie? Dlatego oni będą waszymi sędziami.

²⁰ Ale jeśli ja palcem¹ Bożym wypędzam demony, to istotnie przyszło do was królestwo Boże.

1. Wj 8,19; 31,18; Ps 8,3; Mt 12,28.

²¹ Gdy uzbrojony mocarz strzeże swego pałacu, bezpieczne jest jego mienie.

²² Lecz gdy mocniejszy¹ od niego nadejdzie i zwycięży go, zabiera całą jego broń, na której polegał, i rozdaje jego łupy.

1. Iz 53,12; Kol 2,15; Hbr 2,14; 1J 4,4.

²³ Kto nie jest ze mną, jest przeciwko mnie¹, a kto nie zbiera ze mną, rozprasza.

1. Łk 9,50; Mt 12,30.

²⁴ Gdy duch nieczysty wychodzi z człowieka¹, przechadza² się po miejscach bezwodnych, szukając odpoczynku, a gdy nie znajduje, mówi: Wrócę do mego domu, skąd wyszedłem.

1. Mt 12,43.
2. Hi 1,7; 1P 5,8.

²⁵ A przyszedłszy, zastaje go zamiecionym i przyozdobionym.

²⁶ Wtedy idzie i bierze ze sobą siedem innych duchów, gorszych niż on sam, i wszedłszy, mieszkają tam. I końcowy stan tego człowieka staje się gorszy¹ niż pierwszy.

1. Mt 23,15; 1P 2,20-22.

²⁷ A gdy on to mówił, pewna kobieta spośród zgromadzonych powiedziała do niego donośnym głosem: Błogosławione¹ łono, które cię nosiło, i piersi, które ssałeś!

1. Łk 1,28.42.

²⁸ On zaś odpowiedział: Błogosławieni¹ są raczej ci, którzy słuchają słowa Bożego i strzegą go.

1. Łk 8,21; Ps 1,1-3; 112,1; 119,2; Jk 1,22-25; Obj 22,14.

²⁹ A gdy ludzie się gromadzili, zaczął mówić: Pokolenie¹ to jest złe. Żąda znaku², ale żaden znak nie będzie mu dany, oprócz znaku proroka Jonasza.

1. Łk 9,41; 11,50; Mt 3,7; Mk 8,38.
2. Mt 12,38; 16,4; 1Kor 1,22.

³⁰ Jak bowiem Jonasz¹ był znakiem dla mieszkańców Niniwy, tak będzie i Syn Człowieczy² dla tego pokolenia.

1. Jon 1,17.
2. Mt 12,40.

³¹ Królowa¹ z południa stanie na sądzie z ludźmi tego pokolenia i potępi ich, bo przybyła z krańców ziemi, aby słuchać mądrości Salomona, a oto tu ktoś więcej niż Salomon.

1. 1Krl 10,1; 2Krn 9,1.

³² Ludzie z Niniwy staną na sądzie z tym pokoleniem i potępią je, ponieważ pokutowali na skutek głoszenia Jonasza, a oto tu ktoś więcej niż Jonasz.

³³ Nikt nie zapala świecy¹ i nie stawia jej w ukryciu ani pod naczyniem, ale na świeczniku, aby ci, którzy wchodzą, widzieli światło.

1. Łk 8,16; Mt 5,15; Mk 4,21.

³⁴ Światłem¹ ciała jest oko. Jeśli więc twoje oko jest szczere, to i całe twoje ciało będzie pełne światła, a jeśli jest złe, to i twoje ciało będzie pełne ciemności.

1. Mt 6,22.

³⁵ Uważaj więc, aby światło, które jest w tobie, nie było ciemnością.

³⁶ Jeśli zatem całe twoje ciało będzie pełne światła, nie mając w sobie żadnej ciemnej cząstki, całe będzie tak pełne światła, jak gdy świeca¹ oświetla cię swoim blaskiem.

1. Prz 4,18; 20,27.

³⁷ Kiedy to mówił, pewien faryzeusz poprosił go, aby zjadł u niego obiad. Wszedł więc i usiadł za stołem.

³⁸ A faryzeusz, widząc to, dziwił się, że nie umył¹ się przed obiadem.

1. Mt 15,2; Mk 7,3.

³⁹ Wtedy Pan powiedział do niego: Teraz wy, faryzeusze, oczyszczacie¹ to, co jest na zewnątrz kubka i misy, ale to, co jest wewnątrz was, pełne jest zdzierstwa i nieprawości.

1. Mt 23,25.

⁴⁰ Głupcy, czyż ten, który uczynił to, co jest na zewnątrz, nie uczynił też tego, co jest wewnątrz?

⁴¹ Raczej z tego, co jest wewnątrz, dawajcie jałmużnę, a wszystko będzie dla was czyste.

⁴² Ale biada¹ wam, faryzeusze, bo dajecie dziesięcinę² z mięty, ruty i z każdego ziela, lecz opuszczacie sąd i miłość Boga³. To należało czynić i tamtego nie opuszczać.

1. Mt 23,23.
2. Kpł 27,30; Ne 10,37; Ml 3,8.
3. Pwt 10,12-13; 1Sm 15,22; Prz 21,3; Mi 6,8.

⁴³ Biada wam, faryzeusze, bo kochacie pierwsze miejsca¹ w synagogach i pozdrowienia na rynkach.

1. Mt 23,6; Mk 12,38-39.

⁴⁴ Biada wam, uczeni w Piśmie i faryzeusze, obłudnicy, bo jesteście jak groby, których nie widać, a ludzie, którzy chodzą po nich, nie wiedzą o tym.

⁴⁵ I odezwał się jeden ze znawców prawa: Nauczycielu, mówiąc to, i nas znieważasz.

⁴⁶ A on powiedział: I wam, znawcom prawa, biada, bo obciążacie¹ ludzi brzemionami nie do uniesienia, a sami nawet jednym palcem tych brzemion nie dotykacie.

1. Mt 23,4; Ga 6,13.

⁴⁷ Biada wam, bo budujecie grobowce proroków, a wasi ojcowie ich pozabijali.

⁴⁸ Doprawdy świadczycie, że pochwalacie uczynki waszych ojców. Oni bowiem ich pozabijali, a wy budujecie ich grobowce.

⁴⁹ Dlatego też mądrość Boża powiedziała: Poślę do nich proroków i apostołów, a niektórych z nich będą zabijać i prześladować;

⁵⁰ Aby dopominano¹ się od tego pokolenia krwi wszystkich proroków, która została przelana od założenia świata;

1. Rdz 9,5; Lb 35,33.

⁵¹ Od krwi Abla¹ aż do krwi Zachariasza², który zginął między ołtarzem a świątynią. Doprawdy, mówię wam, dopominać się jej będą od tego pokolenia.

1. Rdz 4,8.
2. 2Krn 24,20-22; Mt 23,35.

⁵² Biada wam, znawcom prawa, bo zabraliście klucz poznania. Sami nie weszliście i tym, którzy chcieli wejść, przeszkodziliście¹.

1. Ml 2,7-8; J 7,47-52.

⁵³ A gdy im to mówił, uczeni w Piśmie i faryzeusze zaczęli bardzo na niego nastawać i prowokować go do mówienia o wielu rzeczach;

⁵⁴ Czyhając na niego i próbując wychwycić coś z jego słów¹, żeby go oskarżyć.

1. Ps 37,32; 56,5-6; Mt 22,15; Mk 12,13.

Rozdział 12

¹ Tymczasem, gdy zgromadziły się wielotysięczne tłumy, tak że jedni po drugich deptali, zaczął mówić najpierw do swoich uczniów: Strzeżcie¹ się zakwasu faryzeuszy, którym jest obłuda.

1. Mt 16,6; Mk 8,15.

² Nie ma bowiem nic ukrytego, co by nie miało być ujawnione¹, ani nic tajemnego, o czym by się nie miano dowiedzieć.

1. Kaz 12,14; Mt 10,26; Mk 4,22; 1Kor 4,5.

³ Dlatego to, co mówiliście w ciemności, będzie słyszane w świetle, a to, co szeptaliście do ucha w pokojach, będzie rozgłaszane na dachach.

⁴ A mówię wam, moim przyjaciołom¹: Nie bójcie się tych, którzy zabijają ciało, a potem już nic więcej nie mogą zrobić.

1. J 15,14; Jk 2,23.

⁵ Ale pokażę wam, kogo macie się bać. Bójcie się tego, który, gdy zabije, ma moc wrzucić do ognia piekielnego¹. Doprawdy, mówię wam, tego się bójcie.

1. Ps 9,17; Mt 10,28; 25,41; 2P 2,4; Obj 20,14.

⁶ Czy nie sprzedają pięciu wróbli za dwa pieniążki¹? A jednak żaden z nich nie jest zapomniany w oczach Boga.

1. asy

⁷ Nawet włosy na waszej głowie wszystkie są policzone. Dlatego nie bójcie się, jesteście cenniejsi niż wiele wróbli.

⁸ A mówię wam: Każdego, kto mnie wyzna¹ przed ludźmi, tego też Syn Człowieczy wyzna przed aniołami Bożymi.

1. Rz 10,10; 1J 2,23.

⁹ Ale kto się mnie wyprze przed ludźmi, tego też ja się wyprę przed aniołami Boga.

¹⁰ I każdemu, kto powie słowo przeciwko Synowi Człowieczemu, będzie przebaczone, ale temu, kto bluźni¹ przeciwko Duchowi Świętemu, nie będzie przebaczone.

1. Mt 12,31; Mk 3,28; 1Tm 1,13.

¹¹ A gdy będą was prowadzić do synagog, przełożonych i władz, nie martwcie się, jak i co macie odpowiedzieć¹ na swoją obronę lub co macie mówić.

1. Łk 21,12-15; Mt 10,17-20.

¹² Duch Święty bowiem nauczy¹ was w tej właśnie godzinie, co macie mówić.

1. Łk 21,15; Wj 4,11.

¹³ I powiedział mu ktoś z tłumu: Nauczycielu, powiedz memu bratu, aby podzielił się ze mną spadkiem.

¹⁴ Lecz on mu odpowiedział: Człowieku, któż mnie ustanowił sędzią albo rozjemcą między wami?

¹⁵ Powiedział też do nich: Uważajcie i strzeżcie się chciwości, gdyż nie od tego, że ktoś ma obfitość dóbr, zależy jego życie¹.

1. Hi 2,4; Prz 15,16; Mt 6,25; 1Tm 6,6-8.

¹⁶ I opowiedział im przypowieść: Pewnemu bogatemu człowiekowi pole przyniosło obfity plon.

¹⁷ I rozważał w sobie: Cóż mam zrobić, skoro nie mam gdzie zgromadzić moich plonów?

¹⁸ Powiedział więc: Zrobię¹ tak: zburzę moje spichlerze, a zbuduję większe i zgromadzę tam wszystkie moje plony i moje dobra.

1. Jk 4,15.

¹⁹ I powiem mojej duszy: Duszo, masz wiele dóbr złożonych na wiele lat; odpoczywaj, jedz, pij i wesel się¹.

1. Kaz 11,9; Jk 5,1-5.

²⁰ Ale Bóg mu powiedział: Głupcze, tej nocy zażądają od ciebie twojej duszy¹, a to, co przygotowałeś, czyje będzie?

1. Ps 52,1-7; Prz 11,4; 1Tm 6,7; Jk 4,14.

²¹ Tak jest z każdym, kto gromadzi skarby dla siebie, a nie jest bogaty¹ w Bogu.

1. Ha 2,9; Mt 6,19-20.

²² Potem powiedział do swoich uczniów: Dlatego mówię wam: Nie troszczcie się o wasze życie¹, co będziecie jeść, ani o ciało, w co będziecie się ubierać.

1. Mt 6,25-34; Flp 4,6.

²³ Życie jest czymś więcej niż pokarm, a ciało niż ubranie.

²⁴ Przypatrzcie się krukom, że nie sieją ani nie żną, nie mają spiżarni ani spichlerza, a jednak Bóg je żywi. O ileż cenniejsi jesteście wy niż ptaki!

²⁵ I któż z was, martwiąc się, może dodać do swego wzrostu jeden łokieć?

²⁶ Jeśli więc najmniejszej rzeczy nie możecie uczynić, czemu troszczycie się o inne?

²⁷ Przypatrzcie się liliom, jak rosną: nie pracują ani nie przędą, a mówię wam, że nawet Salomon w całej swojej chwale nie był tak ubrany, jak jedna z nich.

²⁸ A jeśli trawę, która dziś jest na polu, a jutro będzie wrzucona do pieca, Bóg tak ubiera, o ileż bardziej was, ludzie małej wiary?

²⁹ Nie pytajcie więc, co będziecie jeść lub co będziecie pić, ani nie martwcie się o to.

³⁰ O to wszystko bowiem zabiegają narody świata. Lecz wasz Ojciec wie, że tego potrzebujecie¹.

1. Mt 6,8.32.

³¹ Szukajcie¹ raczej królestwa Bożego, a to wszystko będzie wam dodane.

1. 1Krl 3,11-13; 1Krn 16,11; Mt 6,33; Iz 55,6.

³² Nie bój się, mała trzódko, gdyż upodobało się waszemu Ojcu dać wam królestwo¹.

1. Mt 25,34; 2Tes 1,5; Hbr 12,28; Jk 2,5.

³³ Sprzedawajcie¹, co posiadacie, i dawajcie jałmużnę. Przygotujcie sobie sakiewki, które nie starzeją się, skarb w niebie, którego nie ubywa, gdzie złodziej nie ma dostępu ani mól nie niszczy.

1. Łk 18,22; Mt 19,21; Dz 2,45; 4,34-35.

³⁴ Bo gdzie jest wasz skarb, tam będzie też wasze serce¹.

1. Kol 3,1-3.

³⁵ Niech będą przepasane wasze biodra¹ i zapalone lampy².

1. Iz 11,5; Ef 6,14; 1P 1,13.
2. Mt 5,16; Flp 2,15.

³⁶ A wy bądźcie podobni do ludzi oczekujących swego pana, aż wróci z wesela, aby gdy przyjdzie i zapuka, zaraz mu otworzyć.

³⁷ Błogosławieni ci słudzy, których pan, gdy przyjdzie, zastanie czuwających. Zaprawdę powiadam wam, że się przepasze i posadzi ich za stołem, a obchodząc, będzie im usługiwał.

³⁸ Jeśli przyjdzie o drugiej czy o trzeciej straży i tak ich zastanie, błogosławieni są ci słudzy.

³⁹ A to wiedzcie¹, że gdyby gospodarz znał godzinę, o której ma przyjść złodziej, czuwałby i nie pozwoliłby włamać się do swego domu.

1. Mt 24,43.

⁴⁰ Dlatego i wy bądźcie gotowi, bo Syn Człowieczy przyjdzie¹ o godzinie, której się nie spodziewacie.

1. Mt 24,42.44; 25,13; 1Tes 5,6.

⁴¹ Wtedy Piotr go zapytał: Panie, czy tę przypowieść mówisz do nas, czy też do wszystkich?

⁴² A Pan odpowiedział: Któż więc jest szafarzem wiernym i roztropnym¹, którego Pan ustanowi nad swoją służbą, aby we właściwym czasie wydawał jej wyznaczoną żywność?

1. 1Kor 4,1-2.

⁴³ Błogosławiony ten sługa, którego pan, gdy przyjdzie, zastanie tak czyniącego.

⁴⁴ Zaprawdę powiadam wam, że postawi go nad wszystkimi swoimi dobrami¹.

1. Mt 24,47; Obj 3,21.

⁴⁵ Ale jeśli ten sługa powie w swoim sercu: Mój pan zwleka ze swoim przyjściem¹, i zacznie bić sługi i służące, jeść, pić i upijać się;

1. Kaz 8,11; 2P 2,3-4.

⁴⁶ Przyjdzie pan tego sługi w dniu¹, w którym się nie spodziewa i o godzinie, której nie zna, i odłączy² go, i wyznaczy mu dział z niewierzącymi.

1. 1Tes 5,3.
2. Ps 37,9; 94,14.

⁴⁷ Ten zaś sługa, który znał¹ wolę swego pana, a nie był gotowy i nie postąpił według jego woli, otrzyma wielką chłostę.

1. Jk 4,17.

⁴⁸ Lecz ten, który jej nie znał¹ i uczynił coś godnego kary, otrzyma małą chłostę. Komu wiele dano, od tego wiele się będzie wymagać, a komu wiele powierzono, więcej będzie się od niego żądać.

1. Kpł 5,17; Dz 17,30; Rz 2,12-16; 1Tm 1,13.

⁴⁹ Przyszedłem, aby rzucić ogień¹ na ziemię, i czegóż pragnę, skoro już zapłonął?

1. Łk 12,51; Iz 11,4; Ml 3,2; 4,1; Mt 3,10-12.

⁵⁰ Lecz chrztem¹ mam być ochrzczony i jakże jestem udręczony, aż się to dopełni.

1. Mt 20,22; Mk 10,38.

⁵¹ Czy myślicie, że przyszedłem dać ziemi pokój? Bynajmniej, mówię wam, raczej rozłam¹.

1. Mt 10,34.

⁵² Odtąd bowiem w jednym domu będzie pięciu poróżnionych, trzech przeciwko dwom, a dwóch przeciwko trzem.

⁵³ Ojciec powstanie przeciwko synowi¹, a syn przeciwko ojcu, matka przeciwko córce, a córka przeciwko matce, teściowa przeciwko synowej, a synowa przeciwko teściowej.

1. Mi 7,6; Mt 10,21; 24,10.

⁵⁴ Mówił też do ludu: Gdy widzicie chmurę¹ pojawiającą się od zachodu, zaraz mówicie: Nadchodzi ulewny deszcz. I tak jest.

1. Mt 16,2.

⁵⁵ A gdy wieje wiatr z południa¹, mówicie: Będzie gorąco. I tak jest.

1. Hi 37,17.

⁵⁶ Obłudnicy, wygląd nieba i ziemi umiecie rozpoznawać, jakże więc obecnego czasu nie rozpoznajecie?

⁵⁷ Dlaczego sami z siebie nie umiecie osądzić, co jest sprawiedliwe?

⁵⁸ Gdy więc idziesz ze swoim przeciwnikiem do urzędnika¹, staraj się w drodze dojść z nim do zgody, aby cię nie zaciągnął przed sędziego, a sędzia przekazałby cię strażnikowi, a strażnik wtrąciłby cię do więzienia.

1. Mt 5,25.

⁵⁹ Mówię ci, że nie wyjdziesz stamtąd, dopóki nie oddasz ostatniego grosza¹.

1. Mk 12,42.

Rozdział 13

¹ W tym samym czasie niektórzy z tam obecnych oznajmili mu o Galilejczykach¹, których krew Piłat zmieszał z ich ofiarami.

1. Dz 5,37.

² A Jezus im odpowiedział: Czy myślicie, że ci Galilejczycy byli większymi grzesznikami niż wszyscy inni Galilejczycy, że to ucierpieli?

³ Bynajmniej, mówię wam, lecz jeśli nie będziecie pokutować¹, wszyscy tak samo zginiecie.

1. Łk 24,47; Mt 3,2; Dz 2,38; 3,19; 20,21; 26,20.

⁴ Albo czy myślicie, że tych osiemnastu, na których runęła wieża w Siloam i zabiła ich, było większymi winowajcami niż wszyscy ludzie mieszkający w Jerozolimie?

⁵ Bynajmniej, mówię wam, lecz jeśli nie będziecie pokutować¹, wszyscy tak samo zginiecie.

1. Ez 18,30; 2P 3,9.

⁶ I opowiedział im taką przypowieść: Pewien człowiek miał drzewo figowe zasadzone w swojej winnicy¹. Przyszedł i szukał na nim owocu, lecz nie znalazł.

1. Ps 80,8; Iz 5,1-7; Jr 2,21; Mt 21,19.

⁷ Wtedy powiedział do rolnika: Oto od trzech lat¹ przychodzę, szukając owocu na tym drzewie figowym, lecz nie znajduję. Zetnij je², bo po co ziemię na darmo zajmuje?

1. Kpł 19,23.
2. Łk 3,9; Wj 32,10; J 15,2-6.

⁸ Lecz on mu odpowiedział: Panie, zostaw je jeszcze na ten rok, aż je okopię i obłożę nawozem.

⁹ Może wyda owoc, a jeśli nie, wtedy je zetniesz¹.

1. Hbr 6,8.

¹⁰ I nauczał w jednej z synagog w szabat.

¹¹ A była tam kobieta, która od osiemnastu lat miała ducha niemocy i była pochylona, i w żaden sposób nie mogła się wyprostować.

¹² Gdy Jezus ją zobaczył, przywołał ją do siebie i powiedział: Kobieto, jesteś uwolniona od swojej choroby.

¹³ I położył na nią ręce, a ona natychmiast wyprostowała się i chwaliła Boga.

¹⁴ Wtedy przełożony synagogi, oburzony tym, że Jezus uzdrowił¹ w szabat, powiedział do ludzi: Jest sześć² dni, w których należy pracować. W te dni przychodźcie i leczcie się, a nie w dzień szabatu.

1. Łk 6,7; 14,3; Mt 12,10.
2. Wj 20,9; 23,12; Kpł 23,3; Ez 20,12.

¹⁵ Ale Pan mu odpowiedział: Obłudniku¹, czyż każdy z was w szabat nie odwiązuje swego wołu albo osła od żłobu i nie prowadzi, żeby go napoić?

1. Prz 11,9; Mt 7,5; 23,13.28.

¹⁶ A ta córka Abrahama¹, którą szatan wiązał² już osiemnaście lat, czyż nie miała być uwolniona od tych więzów w dzień szabatu?

1. Łk 19,9; Rz 4,11-14.
2. 2Tm 2,26.

¹⁷ A gdy to mówił, zawstydzili¹ się wszyscy jego przeciwnicy, a cały lud cieszył się ze wszystkich chwalebnych czynów dokonywanych przez niego.

1. Iz 45,24; 1P 3,16.

¹⁸ Potem Jezus powiedział: Do czego podobne¹ jest królestwo Boże i z czym je porównam?

1. Mt 13,31; Mk 4,30.

¹⁹ Podobne jest do ziarna gorczycy, które człowiek wziął i posiał w swoim ogrodzie. Wyrosło i stało się wielkim drzewem, a ptaki niebieskie gnieździły się w jego gałęziach.

²⁰ I znowu powiedział: Do czego przyrównam królestwo Boże?

²¹ Podobne jest do zakwasu¹, który wziąwszy, kobieta włożyła w trzy miary mąki, aż wszystko się zakwasiło.

1. 1Kor 5,6.

²² I nauczał, chodząc po miastach i wioskach i podążając w kierunku Jerozolimy.

²³ I ktoś go zapytał: Panie, czy mało¹ jest tych, którzy będą zbawieni? On zaś im odpowiedział:

1. Mt 7,14; 20,16.

²⁴ Usiłujcie wejść przez ciasną bramę, bo mówię wam, że wielu będzie chciało wejść, lecz nie będą mogli.

²⁵ Gdy gospodarz wstanie i zamknie drzwi¹, zaczniecie stać na zewnątrz i pukać do drzwi, mówiąc: Panie, Panie, otwórz nam! A on wam odpowie: Nie znam was i nie wiem, skąd jesteście.

1. Rdz 7,16; Mt 25,10.

²⁶ Wtedy zaczniecie mówić: Jedliśmy i piliśmy z tobą, i nauczałeś na naszych ulicach.

²⁷ A on powie: Mówię wam, nie znam was i nie wiem, skąd jesteście; odstąpcie¹ ode mnie wszyscy, którzy czynicie nieprawość.

1. Mt 7,21-23; 25,41.

²⁸ Tam będzie płacz i zgrzytanie zębów, gdy ujrzycie Abrahama, Izaaka, Jakuba i wszystkich proroków w królestwie Bożym, a samych siebie wyrzuconych precz.

²⁹ I przyjdą inni¹ ze wschodu i z zachodu, z północy i z południa, i zasiądą za stołem w królestwie Bożym.

1. Rdz 28,14; Mt 8,11; Obj 7,9-10.

³⁰ Tak oto są ostatni, którzy będą pierwszymi¹, i są pierwsi, którzy będą ostatnimi.

1. Mt 19,30; 21,31.

³¹ W tym dniu przyszli niektórzy z faryzeuszy i powiedzieli mu: Wyjdź i odejdź stąd, bo Herod chce cię zabić.

³² I powiedział im: Idźcie i powiedzcie temu lisowi: Oto wypędzam demony i uzdrawiam dziś i jutro, a trzeciego dnia zakończę¹.

1. J 17,4; 19,30; Hbr 2,10; 5,9.

³³ Jednak dziś, jutro i pojutrze muszę przebyć drogę, bo niemożliwe jest, aby prorok zginął poza Jerozolimą.

³⁴ Jeruzalem¹, Jeruzalem, które zabijasz proroków i kamienujesz tych, którzy są do ciebie posłani. Ile razy chciałem zgromadzić twoje dzieci, tak jak kokoszka gromadzi swoje kurczęta pod skrzydła², a nie chcieliście!

1. Mt 23,37.
2. Ps 36,7; 57,1; 91,4.

³⁵ Oto wasz dom zostanie wam pusty. Zaprawdę powiadam wam, że nie ujrzycie mnie, aż przyjdzie czas, gdy powiecie: Błogosławiony, który przychodzi w imieniu Pana¹.

1. Ps 118,26.

Rozdział 14

¹ I stało się tak, że gdy Jezus wszedł w szabat do domu pewnego przywódcy faryzeuszy, aby jeść chleb, oni go obserwowali.

² A oto był przed nim pewien człowiek chory na puchlinę.

³ Wtedy Jezus zapytał znawców prawa i faryzeuszy: Czy wolno uzdrawiać w szabat?

⁴ Lecz oni milczeli. On zaś ujął go, uzdrowił i odprawił.

⁵ I powiedział im: Któż z was, jeśli jego osioł albo wół wpadnie do studni, nie wyciągnie go natychmiast w dzień szabatu?

⁶ I nie mogli mu na to odpowiedzieć.

⁷ Gdy zauważył, jak zaproszeni wybierali pierwsze miejsca, opowiedział im przypowieść:

⁸ Gdy ktoś cię zaprosi na wesele, nie siadaj na pierwszym miejscu¹, aby czasem ktoś ważniejszy od ciebie nie był zaproszony przez niego.

1. Prz 25,6-7.

⁹ Wówczas przyjdzie ten, który ciebie i jego zaprosił, i powie ci: Ustąp temu miejsca; i wtedy ze wstydem musiałbyś zająć ostatnie miejsce.

¹⁰ Lecz gdy będziesz zaproszony, idź i usiądź na ostatnim miejscu, a gdy przyjdzie ten, który cię zaprosił, powie ci: Przyjacielu, przesiądź się wyżej. Wtedy doznasz czci wobec współbiesiadników.

¹¹ Bo każdy, kto się wywyższa¹, będzie poniżony, a kto się poniża, będzie wywyższony.

1. 1Sm 15,17; Prz 15,33; 18,12; 29,23; Mt 23,12; Jk 4,6; 1P 5,5.

¹² Powiedział też do tego, który go zaprosił: Gdy wydajesz obiad albo kolację, nie zapraszaj swoich przyjaciół ani braci, ani krewnych, ani bogatych sąsiadów, żeby cię czasem i oni w zamian nie zaprosili, i miałbyś odpłatę.

¹³ Lecz gdy wydajesz ucztę, zaproś ubogich¹, ułomnych, chromych i ślepych.

1. Ne 8,10-12; Prz 14,31.

¹⁴ A będziesz błogosławiony¹, bo nie mają ci czym odpłacić, ale otrzymasz odpłatę przy zmartwychwstaniu sprawiedliwych.

1. Mt 10,42; 25,34-40.

¹⁵ Gdy usłyszał to jeden ze współbiesiadników, powiedział do niego: Błogosławiony ten, kto będzie jadł chleb w królestwie¹ Bożym.

1. Mt 8,11; Obj 19,9.

¹⁶ Wtedy on mu powiedział: Pewien człowiek¹ wydał wielką ucztę i zaprosił wielu.

1. Mt 22,1-14.

¹⁷ A gdy nadszedł czas uczty, posłał¹ swego sługę, żeby powiedział zaproszonym: Chodźcie, bo już wszystko gotowe.

1. Łk 10,2; 1J 4,14.

¹⁸ A oni zaczęli się wszyscy jednomyślnie wymawiać¹. Pierwszy mu powiedział: Kupiłem pole i muszę iść je obejrzeć. Proszę cię, uważaj mnie za wytłumaczonego.

1. Mt 22,5; J 1,11; 5,40.

¹⁹ Drugi zaś powiedział: Kupiłem pięć par wołów i idę je wypróbować. Proszę cię, uważaj mnie za wytłumaczonego.

²⁰ A jeszcze inny powiedział: Pojąłem żonę i dlatego nie mogę przyjść.

²¹ A gdy sługa wrócił, oznajmił to swemu panu. Wtedy gospodarz rozgniewał się i powiedział do swego sługi: Wyjdź szybko na ulice¹ i zaułki miasta i wprowadź tu ubogich², ułomnych, chromych³ i ślepych.

1. Prz 1,20; Mt 22,9; Łk 10,10; 13,26.
2. 1Sm 2,8; Ps 113,7.
3. Iz 35,6.

²² I powiedział sługa: Panie, stało się, jak rozkazałeś, a jeszcze jest miejsce.

²³ Wtedy Pan powiedział do sługi: Wyjdź na drogi i między opłotki i przymuszaj¹ do wejścia, aby mój dom się zapełnił.

1. Dz 16,15; 1Kor 9,19-23; 2Kor 5,11.

²⁴ Mówię wam bowiem, że żaden¹ z tych ludzi, którzy byli zaproszeni, nie skosztuje mojej uczty.

1. Prz 1,24-32; Mt 21,43; Hbr 12,25.

²⁵ I szły z nim wielkie tłumy. A on, odwróciwszy się, powiedział do nich:

²⁶ Jeśli ktoś przychodzi do mnie, a nie ma w nienawiści¹ swego ojca i matki, żony i dzieci, braci i sióstr, a nawet swego życia², nie może być moim uczniem.

1. Pwt 21,15; Ml 1,3; J 12,25.
2. Pwt 13,6-9; Ps 73,25; Mt 10,37.

²⁷ Kto nie niesie swego krzyża¹, a idzie za mną, nie może być moim uczniem.

1. Łk 9,23; Mt 16,24; Mk 8,34.

²⁸ Bo któż z was, chcąc zbudować wieżę, najpierw nie usiądzie i nie obliczy wydatków, czy mu wystarczy na ukończenie?

²⁹ Aby czasem, gdyby położył fundament, a nie mógłby ukończyć, wszyscy, którzy by to widzieli, nie zaczęli się z niego naśmiewać;

³⁰ Mówiąc: Ten człowiek zaczął budować, a nie zdołał ukończyć¹.

1. Hbr 6,11; 10,38; 2P 2,19-22.

³¹ Albo który król, wyruszając na wojnę z drugim królem, najpierw nie usiądzie i nie naradzi się¹, czy w dziesięć tysięcy może zmierzyć się z tym, który z dwudziestoma tysiącami nadciąga przeciwko niemu?

1. Prz 20,18; 25,8.

³² A jeśli nie, to gdy tamten jeszcze jest daleko, wysyła poselstwo i prosi o warunki pokoju.

³³ Tak i każdy z was, kto nie wyrzeknie się wszystkiego¹, co posiada, nie może być moim uczniem.

1. Łk 9,23; Mt 16,24; Mk 8,34.

³⁴ Dobra jest sól¹. Lecz jeśli sól zwietrzeje, czym się ją przyprawi?

1. Mt 5,13; Mk 9,49-50.

³⁵ Nie nadaje się ani do ziemi, ani do nawozu; precz się ją wyrzuca¹. Kto ma uszy do słuchania, niech słucha.

1. J 15,6.

Rozdział 15

¹ I zbliżali się do niego wszyscy celnicy i grzesznicy¹, aby go słuchać.

1. Mt 9,10; 1Tm 1,15.

² A faryzeusze i uczeni w Piśmie szemrali, mówiąc: Ten człowiek przyjmuje grzeszników¹ i jada z nimi.

1. Dz 11,3.

³ I opowiedział im taką przypowieść:

⁴ Któż z was, gdy ma sto owiec, a zgubi jedną¹ z nich, nie zostawia dziewięćdziesięciu dziewięciu na pustyni i nie idzie za zgubioną, aż ją znajdzie?

1. Mt 12,11; 18,12; Ps 119,176.

⁵ Kiedy ją znajdzie, wkłada na swoje ramiona i raduje się.

⁶ A przyszedłszy do domu, zwołuje przyjaciół i sąsiadów i mówi im: Cieszcie się ze mną, bo znalazłem moją zgubioną owcę¹.

1. 1P 2,25.

⁷ Mówię wam, że podobnie w niebie większa będzie radość z jednego pokutującego grzesznika niż z dziewięćdziesięciu dziewięciu sprawiedliwych, którzy nie potrzebują pokuty.

⁸ Albo która kobieta, mając dziesięć monet¹, jeśli zgubi jedną, nie zapala świecy, nie zamiata domu i nie szuka pilnie, aż ją znajdzie?

1. srebrna moneta – drachma

⁹ A znalazłszy, zwołuje przyjaciółki i sąsiadki i mówi: Cieszcie się ze mną, bo znalazłam monetę, którą zgubiłam.

¹⁰ Podobnie, mówię wam, będzie radość¹ przed aniołami Boga z jednego pokutującego grzesznika.

1. Ez 33,11; 2P 3,9.

¹¹ Powiedział też: Pewien człowiek miał dwóch synów.

¹² I powiedział młodszy z nich do ojca: Ojcze, daj mi część majątku, która na mnie przypada. Podzielił więc majątek między nich.

¹³ Po kilku dniach młodszy syn, zabrawszy wszystko, odjechał w dalekie strony i roztrwonił tam swój majątek, żyjąc rozpustnie.

¹⁴ A gdy wszystko wydał, nastał wielki głód w tych stronach, a on zaczął cierpieć niedostatek.

¹⁵ Poszedł więc i przystał do jednego z obywateli tych stron, który posłał go na swoje pola, aby pasł świnie.

¹⁶ I pragnął napełnić swój żołądek strąkami, które jadały świnie, ale nikt mu nie dawał.

¹⁷ Wtedy opamiętał się¹ i powiedział: Iluż to najemników mego ojca ma pod dostatkiem chleba, a ja z głodu ginę.

1. Jr 31,19.

¹⁸ Wstanę więc i pójdę do mego ojca¹, i powiem mu: Ojcze, zgrzeszyłem² przeciwko niebu i względem ciebie;

1. Iz 63,16; Mt 7,11.
2. Łk 18,13; Kpł 26,40-41; 1Krl 8,47-48; Hi 33,27-28; Ps 32,5; 51,3-6; 1J 1,9.

¹⁹ I nie jestem już godny¹ nazywać się twoim synem. Zrób ze mnie jednego ze swoich najemników.

1. Rdz 32,10; 1Kor 15,9.

²⁰ Wtedy wstał i poszedł do swego ojca. A gdy był jeszcze daleko, zobaczył go jego ojciec i użalił się nad nim, a podbiegłszy¹, rzucił mu się na szyję i ucałował go.

1. Pwt 30,2-4; Ps 86,5.15; 103,10-13; Iz 55,7.

²¹ I powiedział do niego syn: Ojcze, zgrzeszyłem przeciwko niebu i przed tobą; nie jestem już godny nazywać się twoim synem.

²² Lecz ojciec powiedział do swoich sług: Przynieście najlepszą szatę i ubierzcie¹ go; dajcie mu też pierścień na rękę i obuwie na nogi.

1. Ps 132,9.16; Ez 16,9-13; Za 3,3-5; Mt 22,11-12.

²³ Przyprowadźcie tłuste cielę i zabijcie; jedzmy i radujmy się.

²⁴ Ten mój syn bowiem był martwy¹, a znowu żyje, zaginął, a został znaleziony. I zaczęli się weselić.

1. 2Kor 5,14; Ef 2,1; 5,14; 1Tm 5,6; Jud 1,12.

²⁵ Tymczasem jego starszy syn był na polu. Gdy wracał i był blisko domu, usłyszał muzykę i tańce.

²⁶ Zawołał więc jednego ze sług i pytał, co to wszystko znaczy.

²⁷ A on mu odpowiedział: Twój brat powrócił, a twój ojciec zabił tłuste cielę, ponieważ odzyskał go zdrowego.

²⁸ Wtedy rozgniewał się i nie chciał wejść. Jego ojciec jednak wyszedł i namawiał go.

²⁹ A on odpowiedział ojcu: Oto tyle lat ci służę i nigdy nie przekroczyłem twego przykazania¹, jednak nigdy nie dałeś mi koźlęcia, abym się weselił z moimi przyjaciółmi.

1. Łk 18,9-12.21; 1Sm 15,13-14; Rz 10,3-4.

³⁰ Ale kiedy wrócił ten twój syn, który roztrwonił twój majątek z nierządnicami, zabiłeś dla niego tłuste cielę.

³¹ A on mu odpowiedział: Synu, ty zawsze jesteś ze mną i wszystkie moje dobra należą do ciebie.

³² Lecz trzeba było weselić się i radować¹, że ten twój brat był martwy, a znowu żyje, zaginął, a został znaleziony.

1. Ps 51,8; Iz 35,10.

Rozdział 16

¹ Mówił też do swoich uczniów: Pewien bogaty człowiek miał szafarza¹, którego oskarżono przed nim, że trwoni² jego dobra.

1. Mt 18,23; Tt 1,7; 1Kor 4,1; 1P 4,10.
2. Prz 18,9.

² Zawołał go i powiedział: Cóż to słyszę o tobie? Zdaj sprawę¹ z twego zarządzania, bo już więcej nie będziesz mógł zarządzać.

1. Mt 12,36; Rz 14,12.

³ Wtedy szafarz powiedział sobie: Co ja zrobię, skoro mój pan pozbawia mnie zarządu? Kopać nie mogę, żebrać się wstydzę.

⁴ Wiem, co zrobię, żeby ludzie przyjęli mnie do swoich domów, gdy zostanę odsunięty od zarządzania.

⁵ Przywołał więc do siebie każdego z dłużników swego pana i zapytał pierwszego: Ile jesteś winien memu panu?

⁶ A on odpowiedział: Sto baryłek oliwy. I powiedział mu: Weź swój zapis, siadaj szybko i napisz pięćdziesiąt.

⁷ Potem zapytał drugiego: A ty ile jesteś winien? A on mu odpowiedział: Sto korców pszenicy. I powiedział mu: Weź swój zapis i napisz osiemdziesiąt.

⁸ I pochwalił pan niesprawiedliwego szafarza, że roztropnie postąpił. Bo synowie¹ tego świata w swoim pokoleniu są roztropniejsi od synów światłości².

1. Łk 20,34; Ps 17,14.
2. J 12,36; 1Tes 5,5; 1J 3,10.

⁹ I ja wam mówię: Zyskujcie¹ sobie przyjaciół mamoną niesprawiedliwości, aby, gdy ustaniecie², przyjęto was do wiecznych przybytków.

1. 1Tm 6,17-19.
2. Ps 73,26; 2Kor 5,1.

¹⁰ Kto jest wierny¹ w najmniejszym, i w wielkim jest wierny, a kto w najmniejszym jest niesprawiedliwy, i w wielkim jest niesprawiedliwy.

1. Łk 19,17; Mt 25,21.

¹¹ Jeśli więc w niesprawiedliwej mamonie nie byliście wierni, któż wam powierzy to, co prawdziwe¹?

1. Łk 12,33; Ef 1,18; Jk 2,5.

¹² A jeśli w cudzym nie byliście wierni, któż wam da wasze własne?

¹³ Żaden sługa nie może dwom panom służyć¹, gdyż albo jednego będzie nienawidził, a drugiego miłował, albo jednego będzie się trzymał, a drugim wzgardzi. Nie możecie służyć Bogu i mamonie.

1. Joz 24,15; Mt 4,10; 6,24.

¹⁴ Słuchali tego wszystkiego również faryzeusze, którzy byli chciwi, i naśmiewali się z niego.

¹⁵ I powiedział im: Wy sami siebie usprawiedliwiacie¹ przed ludźmi, ale Bóg zna wasze serca². To bowiem, co ludzie poważają, obrzydliwością³ jest w oczach Boga.

1. Łk 10,29; Prz 20,6; Rz 10,3.
2. 1Sm 16,7; Jr 17,10; 1Kor 4,5.
3. Ps 10,3; Prz 16,5; Tt 1,16.

¹⁶ Prawo i Prorocy byli do Jana. Odtąd jest głoszone królestwo Boże i każdy się do niego gwałtem wdziera.

¹⁷ I łatwiej jest niebu i ziemi przeminąć, niż przepaść jednej kresce prawa¹.

1. Łk 21,33; Mt 5,18; 1P 1,25.

¹⁸ Każdy, kto oddala¹ swoją żonę i żeni się z inną, cudzołoży, a kto żeni się z oddaloną przez męża, cudzołoży.

1. Mt 5,32; 19,9; Mk 10,11; Rz 7,1-3; 1Kor 7,1-12.

¹⁹ Był pewien bogaty człowiek, który ubierał się w purpurę i bisior i wystawnie ucztował każdego dnia.

²⁰ Był też pewien żebrak, imieniem Łazarz, który leżał u jego wrót owrzodziały;

²¹ Pragnął on nasycić się okruchami, które spadały ze stołu bogacza. Nadto i psy przychodziły i lizały jego wrzody.

²² I umarł żebrak, i został zaniesiony przez aniołów na łono Abrahama¹. Umarł też bogacz i został pogrzebany.

1. Mt 8,11.

²³ A będąc w piekle¹ i cierpiąc² męki, podniósł oczy i ujrzał z daleka Abrahama i Łazarza na jego łonie.

1. Ps 9,17; Iz 14,15; Mt 5,29; 18,9; 23,33; 2P 2,4; Obj 20,14.
2. Mt 8,29; 25,46; Obj 14,10-11; 20,10.

²⁴ Wtedy zawołał: Ojcze Abrahamie, zmiłuj się nade mną i poślij Łazarza, aby umoczył koniec swego palca w wodzie i ochłodził mi język, bo cierpię męki w tym płomieniu¹.

1. Iz 66,24; Mt 25,41; Mk 9,44; 2Tes 1,8; Obj 20,15.

²⁵ I powiedział Abraham: Synu, wspomnij, że za życia¹ odebrałeś swoje dobro, podobnie jak Łazarz zło. A teraz on doznaje pociechy, a ty cierpisz męki.

1. Hi 21,13; Ps 73,12-19; Flp 3,19.

²⁶ I oprócz tego wszystkiego między nami a wami jest utwierdzona wielka przepaść, aby ci, którzy chcą stąd przejść do was, nie mogli, ani stamtąd przejść do nas.

²⁷ A on powiedział: Proszę cię więc, ojcze, abyś posłał go do domu mego ojca.

²⁸ Mam bowiem pięciu braci – niech im da świadectwo, żeby i oni nie przyszli na to miejsce męki.

²⁹ Lecz Abraham mu powiedział: Mają Mojżesza i Proroków, niech ich słuchają.

³⁰ A on odpowiedział: Nie, ojcze Abrahamie, lecz jeśli ktoś z umarłych przyjdzie do nich, będą pokutować¹.

1. Obj 16,9-11.

³¹ I powiedział do niego: Jeśli Mojżesza i Proroków nie słuchają, to choćby ktoś zmartwychwstał, nie uwierzą¹.

1. J 5,45-47; 11,43-53; 12,10-11.

Rozdział 17

¹ I powiedział do uczniów: Nie jest możliwe, żeby nie przyszły zgorszenia¹, lecz biada temu, przez którego przychodzą!

1. Mt 18,7; 1Kor 11,19.

² Lepiej¹ byłoby dla niego, gdyby zawieszono mu u szyi kamień młyński i wrzucono go do morza, niż żeby miał zgorszyć jednego z tych małych.

1. Mt 26,24; Mk 9,42.

³ Miejcie się na baczności. Jeśli twój brat¹ zgrzeszy przeciwko tobie, strofuj² go, a jeśli żałuje, przebacz mu.

1. Mt 18,16-22.
2. Prz 9,8; 27,5; Ga 2,11; Jk 5,19.

⁴ A jeśli siedem razy na dzień zgrzeszy przeciwko tobie i siedem razy w ciągu dnia zwróci się do ciebie, mówiąc: Żałuję tego – przebacz¹ mu.

1. Mt 6,14-15.

⁵ I powiedzieli apostołowie do Pana: Dodaj¹ nam wiary.

1. Mk 9,24.

⁶ A Pan odpowiedział: Gdybyście mieli wiarę¹ jak ziarno gorczycy i powiedzielibyście temu drzewu morwy: Wyrwij się z korzeniem i przesadź się do morza, usłuchałoby was.

1. Mt 17,20; 21,21; 1Kor 13,2.

⁷ Kto z was, mając sługę, który orze albo pasie, powie mu, gdy wróci z pola: Chodź i usiądź za stołem?

⁸ Czy nie powie mu raczej: Przygotuj mi kolację, przepasz się i usługuj mi, aż się najem i napiję, a potem i ty będziesz jadł i pił?

⁹ Czy dziękuje słudze, że zrobił to, co mu nakazano? Nie wydaje mi się.

¹⁰ Także i wy, gdy zrobicie wszystko, co wam nakazano, mówcie: Sługami nieużytecznymi¹ jesteśmy. Zrobiliśmy to, co powinniśmy byli zrobić.

1. 1Krn 29,14; 1Kor 9,16-17.

¹¹ A w drodze do Jerozolimy przechodził przez pogranicze Samarii i Galilei.

¹² Gdy wchodził do pewnej wioski, wyszło mu naprzeciw dziesięciu trędowatych mężczyzn, którzy stanęli z daleka.

¹³ I donośnym głosem zawołali: Jezusie, Mistrzu, zmiłuj¹ się nad nami!

1. Łk 18,38; Mt 9,27.

¹⁴ Kiedy ich zobaczył, powiedział do nich: Idźcie, pokażcie się kapłanom. A gdy szli, zostali oczyszczeni.

¹⁵ Lecz jeden z nich, widząc, że został uzdrowiony, wrócił, chwaląc Boga donośnym głosem.

¹⁶ I upadł na twarz do jego nóg, dziękując mu. A był to Samarytanin.

¹⁷ Jezus zaś odezwał się: Czyż nie dziesięciu zostało oczyszczonych? Gdzie jest dziewięciu?

¹⁸ Nie znalazł się nikt, kto by wrócił i oddał chwałę¹ Bogu, tylko ten cudzoziemiec.

1. Ps 29,1-2.

¹⁹ I powiedział do niego: Wstań, idź! Twoja wiara¹ cię uzdrowiła.

1. Łk 7,50; 8,48; 18,42.

²⁰ Zapytany zaś przez faryzeuszy, kiedy przyjdzie królestwo Boże¹, odpowiedział im: Królestwo Boże nie przyjdzie dostrzegalnie.

1. J 18,36.

²¹ I nie powiedzą: Oto tu, albo: Oto tam jest. Królestwo Boże¹ bowiem jest wewnątrz was.

1. Łk 10,9; Mt 12,28; J 3,3-8; Rz 14,17; 1Kor 6,9; 15,50.

²² A do uczniów powiedział: Przyjdzie czas, kiedy będziecie pragnęli zobaczyć jeden z dni Syna Człowieczego, ale nie zobaczycie.

²³ I powiedzą¹ wam: Oto tu, albo: Oto tam jest. Nie chodźcie tam ani nie idźcie za nimi.

1. Łk 21,8; Mt 24,23-26; Mk 13,21.

²⁴ Bo jak błyskawica¹, gdy zabłyśnie, świeci od jednego krańca nieba aż po drugi, tak będzie i z Synem Człowieczym w jego dniu.

1. Mt 24,27.

²⁵ Ale najpierw musi wiele cierpieć i zostać odrzucony przez to pokolenie.

²⁶ A jak było za dni Noego¹, tak będzie i za dni Syna Człowieczego:

1. Rdz 6,1-9.22; Hi 22,15-18; Mt 24,37-39; Hbr 11,6-7; 1P 3,19-20; 2P 2,5-6.

²⁷ Jedli, pili, żenili się i za mąż wychodziły aż do dnia, w którym Noe wszedł do arki; i nastał potop, i wszystkich wytracił.

²⁸ Podobnie jak działo się za dni Lota¹: jedli, pili, kupowali, sprzedawali, sadzili, budowali;

1. Rdz 19,1-38; Pwt 29,23-25; Iz 1,9; Jr 50,40; Am 4,11; Jud 1,7.

²⁹ Lecz tego dnia, gdy Lot wyszedł z Sodomy, spadł z nieba deszcz ognia i siarki i wszystkich wytracił.

³⁰ Tak też będzie w dniu, kiedy Syn Człowieczy się objawi.

³¹ Tego dnia, jeśli ktoś będzie na dachu, a jego rzeczy w domu, niech nie schodzi, aby je zabrać, a kto będzie na polu, niech również nie wraca.

³² Pamiętajcie¹ żonę Lota.

1. Rdz 19,17; 1Kor 10,6-12.

³³ Kto chce zachować swoje życie¹, straci je, a kto je straci, zachowa je.

1. Mt 10,39; Mk 8,36; J 12,25.

³⁴ Mówię wam: Tej nocy dwóch¹ będzie w jednym łóżku, jeden będzie wzięty, a drugi zostawiony.

1. Mt 24,40.

³⁵ Dwie będą mleć razem, jedna będzie wzięta, a druga zostawiona.

³⁶ Dwaj będą na polu, jeden będzie wzięty, a drugi zostawiony.

³⁷ I pytali go: Gdzie, Panie? A on im powiedział: Gdzie jest ciało, tam zgromadzą się i orły¹.

1. Hi 39,27-30; Prz 30,17; Mt 24,28; Obj 19,17.

Rozdział 18

¹ Opowiedział im też przypowieść o tym, że zawsze¹ należy się modlić i nie ustawać²;

1. Łk 11,5-8; 21,36; Ps 55,17; Ef 6,18; 1Tes 5,17.
2. 2Kor 4,1; Ga 6,9; Hbr 12,3.

² Mówiąc: W pewnym mieście był sędzia, który Boga się nie bał i z człowiekiem się nie liczył.

³ Była też w tym mieście wdowa, która przychodziła do niego i mówiła: Pomścij moją krzywdę na moim przeciwniku.

⁴ On przez długi czas nie chciał, lecz potem powiedział sobie: Chociaż Boga się nie boję i z człowiekiem się nie liczę;

⁵ To jednak, ponieważ naprzykrza mi się ta wdowa, pomszczę jej krzywdę, aby już nie przychodziła i nie zadręczała mnie.

⁶ I powiedział Pan: Słuchajcie, co mówi niesprawiedliwy sędzia.

⁷ A Bóg, czy nie pomści krzywdy swoich wybranych¹, którzy wołają do niego we dnie i w nocy², chociaż długo zwleka w ich sprawie?

1. 1Sm 24,12; 2Tes 1,6; Obj 6,10.
2. Łk 2,37; Ps 88,1; 1Tes 3,10; 2Tm 1,3.

⁸ Mówię wam, że szybko pomści ich krzywdę. Lecz czy Syn Człowieczy znajdzie wiarę¹ na ziemi, gdy przyjdzie?

1. 2Tes 2,1-12; 2Tm 3,1-8; 4,3-4; Jud 1,11-19.

⁹ Powiedział też do tych, którzy ufali sobie, że są sprawiedliwi¹, a innych mieli za nic, taką przypowieść:

1. Łk 10,29; 16,15; Prz 30,12; Iz 65,5; Rz 10,3.

¹⁰ Dwóch ludzi weszło do świątyni, żeby się modlić, jeden faryzeusz, a drugi celnik.

¹¹ Faryzeusz stanął i tak się w sobie modlił: Dziękuję ci, Boże, że nie jestem jak inni ludzie, zdziercy, niesprawiedliwi, cudzołożnicy albo jak i ten celnik.

¹² Poszczę¹ dwa razy w tygodniu, daję dziesięcinę ze wszystkiego, co mam.

1. Za 7,5-6; Mt 6,16; 9,14.

¹³ A celnik, stojąc z daleka, nie chciał nawet oczu podnieść ku niebu, ale bił się w piersi, mówiąc: Boże, bądź miłosierny mnie grzesznemu¹.

1. Ps 25,7.11; 41,4; 51,1-3.

¹⁴ Mówię wam, że raczej ten odszedł do swego domu usprawiedliwiony¹, a nie tamten. Każdy bowiem, kto się wywyższa, będzie poniżony, a kto się poniża, będzie wywyższony.

1. Iz 53,11; Rz 3,20; 4,5; 5,1; Ga 2,16; 1Kor 6,11.

¹⁵ Przynoszono też do niego niemowlęta¹, aby je dotknął. Lecz uczniowie, widząc to, gromili ich.

1. 1Sm 1,24; Mt 19,13; Mk 10,13.

¹⁶ Ale Jezus przywołał ich i powiedział: Pozwólcie dzieciom¹ przychodzić do mnie i nie zabraniajcie im. Do takich bowiem należy królestwo Boże.

1. Mt 18,3; 1P 2,2.

¹⁷ Zaprawdę powiadam wam: Kto nie przyjmie królestwa Bożego jak dziecko¹, nie wejdzie do niego.

1. Ps 131,1-2; Mk 10,15; 1P 1,14.

¹⁸ I zapytał go pewien dostojnik¹: Nauczycielu dobry², co mam czynić³, aby odziedziczyć życie wieczne?

1. Mt 19,16; Mk 10,17.
2. Łk 6,46; Ez 33,31; Ml 1,6.
3. Łk 10,25; Dz 2,37; 16,30.

¹⁹ A Jezus mu odpowiedział: Dlaczego nazywasz mnie dobrym? Nikt nie jest dobry¹, tylko jeden² – Bóg.

1. Hi 14,4; 15,14-16; 25,4; Ps 14,3; 53,1.3; Kaz 7,20; Mi 7,2; Rz 3,10-12.
2. Ps 86,5; 119,68.

²⁰ Znasz przykazania¹: Nie cudzołóż, nie zabijaj, nie kradnij, nie dawaj fałszywego świadectwa, czcij swego ojca i swoją matkę.

1. Wj 20,3-12; Pwt 5,7-21.

²¹ A on odpowiedział: Tego wszystkiego przestrzegałem¹ od młodości.

1. Rz 3,19-20; Ga 3,24; Flp 3,6.

²² Gdy Jezus to usłyszał, powiedział do niego: Jednego ci jeszcze brakuje. Sprzedaj wszystko, co masz, i rozdaj ubogim, a będziesz miał skarb w niebie. Potem przyjdź i chodź za mną.

²³ A on, usłyszawszy to, ogromnie się zasmucił¹, bo był bardzo bogaty.

1. Łk 8,14; 12,15; Hi 31,24-25; Ez 33,31; Ef 5,5; 1J 2,15.

²⁴ Kiedy Jezus zobaczył go bardzo zasmuconego, powiedział: Jakże trudno¹ tym, którzy mają pieniądze, wejść do królestwa Bożego!

1. Ps 62,10; Mk 10,24; 1Tm 6,9-10.

²⁵ Łatwiej bowiem jest wielbłądowi przejść przez ucho igielne, niż bogatemu wejść do królestwa Bożego.

²⁶ Wtedy ci, którzy to słyszeli, mówili: Któż więc może¹ być zbawiony?

1. Łk 13,23; Mt 19,25.

²⁷ A on odpowiedział: Co niemożliwe jest u ludzi, możliwe¹ jest u Boga.

1. Łk 1,37; Rdz 18,14; Hi 42,2; Jr 32,17.

²⁸ Wówczas Piotr powiedział: Oto my opuściliśmy¹ wszystko i poszliśmy za tobą.

1. Mt 19,27; Mk 10,28; Flp 3,7.

²⁹ On zaś im odpowiedział: Zaprawdę powiadam wam, że nie ma nikogo, kto by opuścił dom, rodziców lub braci, żonę lub dzieci dla królestwa Bożego;

³⁰ I nie otrzymał¹ o wiele więcej w tym czasie, a w przyszłym świecie życia wiecznego.

1. Łk 12,31; Hi 42,10; Ps 84,10; 1Tm 4,8; 6,6; Hbr 13,5.

³¹ Potem wziął ze sobą dwunastu i powiedział do nich: Oto idziemy do Jerozolimy i wypełni się wszystko, co zostało napisane przez proroków¹ o Synu Człowieczym.

1. Ps 22,1-31; Iz 53,1-12.

³² Będzie bowiem wydany¹ poganom, wyśmiany, zelżony i opluty;

1. Łk 23,1; Mt 17,22; 27,2.

³³ Ubiczują go i zabiją, ale trzeciego dnia zmartwychwstanie.

³⁴ Lecz oni nic z tego nie zrozumieli. Te słowa były przed nimi zakryte i nie wiedzieli, o czym była mowa.

³⁵ A gdy zbliżał się do Jerycha, pewien ślepiec siedział przy drodze i żebrał¹.

1. Mt 20,29; Mk 10,46; 1Sm 2,8.

³⁶ A usłyszawszy przechodzący tłum, pytał, co się dzieje.

³⁷ I powiedziano mu, że przechodzi Jezus z Nazaretu.

³⁸ Wtedy zawołał: Jezusie, Synu Dawida, zmiłuj się nade mną!

³⁹ Lecz ci, którzy szli z przodu, gromili go, aby milczał. On jednak jeszcze głośniej¹ wołał: Synu Dawida, zmiłuj się nade mną!

1. Jr 29,12-13.

⁴⁰ Wtedy Jezus zatrzymał się i kazał go przyprowadzić do siebie. A gdy się zbliżył, zapytał go:

⁴¹ Co chcesz, abym ci uczynił? A on odpowiedział: Panie, żebym przejrzał.

⁴² Jezus mu powiedział: Przejrzyj, twoja wiara cię uzdrowiła¹.

1. Łk 7,50; 8,48; 17,19.

⁴³ Zaraz też odzyskał wzrok i szedł za nim, wielbiąc Boga. A wszyscy ludzie, widząc to, oddawali chwałę Bogu.

Rozdział 19

¹ A Jezus wszedł do Jerycha i przechodził przez nie.

² Był tam pewien człowiek, imieniem Zacheusz, przełożony celników, a był on bogaty.

³ Pragnął on zobaczyć Jezusa, kto to jest, lecz nie mógł z powodu tłumu, bo był niskiego wzrostu.

⁴ Pobiegł więc naprzód i wszedł na drzewo sykomory, aby go zobaczyć, bo miał tamtędy przechodzić.

⁵ A gdy Jezus przyszedł na to miejsce, spojrzał w górę, zobaczył go i powiedział: Zacheuszu, zejdź szybko, bo dziś muszę zatrzymać¹ się w twoim domu.

1. J 14,23.

⁶ I zszedł szybko, i przyjął go z radością.

⁷ A wszyscy, widząc to, szemrali: Do człowieka grzesznego przybył w gościnę¹.

1. Łk 5,30; 7,34; 15,2; Mt 9,11.

⁸ Zacheusz zaś stanął i powiedział do Pana: Panie, oto połowę mojego majątku daję ubogim¹, a jeśli kogoś w czymś oszukałem, oddaję poczwórnie².

1. Łk 3,8-13; Ps 41,1.
2. Wj 22,1-14; Kpł 6,1-6; 2Sm 12,6; Prz 6,31.

⁹ I powiedział Jezus do niego: Dziś¹ zbawienie przyszło do tego domu, gdyż i on jest synem Abrahama.

1. J 4,42; 2Kor 6,2.

¹⁰ Bo Syn Człowieczy przyszedł, aby szukać¹ i zbawić to, co zginęło.

1. Ez 34,16; Mt 18,11.

¹¹ A gdy oni tego słuchali, opowiedział im dodatkowo przypowieść, dlatego że był blisko Jerozolimy, a oni myśleli, że wnet ma się objawić królestwo Boże¹.

1. Łk 17,20; Dz 1,6; 2Tes 2,3.

¹² Mówił więc: Pewien człowiek¹ szlachetnego rodu udał się do dalekiego kraju, aby objąć królestwo, a potem wrócić.

1. Mt 25,14; Mk 13,34.

¹³ A przywoławszy dziesięciu swoich sług, dał im dziesięć grzywien¹ i powiedział do nich: Obracajcie² nimi, aż wrócę.

1. min
2. Rz 12,6-8; 1Kor 12,7; 1P 4,9-11.

¹⁴ Lecz jego poddani nienawidzili go i wysłali za nim poselstwo ze słowami: Nie chcemy, aby ten człowiek królował nad nami.

¹⁵ A gdy wrócił po objęciu królestwa, rozkazał przywołać do siebie te sługi, którym dał pieniądze, aby się dowiedzieć¹, co każdy zyskał, handlując.

1. Rz 14,10-12; 1Kor 4,1-5.

¹⁶ Wtedy przyszedł pierwszy i powiedział: Panie, twoja grzywna zyskała dziesięć grzywien.

¹⁷ I powiedział do niego: Dobrze, sługo dobry, ponieważ byłeś wierny w małym, sprawuj władzę nad dziesięcioma miastami.

¹⁸ Przyszedł też drugi i powiedział: Panie, twoja grzywna zyskała pięć grzywien.

¹⁹ Również temu powiedział: I ty władaj pięcioma miastami.

²⁰ A inny przyszedł i powiedział: Panie, oto twoja grzywna, którą miałem schowaną w chustce.

²¹ Bałem¹ się bowiem ciebie, bo jesteś człowiekiem surowym: bierzesz, czego nie położyłeś, i żniesz, czego nie posiałeś.

1. Rz 8,15; 2Tm 1,7.

²² Wtedy mu odpowiedział: Na podstawie twoich słów osądzę cię¹, zły sługo. Wiedziałeś, że jestem człowiekiem surowym, który bierze, czego nie położył, i żnie, czego nie posiał.

1. 2Sm 1,16; Hi 15,6; Mt 12,37; 25,26; Rz 3,19.

²³ Dlaczego więc nie dałeś moich pieniędzy do banku, abym po powrocie odebrał je z zyskiem?

²⁴ Do tych zaś, którzy stali obok, powiedział: Odbierzcie mu grzywnę i dajcie temu, który ma dziesięć grzywien¹.

1. min

²⁵ Odpowiedzieli mu: Panie, ma już dziesięć grzywien.

²⁶ Zaprawdę powiadam wam, że każdemu, kto ma, będzie dodane, a temu, kto nie ma, zostanie zabrane nawet to, co ma¹.

1. Łk 8,18; Mt 13,12; Mk 4,25.

²⁷ Lecz tych moich nieprzyjaciół¹, którzy nie chcieli, abym nad nimi panował, przyprowadźcie tu i zabijcie na moich oczach.

1. 1Kor 15,25; Hbr 10,13.

²⁸ A powiedziawszy to, ruszył przodem, zmierzając¹ do Jerozolimy.

1. Mt 21,1; Mk 11,1; J 12,12.

²⁹ A gdy przybliżył się do Betfage i Betanii, przy górze zwanej Oliwną, wysłał dwóch ze swoich uczniów;

³⁰ Mówiąc: Idźcie do wioski, która jest naprzeciwko, a wchodząc do niej, znajdziecie oślątko uwiązane, na którym nigdy nie siedział żaden człowiek. Odwiążcie je i przyprowadźcie.

³¹ A gdyby was ktoś spytał: Dlaczego je odwiązujecie? tak mu powiecie: Dlatego, że Pan go potrzebuje.

³² Wtedy odeszli ci, którzy zostali posłani, i znaleźli wszystko, jak im powiedział.

³³ A gdy odwiązywali oślątko, zapytali ich jego właściciele: Dlaczego odwiązujecie oślątko?

³⁴ A oni odpowiedzieli: Pan go potrzebuje.

³⁵ I przyprowadzili je do Jezusa, położyli swoje szaty na oślątko¹ i wsadzili na nie Jezusa.

1. 2Krl 9,13; Za 9,9.

³⁶ Kiedy jechał, słali swoje szaty na drodze.

³⁷ A gdy się już zbliżał do podnóża Góry Oliwnej, całe mnóstwo uczniów zaczęło radować się i donośnym głosem chwalić Boga za wszystkie cuda, które widzieli:

³⁸ Mówili: Błogosławiony król, który przychodzi w imieniu Pana¹! Pokój w niebie i chwała na wysokościach!

1. Łk 13,35; Mt 21,9; Mk 11,9; Ps 118,26.

³⁹ Lecz niektórzy faryzeusze spośród tłumu powiedzieli do niego: Nauczycielu, zgrom swoich uczniów.

⁴⁰ A on im odpowiedział: Mówię wam, jeśli oni będą milczeć, wnet kamienie będą wołać.

⁴¹ A gdy się przybliżył i zobaczył miasto, zapłakał¹ nad nim;

1. Łk 13,34-35; J 11,35; Ps 119,136.

⁴² Mówiąc: O gdybyś i ty poznało, przynajmniej w tym twoim dniu¹, co służy twemu pokojowi²! Lecz teraz zakryte jest to przed twoimi oczami.

1. Pwt 5,29; Ps 95,7-8; Hbr 3,13.
2. Iz 48,18; Dz 10,36; Rz 5,1.

⁴³ Przyjdą bowiem na ciebie dni, gdy twoi nieprzyjaciele otoczą cię wałem, oblegną cię i ścisną zewsząd.

⁴⁴ Zrównają z ziemią ciebie i twoje dzieci¹, które są w tobie, i nie zostawią w tobie kamienia na kamieniu, dlatego żeś nie poznało czasu twego nawiedzenia.

1. Mi 3,12; Mt 23,37.

⁴⁵ A gdy wszedł do świątyni¹, zaczął wyganiać tych, którzy w niej sprzedawali i kupowali;

1. Mt 21,12; Mk 11,15; J 2,13.

⁴⁶ Mówiąc im: Jest napisane¹: Mój dom jest domem modlitwy, a wy zrobiliście z niego jaskinię zbójców.

1. Iz 56,7; Jr 7,11.

⁴⁷ I nauczał każdego dnia w świątyni. Naczelni kapłani zaś i uczeni w Piśmie oraz przywódcy ludu szukali sposobności, aby go zabić;

⁴⁸ Ale nie wiedzieli, co mogliby zrobić, bo wszyscy ludzie słuchali go z zapartym tchem.

Rozdział 20

¹ A pewnego dnia¹, gdy nauczał ludzi w świątyni i głosił ewangelię, nadeszli naczelni kapłani i uczeni w Piśmie wraz ze starszymi;

1. Mt 21,23; Mk 11,27.

² I zapytali go: Powiedz nam, jakim prawem¹ to czynisz? Albo kim jest ten, kto dał ci tę władzę?

1. Wj 2,14; Dz 4,7-10.

³ A on im odpowiedział: I ja was spytam o jedną rzecz. Powiedzcie mi:

⁴ Chrzest Jana pochodził z nieba czy od ludzi?

⁵ A oni zastanawiali się między sobą i mówili: Jeśli powiemy, że z nieba, zapyta: Czemu więc mu nie uwierzyliście?

⁶ Jeśli zaś powiemy, że od ludzi, wszyscy nas ukamienują, bo są przekonani, że Jan był prorokiem.

⁷ I odpowiedzieli, że nie wiedzą, skąd pochodził.

⁸ Wtedy Jezus im powiedział: To i ja wam nie powiem¹, jakim prawem to czynię.

1. Hi 5,12-13.

⁹ I zaczął mówić do ludzi taką przypowieść: Pewien człowiek założył winnicę¹, wydzierżawił ją rolnikom i wyjechał na dłuższy czas.

1. Mt 21,33; Mk 12,1; Iz 5,1-7.

¹⁰ A we właściwym czasie posłał sługę¹ do rolników, aby mu dali część plonów² winnicy. Lecz oni go pobili i odesłali z niczym.

1. 2Krl 17,13.
2. J 15,1-8.

¹¹ Ponownie posłał innego sługę, ale oni i tego pobili, znieważyli i odesłali z niczym.

¹² Posłał jeszcze trzeciego, a oni również jego poranili i wyrzucili.

¹³ Wtedy pan winnicy powiedział: Co mam zrobić? Poślę mego umiłowanego syna¹, może go uszanują, gdy go zobaczą.

1. Łk 9,35; J 3,16; Rz 8,3; Ga 4,4; 1J 4,9.

¹⁴ Lecz gdy rolnicy go zobaczyli, naradzali się między sobą i mówili: To jest dziedzic¹. Chodźmy, zabijmy go, a dziedzictwo będzie nasze.

1. Ps 2,8; Hbr 1,2.

¹⁵ I wyrzuciwszy¹ go z winnicy, zabili. Cóż więc zrobi z nimi pan winnicy?

1. Dz 2,23; Hbr 13,12.

¹⁶ Przyjdzie i wytraci¹ tych rolników, a winnicę odda innym². Gdy oni to usłyszeli, powiedzieli: Nie daj Boże!

1. Łk 19,27; Prz 1,24-31; Dn 9,26; Mt 21,41.
2. Rz 11,11.

¹⁷ Lecz on spojrzał na nich i zapytał: Cóż więc znaczy to, co jest napisane: Kamień¹, który odrzucili budujący, stał się kamieniem węgielnym?

1. Ps 118,22; Iz 28,16; Mt 21,42; Dz 4,11; 1P 2,8.

¹⁸ Każdy, kto upadnie na ten kamień¹, roztrzaska się, a na kogo on upadnie, zmiażdży go.

1. Iz 8,14-15; Dn 2,34-35.

¹⁹ W tej właśnie godzinie naczelni kapłani i uczeni w Piśmie starali się dostać go w swoje ręce, ale bali się ludu. Zrozumieli bowiem, że przeciwko nim powiedział tę przypowieść.

²⁰ Obserwowali go więc i posłali szpiegów, którzy udawali sprawiedliwych, aby go złapać¹ za słowo, a potem wydać władzy i mocy namiestnika.

1. Ps 37,32; Mt 22,15; Mk 12,13.

²¹ I zapytali go: Nauczycielu, wiemy, że dobrze mówisz i uczysz, i nie masz względu na osobę, lecz drogi Bożej w prawdzie nauczasz.

²² Czy wolno nam płacić podatek cesarzowi, czy nie?

²³ Ale on, przejrzawszy ich podstęp, powiedział do nich: Czemu wystawiacie mnie na próbę?

²⁴ Pokażcie mi grosz¹. Czyj nosi wizerunek i napis? I odpowiedzieli: Cesarza.

1. denara

²⁵ Wtedy on im powiedział: Oddajcie więc cesarzowi to, co należy do cesarza¹, a Bogu to, co należy do Boga.

1. Mt 17,27; Rz 13,7; 1P 2,13.

²⁶ I nie mogli go złapać za słowo w obecności ludu. Zdziwieni jego odpowiedzią¹, zamilkli.

1. Kol 4,6.

²⁷ Wówczas przyszli niektórzy z saduceuszy¹, którzy twierdzą, że nie ma zmartwychwstania, i pytali go:

1. Mt 22,23; Mk 12,18; Dz 23,6.

²⁸ Nauczycielu, Mojżesz¹ nam napisał: Jeśli czyjś brat umrze, mając żonę, a umrze bezdzietnie, to jego brat ma pojąć jego żonę i wzbudzić potomstwo swemu bratu.

1. Rdz 38,8; Pwt 25,1-10; Rt 1,11.

²⁹ Było więc siedmiu braci, z których pierwszy ożenił się i umarł bezdzietnie.

³⁰ I ożenił się z nią drugi, lecz i ten umarł bezdzietnie.

³¹ Potem ożenił się z nią także trzeci, podobnie aż do siódmego, a nie zostawiwszy dzieci, poumierali.

³² W końcu umarła też ta kobieta.

³³ Żoną którego z nich będzie więc przy zmartwychwstaniu? Siedmiu bowiem miało ją za żonę.

³⁴ Wtedy Jezus im odpowiedział: Dzieci tego świata żenią się i za mąż wychodzą.

³⁵ Lecz ci, którzy są uznani za godnych¹ dostąpienia tamtego świata i powstania z martwych, ani się żenić nie będą, ani za mąż wychodzić.

1. Łk 21,36; 2Tes 1,5; Obj 3,4.

³⁶ Nie mogą bowiem więcej umrzeć¹, bo są równi aniołom² i będąc dziećmi zmartwychwstania, są dziećmi Bożymi.

1. Iz 25,8; Oz 13,14; 1Kor 15,26.34-35.
2. Mt 22,30; Mk 12,25; 1J 3,2.

³⁷ A że umarli zmartwychwstaną, to i Mojżesz pokazał przy krzaku¹, gdy nazywa Pana Bogiem Abrahama, Bogiem Izaaka i Bogiem Jakuba.

1. Wj 3,2-6; Pwt 33,16; Dz 7,30.

³⁸ Bóg przecież nie jest Bogiem umarłych, lecz żywych, bo dla niego wszyscy żyją.

³⁹ Wtedy niektórzy z uczonych w Piśmie odezwali się: Nauczycielu, dobrze powiedziałeś¹.

1. Mt 22,34; Mk 12,28.

⁴⁰ I nie śmieli go już o nic pytać.

⁴¹ On zaś powiedział do nich: Jak to jest, że mówią, iż Chrystus jest synem¹ Dawida?

1. Mt 22,41; Mk 12,35; Iz 9,6; 11,1; Jr 23,5; J 7,42; Rz 1,3; Obj 22,16.

⁴² A sam Dawid mówi w Księdze¹ Psalmów: Powiedział Pan memu Panu: Siądź po mojej prawicy;

1. Ps 110,1; Dz 2,34; Hbr 1,13.

⁴³ Aż położę twoich nieprzyjaciół jako podnóżek pod twoje stopy.

⁴⁴ Jeśli więc Dawid nazywa go Panem, to jakże może być jego synem¹?

1. Rz 9,5; Ga 4,4; 1Tm 3,16.

⁴⁵ A gdy wszyscy ludzie słuchali, powiedział do swoich uczniów:

⁴⁶ Strzeżcie¹ się uczonych w Piśmie, którzy lubią chodzić w długich szatach, kochają² pozdrowienia na rynkach, pierwsze krzesła w synagogach i pierwsze miejsca na ucztach.

1. Łk 12,1; Mt 23,1.
2. Łk 11,43.

⁴⁷ Pożerają oni domy wdów¹ i dla pozoru odprawiają długie modlitwy. Ci otrzymają surowszy wyrok.

1. Iz 10,2; Mt 23,14; Mk 12,40; 2Tm 3,6.

Rozdział 21

¹ A gdy spojrzał, zobaczył bogaczy¹ wrzucających swoje ofiary do skarbony².

1. Mk 12,41.
2. Joz 6,19.24; 2Krl 24,13; Mt 27,6; J 8,20.

² Zobaczył też pewną ubogą wdowę wrzucającą tam dwie drobne monety.

³ I powiedział: Prawdziwie mówię wam, że ta uboga wdowa¹ wrzuciła więcej niż wszyscy.

1. Wj 35,21-29; Mk 14,8; 2Kor 8,12; 9,7.

⁴ Oni wszyscy bowiem wrzucili do darów Bożych z tego, co im zbywało, ale ona ze swego niedostatku wrzuciła wszystko¹, co miała na utrzymanie.

1. Łk 8,43; 15,12; 18,3.

⁵ A gdy niektórzy mówili o świątyni¹, że jest ozdobiona pięknymi kamieniami i darami, powiedział:

1. Mt 24,1; Mk 13,1; J 2,19-21.

⁶ Przyjdą dni, w których z tego, co widzicie, nie zostanie kamień na kamieniu, który by nie był zwalony¹.

1. Łk 19,44.

⁷ I zapytali go: Nauczycielu, kiedy to nastąpi¹? I jaki będzie znak, gdy się to będzie miało stać?

1. Dz 1,6-7.

⁸ A on odpowiedział: Uważajcie, abyście nie zostali zwiedzeni¹. Wielu bowiem przyjdzie pod moim imieniem i będą mówić: Ja jestem Chrystusem, oraz: Nadchodzi czas. Nie idźcie więc za nimi.

1. Jr 29,8; Mt 24,4-5.11.23-25; 2Kor 11,13-15; 2Tes 2,3; 2Tm 3,13.

⁹ Gdy zaś usłyszycie o wojnach i rozruchach, nie bójcie się. To bowiem najpierw musi się stać, ale koniec nie nastąpi natychmiast.

¹⁰ Wtedy mówił do nich: Powstanie naród przeciwko narodowi i królestwo przeciwko królestwu.

¹¹ I będą miejscami wielkie trzęsienia ziemi¹ oraz głód i zaraza, będą także straszne zjawiska i wielkie znaki z nieba.

1. Obj 6,5-6.12.

¹² Lecz przed tym wszystkim podniosą na was ręce i będą was prześladować¹, wydawać do synagog i więzień, prowadzić do królów i namiestników z powodu mego imienia.

1. Mt 10,16-25; J 16,2; 1P 4,12-14.

¹³ A to was spotka na świadectwo¹.

1. Flp 1,12.28; 2Tes 1,4-5.

¹⁴ Dlatego postanówcie sobie w sercu, aby nie obmyślać¹ wcześniej, jak macie odpowiadać.

1. Łk 12,11; Mt 10,19; Mk 13,11.

¹⁵ Ja bowiem dam wam usta i mądrość¹, której nie będą mogli odeprzeć ani się sprzeciwić wszyscy wasi przeciwnicy.

1. Wj 4,11-12; Jr 1,9; Dz 6,10.

¹⁶ A wydawać¹ was też będą rodzice i bracia, krewni i przyjaciele i zabiją niektórych z was.

1. Jr 9,4; Mi 7,5-6; Mk 13,12.

¹⁷ Będziecie znienawidzeni¹ przez wszystkich z powodu mego imienia².

1. Mt 10,22; J 7,7.
2. Łk 6,22; Mt 5,11; J 15,21.

¹⁸ Ale nawet włos z waszej głowy¹ nie zginie.

1. 1Sm 14,45; Mt 10,30; Dz 27,34.

¹⁹ Przez swoją cierpliwość¹ zyskajcie² wasze dusze.

1. Hbr 10,36.
2. 1Tes 4,4.

²⁰ A gdy zobaczycie Jerozolimę otoczoną przez wojska, wtedy wiedzcie, że jej spustoszenie jest bliskie.

²¹ Wówczas ci, którzy są w Judei, niech uciekają w góry¹, a ci, którzy są wewnątrz miasta, niech wyjdą, a ci, którzy są na wsi, niech do niego nie wchodzą.

1. Mt 24,16.

²² Będą to bowiem dni pomsty¹, aby się wypełniło wszystko, co jest napisane.

1. Iz 65,12-15; Jr 51,6; Oz 9,7.

²³ Lecz biada brzemiennym i karmiącym w tych dniach! Będzie bowiem wielki ucisk w tej ziemi i gniew nad tym ludem.

²⁴ I polegną od ostrza miecza, i będą uprowadzeni w niewolę¹ między wszystkie narody. A Jerozolima będzie deptana przez pogan, aż wypełnią się czasy pogan².

1. Pwt 28,28-68.
2. Rz 11,25; Obj 11,2.

²⁵ I będą znaki¹ na słońcu, księżycu i gwiazdach, a na ziemi trwoga zrozpaczonych narodów, gdy zaszumi morze i fale.

1. Iz 13,9-14; Mt 24,29; Mk 13,24; 2P 3,10.

²⁶ Ludzie będą drętwieć ze strachu¹ w oczekiwaniu tego, co przyjdzie na cały świat. Poruszą się bowiem moce niebios.

1. Obj 6,12-17.

²⁷ Wtedy ujrzą Syna Człowieczego, przychodzącego w obłoku¹ z mocą i wielką chwałą².

1. Dn 7,13; Mt 24,30; 26,64; Mk 13,26; Dz 1,11; Obj 1,7.
2. Mt 16,27; 25,31.

²⁸ A gdy się to zacznie dziać, spójrzcie w górę i podnieście głowy, gdyż zbliża się wasze odkupienie¹.

1. Rz 8,19.23; Ef 1,14; 4,30.

²⁹ I opowiedział¹ im przypowieść: Popatrzcie na drzewo figowe i na wszystkie drzewa.

1. Mt 24,32; Mk 13,28.

³⁰ Gdy widzicie, że już wypuszczają pąki, sami poznajecie, że lato jest już blisko.

³¹ Tak i wy, gdy ujrzycie, że to się dzieje, wiedzcie, iż blisko¹ jest królestwo Boże.

1. Hbr 10,37; Jk 5,9.

³² Zaprawdę powiadam wam, że nie przeminie to pokolenie, aż się to wszystko stanie.

³³ Niebo i ziemia przeminą, ale moje słowa¹ nie przeminą.

1. Iz 40,8; Mt 5,18; 24,35; Mk 13,31; 1P 1,23-25.

³⁴ Pilnujcie się, aby wasze serca¹ nie były obciążone obżarstwem, pijaństwem i troską o to życie², aby ten dzień was nie zaskoczył.

1. Rz 13,11-13; 1Tes 5,6.
2. Łk 8,14.

³⁵ Jak sidło¹ bowiem przyjdzie na wszystkich, którzy mieszkają na powierzchni całej ziemi.

1. Kaz 9,12; 1Tes 5,2.

³⁶ Dlatego czuwajcie¹, modląc² się w każdym czasie, abyście byli godni uniknąć tego wszystkiego, co ma nadejść, i stanąć przed Synem Człowieczym.

1. Mt 24,42; Mk 13,33; 1Kor 16,13; 2Tm 4,5.
2. Łk 18,1.

³⁷ W ciągu dnia nauczał w świątyni, a w nocy wychodził i przebywał na górze zwanej Oliwną.

³⁸ Rano zaś wszyscy ludzie schodzili się do niego, aby go słuchać w świątyni.

Rozdział 22

¹ I zbliżało się święto Przaśników¹, zwane Paschą.

1. Wj 12,6-23; Kpł 23,5-6.

² A naczelni kapłani i uczeni w Piśmie szukali¹ sposobu, jak by go zabić, ale bali się ludu.

1. Ps 2,2; J 11,47; Dz 4,27.

³ Wtedy szatan¹ wszedł w Judasza, zwanego Iskariotą, który był z grona dwunastu.

1. J 13,2.27.

⁴ Poszedł więc i umówił się¹ z naczelnymi kapłanami i przełożonymi świątyni, jak ma im go wydać.

1. Mt 26,14; Mk 14,10.

⁵ A oni ucieszyli się i umówili się z nim, że dadzą mu pieniądze¹.

1. Za 11,12.

⁶ On się zgodził i szukał sposobności, aby im go wydać¹ z dala od tłumu.

1. Ps 41,9.

⁷ I nadszedł dzień Przaśników, w którym należało zabić baranka paschalnego¹.

1. Wj 12,6.

⁸ Wtedy posłał Piotra i Jana, mówiąc: Idźcie i przygotujcie nam Paschę, abyśmy mogli jeść.

⁹ A oni go zapytali: Gdzie chcesz, abyśmy ją przygotowali?

¹⁰ On im odpowiedział: Gdy będziecie wchodzić do miasta, spotka się z wami człowiek niosący dzban wody. Idźcie za nim do domu, do którego wejdzie;

¹¹ I powiedzcie gospodarzowi tego domu: Nauczyciel cię pyta: Gdzie jest pokój, w którym będę jadł Paschę z moimi uczniami?

¹² On wam pokaże wielką, urządzoną salę na piętrze. Tam wszystko przygotujcie.

¹³ Odeszli więc i znaleźli wszystko tak, jak im powiedział, i przygotowali Paschę.

¹⁴ A gdy nadeszła pora¹, usiadł za stołem, a z nim dwunastu apostołów.

1. Pwt 16,6-7.

¹⁵ I powiedział do nich: Gorąco pragnąłem zjeść tę Paschę z wami, zanim będę cierpiał.

¹⁶ Mówię wam bowiem, że nie będę jej więcej jadł, aż się spełni w królestwie Bożym.

¹⁷ Potem wziął kielich, złożył dziękczynienie¹ i powiedział: Weźcie go i rozdzielcie między siebie.

1. 1Tm 4,4-5.

¹⁸ Mówię wam bowiem, że nie będę pił z owocu winorośli¹, aż przyjdzie królestwo Boże.

1. Mt 26,29; Mk 14,25; Sdz 9,13; Iz 65,8.

¹⁹ Wziął też chleb, złożył dziękczynienie, połamał i dał im, mówiąc: To jest moje ciało, które jest za was dane¹. To czyńcie na moją pamiątkę².

1. J 6,51.63; Ga 1,4; Ef 5,2.
2. 1Kor 10,16; 11,23-29; Rdz 40,23.

²⁰ Podobnie i kielich, gdy było po wieczerzy, mówiąc: Ten kielich to nowy testament¹ w mojej krwi, która jest za was wylana.

1. Wj 24,8; Za 9,11; Hbr 8,7-13; 9,17; 12,24; 13,20.

²¹ Lecz oto ręka tego, który mnie wydaje¹, jest ze mną na stole.

1. Hi 19,19; Mi 7,6; J 13,18-26.

²² Wprawdzie Syn Człowieczy odchodzi, jak zostało postanowione, ale biada temu człowiekowi, przez którego będzie wydany.

²³ Wtedy oni zaczęli się między sobą pytać, który z nich¹ miałby to zrobić.

1. Mt 26,22; Mk 14,19.

²⁴ Wszczął się też między nimi spór o to, kto z nich ma być uważany¹ za największego.

1. Łk 9,46; Mk 9,34.

²⁵ Lecz on powiedział¹ do nich: Królowie narodów panują nad nimi, a ci, którzy sprawują nad nimi władzę, nazywani są dobroczyńcami.

1. Mt 20,25; Mk 10,42.

²⁶ Wy zaś tak nie postępujcie. Lecz kto jest największy wśród was, niech będzie jak najmniejszy, a kto jest przełożonym, niech będzie jak ten, kto służy.

²⁷ Któż bowiem jest większy? Ten, kto siedzi, czy ten, kto służy? Czy nie ten, kto siedzi? Ale ja jestem pośród was jako ten, kto służy¹.

1. Mt 20,28; J 13,13; Flp 2,7.

²⁸ A wy jesteście tymi, którzy wytrwali przy mnie w moich próbach¹.

1. Hbr 2,18; Obj 3,10.

²⁹ I ja przekazuję wam królestwo¹, jak mnie przekazał mój Ojciec;

1. Łk 12,32; Mt 24,47; 25,34; 2Kor 1,7; 2Tm 2,12; Jk 2,5.

³⁰ Abyście jedli i pili za moim stołem w moim królestwie¹, i zasiadali na tronach, sądząc dwanaście pokoleń Izraela.

1. Łk 12,37; 14,15; Mt 8,11; Obj 19,9; 2Sm 9,9-13.

³¹ I powiedział Pan: Szymonie, Szymonie, oto szatan¹ wyprosił, żeby was przesiać² jak pszenicę.

1. Hi 1,8; Za 3,1; 1P 5,8; Obj 12,10.
2. Am 9,9.

³² Lecz ja prosiłem¹ za tobą, żeby nie ustała twoja wiara. Ty zaś, gdy się nawrócisz, utwierdzaj swoich braci².

1. J 17,9.15; Rz 8,27.
2. J 21,15-17; 2Kor 1,4-6.

³³ A on mu powiedział: Panie, z tobą gotów jestem iść i do więzienia, i na śmierć.

³⁴ On rzekł: Mówię ci, Piotrze, nim zapieje dziś kogut¹, trzy razy się wyprzesz, że mnie znasz.

1. Mt 26,34; Mk 14,30; J 13,38.

³⁵ I powiedział do nich: Gdy was posyłałem¹ bez sakiewki, bez torby i bez obuwia, czy brakowało wam czegoś? A oni odpowiedzieli: Niczego.

1. Łk 9,3; 10,4; Mt 10,9.

³⁶ Wtedy im powiedział: Teraz jednak, kto ma sakiewkę, niech ją weźmie, podobnie i torbę. A kto nie ma miecza, niech sprzeda swoją szatę i kupi go.

³⁷ Mówię wam bowiem, że jeszcze musi się wypełnić na mnie to, co jest napisane¹: Zaliczono go w poczet złoczyńców. Spełnia się bowiem to, co mnie dotyczy.

1. Iz 53,12; Mk 15,28.

³⁸ Oni zaś powiedzieli: Panie, oto tu dwa miecze. A on im odpowiedział: Wystarczy.

³⁹ Potem wyszedł i udał się według swego zwyczaju na Górę Oliwną¹, a szli za nim także jego uczniowie.

1. Mt 26,36; Mk 14,32; J 18,1.

⁴⁰ Kiedy przyszedł na miejsce, powiedział do nich: Módlcie się, abyście nie ulegli pokusie.

⁴¹ A sam oddalił się od nich na odległość jakby rzutu kamieniem, upadł na kolana i modlił się:

⁴² Ojcze, jeśli chcesz, zabierz ode mnie ten kielich. Jednak nie moja wola¹, lecz twoja niech się stanie.

1. Ps 40,8; J 4,34; 6,38.

⁴³ Wtedy ukazał mu się anioł¹ z nieba i umacniał go.

1. Ps 91,11; 1Tm 3,16; Hbr 1,6.

⁴⁴ I w śmiertelnym zmaganiu jeszcze gorliwiej się modlił¹, a jego pot był jak krople krwi spadające na ziemię.

1. Iz 53,10; Lm 1,12.

⁴⁵ A gdy wstał od modlitwy i przyszedł do uczniów, zastał ich śpiących ze smutku.

⁴⁶ I powiedział do nich: Czemu śpicie¹? Wstańcie i módlcie się, abyście nie ulegli pokusie.

1. Prz 6,4-11; Jon 1,6.

⁴⁷ Kiedy on jeszcze mówił, oto nadszedł tłum, a jeden z dwunastu, zwany Judaszem¹, idąc przodem, zbliżył się do Jezusa, aby go pocałować.

1. Mt 26,47; Mk 14,43; J 18,2.

⁴⁸ Lecz Jezus mu powiedział: Judaszu, pocałunkiem¹ wydajesz Syna Człowieczego?

1. 2Sm 20,9-10; Ps 55,21; Prz 27,6.

⁴⁹ A ci, którzy przy nim byli, widząc, na co się zanosi, zapytali go: Panie, czy mamy uderzyć mieczem?

⁵⁰ I jeden z nich uderzył sługę najwyższego kapłana i odciął mu prawe ucho.

⁵¹ Ale Jezus odezwał się: Pozwólcie aż dotąd. I dotknąwszy jego ucha, uzdrowił¹ go.

1. Rz 12,21; 1P 2,21-23.

⁵² Wtedy Jezus powiedział do naczelnych kapłanów, przełożonych świątyni i starszych, którzy przyszli do niego: Jak na bandytę wyszliście z mieczami i kijami?

⁵³ Gdy codziennie bywałem z wami w świątyni, nie podnieśliście na mnie ręki. Lecz to jest wasza godzina¹ i moc ciemności².

1. Hi 20,5; J 12,27; 16,21.
2. Dz 26,18; 2Kor 4,6; Ef 6,12.

⁵⁴ Wtedy schwytali go, poprowadzili i przywiedli do domu najwyższego kapłana¹. A Piotr szedł za nim z daleka.

1. Mt 26,57; Mk 14,53; J 18,12.

⁵⁵ Kiedy rozniecili ogień na środku dziedzińca i usiedli razem, usiadł i Piotr wśród nich¹.

1. Ps 1,1; 26,5; 1Kor 15,33.

⁵⁶ A pewna służąca, gdy zobaczyła go siedzącego przy ogniu, uważnie mu się przyjrzała i powiedziała: On też był z nim.

⁵⁷ Lecz on zaparł¹ się go, mówiąc: Kobieto, nie znam go.

1. Łk 22,34.

⁵⁸ A po chwili ktoś inny go zobaczył i powiedział: I ty jesteś jednym z nich. Ale Piotr odrzekł: Człowieku, nie jestem.

⁵⁹ A po upływie około jednej godziny ktoś inny stwierdził stanowczo: Na pewno i ten człowiek był z nim, bo też jest Galilejczykiem¹.

1. Dz 1,11.

⁶⁰ Piotr zaś powiedział: Człowieku, nie wiem, o czym mówisz. I natychmiast, gdy on jeszcze mówił, zapiał kogut.

⁶¹ A Pan odwrócił się i spojrzał¹ na Piotra. I przypomniał² sobie Piotr słowa Pana, jak mu powiedział: Zanim kogut zapieje, trzy razy się mnie wyprzesz.

1. Hi 33,27-28; Ps 32,8.
2. Ez 16,63; 36,31; Obj 2,5.

⁶² I Piotr, wyszedłszy na zewnątrz, gorzko zapłakał¹.

1. Ps 38,18; 1Kor 10,12; 2Kor 7,9-11.

⁶³ Tymczasem mężczyźni, którzy trzymali Jezusa, naśmiewali¹ się z niego i bili go.

1. Hi 16,9-10; 30,9-14; Ps 22,6-7.

⁶⁴ A zasłoniwszy mu oczy, bili go po twarzy¹ i mówili: Prorokuj, kto cię uderzył.

1. Za 13,7.

⁶⁵ Wiele też innych bluźnierstw¹ wypowiadali przeciwko niemu.

1. Łk 12,10; Mt 12,31; 1Tm 3,13.

⁶⁶ A gdy nastał dzień, zebrali się starsi ludu¹, naczelni kapłani i uczeni w Piśmie i przyprowadzili go przed swoją Radę.

1. Dz 4,26.

⁶⁷ I mówili: Jeśli ty jesteś Chrystusem, powiedz nam. I odpowiedział im: Jeśli wam powiem, nie uwierzycie.

⁶⁸ A jeśli też o coś zapytam, nie odpowiecie mi ani mnie nie wypuścicie.

⁶⁹ Odtąd Syn Człowieczy będzie siedział po prawicy mocy Boga¹.

1. Ps 110,1; Mk 16,19; Dz 2,34; Rz 8,24; Ef 1,20; Kol 3,1.

⁷⁰ Wtedy wszyscy powiedzieli: Więc ty jesteś Synem Bożym? A on im odpowiedział: Wy sami mówicie, że ja jestem¹.

1. J 1,34; 10,30.36.

⁷¹ A oni rzekli: Czyż jeszcze potrzebujemy świadectwa? Sami przecież słyszeliśmy z jego ust.

Rozdział 23

¹ Wtedy całe to zgromadzenie powstało i zaprowadzili go do Piłata.

² I zaczęli go oskarżać, mówiąc: Zastaliśmy tego człowieka, jak odwracał naród i zakazywał płacić podatki¹ cesarzowi, mówiąc, że on jest Chrystusem, królem.

1. Mt 17,27; 22,21; Mk 12,17.

³ Piłat zapytał go: Czy ty jesteś królem Żydów? A on mu odpowiedział: Ty sam to mówisz.

⁴ Wtedy Piłat powiedział do naczelnych kapłanów i do ludu: Nie znajduję żadnej winy¹ w tym człowieku.

1. Mt 27,19; Mk 15,14; J 18,38; 19,6; 1P 2,22.

⁵ Lecz oni jeszcze bardziej nastawali¹, mówiąc: Podburza lud, nauczając po całej Judei, począwszy od Galilei aż dotąd.

1. Ps 22,12-16; 57,4; 69,4.

⁶ Kiedy Piłat usłyszał o Galilei, zapytał, czy człowiek ten jest Galilejczykiem.

⁷ A gdy się dowiedział, że podlega władzy Heroda¹, odesłał go do Heroda, który w tych dniach również był w Jerozolimie.

1. Łk 3,1.

⁸ Na widok Jezusa Herod bardzo się ucieszył. Od dawna bowiem pragnął¹ go zobaczyć, ponieważ wiele o nim słyszał² i spodziewał się, że ujrzy jakiś cud przez niego dokonany.

1. Łk 9,9.
2. Mt 14,1; Mk 6,14.

⁹ I zadawał mu wiele pytań, lecz on mu nic¹ nie odpowiedział.

1. Iz 53,7; Mt 27,14; Dz 8,32.

¹⁰ A naczelni kapłani i uczeni w Piśmie stali tam i gwałtownie go oskarżali.

¹¹ Wtedy Herod ze swymi żołnierzami wzgardził nim i naśmiewał się z niego¹, ubierając go w białą szatę, i odesłał z powrotem do Piłata.

1. Ps 69,19; Iz 53,3.

¹² W tym dniu Piłat i Herod stali się przyjaciółmi¹. Przedtem bowiem byli sobie wrogami.

1. Ps 83,5; Dz 4,27.

¹³ A Piłat, zwoławszy naczelnych kapłanów, przełożonych oraz lud;

¹⁴ Powiedział do nich: Przyprowadziliście mi tego człowieka jako podburzającego lud. Otóż ja przesłuchałem go wobec was i nie znalazłem w tym człowieku żadnej winy w sprawach, o które go oskarżacie;

¹⁵ Ani też Herod. Odesłałem was bowiem do niego i nie znalazł w nim nic, co zasługiwałoby na śmierć.

¹⁶ Ubiczuję¹ go więc i wypuszczę.

1. J 19,1-4.

¹⁷ Piłat bowiem miał obowiązek wypuszczać im jednego więźnia na święto¹.

1. Mt 27,15; Mk 15,6; J 18,39.

¹⁸ Wtedy wszyscy razem zawołali: Strać tego człowieka, a wypuść nam Barabasza¹!

1. J 18,39; Dz 3,14.

¹⁹ Był on wtrącony do więzienia za jakiś rozruch wywołany w mieście i za zabójstwo.

²⁰ Wtedy Piłat znowu przemówił¹, chcąc wypuścić Jezusa.

1. J 19,12.

²¹ Oni jednak wołali: Ukrzyżuj¹, ukrzyżuj go!

1. Ps 69,20; J 19,15.

²² A on po raz trzeci powiedział do nich: Cóż on złego uczynił? Nie znalazłem w nim nic, co zasługuje na śmierć. Ubiczuję go więc i wypuszczę.

²³ Lecz oni nalegali donośnym głosem¹, domagając się, aby go ukrzyżowano. I wzmagały się głosy ich i naczelnych kapłanów.

1. Wj 23,2; Za 11,8.

²⁴ Piłat więc zawyrokował, aby stało się według ich żądania.

²⁵ I uwolnił im tego, o którego prosili, a który został wtrącony do więzienia za rozruch i zabójstwo. Jezusa zaś zdał na ich wolę¹.

1. Iz 53,8; Mt 27,26; Mk 15,15.

²⁶ A gdy go prowadzili, zatrzymali niejakiego Szymona¹ z Cyreny, który szedł z pola, i włożyli na niego krzyż, aby go niósł za Jezusem.

1. Mt 27,32; Mk 15,21.

²⁷ I szło za nim wielkie mnóstwo ludzi i kobiet¹, które płakały nad nim i zawodziły.

1. Mt 27,55; Mk 15,40.

²⁸ Ale Jezus zwrócił się do nich i powiedział: Córki Jerozolimy¹, nie płaczcie nade mną, ale raczej płaczcie nad sobą i nad waszymi dziećmi.

1. Pnp 1,5.

²⁹ Oto bowiem idą dni, kiedy będą mówić: Błogosławione¹ niepłodne, łona, które nie rodziły, i piersi, które nie karmiły.

1. Łk 21,23; Mt 24,19; Mk 13,17.

³⁰ Wtedy zaczną mówić do gór: Padnijcie na nas! A do pagórków: Przykryjcie nas¹!

1. Oz 10,8; Obj 6,16; 9,6.

³¹ Bo jeśli na zielonym drzewie¹ tak się dzieje, cóż będzie na suchym?

1. Prz 11,31; Jr 25,29; 1P 4,17.

³² Prowadzono też dwóch innych, złoczyńców¹, aby razem z nim zostali straceni.

1. Iz 53,12; Mk 15,27; J 19,18.

³³ A gdy przyszli na miejsce zwane Miejscem Czaszki¹, ukrzyżowali tam jego i złoczyńców, jednego po prawej, a drugiego po lewej stronie.

1. Mt 27,33; Mk 15,22; J 19,17.

³⁴ Wtedy Jezus powiedział: Ojcze, przebacz im, bo nie wiedzą¹, co czynią. Potem podzielili jego szaty² i rzucali o nie losy.

1. Rdz 50,17; Dz 7,60; 1Tm 1,13.
2. Ps 22,18.

³⁵ A lud stał i przypatrywał¹ się, i wraz z przełożonymi naśmiewał² się z niego, mówiąc: Innych ratował, niech ratuje samego siebie, jeśli on jest Chrystusem, wybranym Boga.

1. Ps 22,12-17; Za 12,10.
2. Ps 35,15; 69,7-8; Lm 3,14.

³⁶ Naśmiewali się z niego również żołnierze, podchodząc i podając mu ocet;

³⁷ I mówili: Jeśli ty jesteś królem Żydów, ratuj samego siebie.

³⁸ Był też nad nim napis¹ sporządzony w języku greckim, łacińskim i hebrajskim: To jest król Żydów.

1. Mt 27,37; Mk 15,26; J 19,19.

³⁹ A jeden z tych złoczyńców, którzy z nim wisieli, urągał mu: Jeśli ty jesteś Chrystusem, ratuj siebie i nas.

⁴⁰ Lecz drugi odezwał się, gromiąc go słowami: I ty się Boga nie boisz, chociaż ponosisz tę samą karę?

⁴¹ My doprawdy – sprawiedliwie¹, bo odbieramy należną zapłatę za nasze uczynki², ale on nic złego³ nie zrobił.

1. Rdz 9,6; Wj 21,12; Kpł 24,17.
2. Kpł 26,40-41; Ezd 9,13; 1J 1,9.
3. 2Kor 5,21; Hbr 7,26; 1P 2,22.

⁴² I powiedział do Jezusa: Panie, wspomnij na mnie¹, gdy przyjdziesz do swego królestwa.

1. Hi 33,27-30; Ps 32,5; Rz 10,9-13.

⁴³ A Jezus mu odpowiedział: Zaprawdę powiadam ci: Dziś¹ będziesz ze mną² w raju.

1. Łk 19,9; 2Kor 6,2.
2. J 14,3; 2Kor 5,8; Flp 1,23.

⁴⁴ A było około godziny szóstej i ciemność ogarnęła całą ziemię aż do godziny dziewiątej.

⁴⁵ I zaćmiło się słońce, a zasłona¹ świątyni rozerwała się przez środek.

1. Wj 26,31; Mt 27,51; Mk 15,38; Ef 2,14-18; Hbr 9,3-8; 10,19-22.

⁴⁶ Wtedy Jezus zawołał donośnym głosem: Ojcze, w twoje ręce powierzam mego ducha¹. Gdy to powiedział, skonał².

1. Ps 31,5; Dz 7,59.
2. Mt 27,50; Mk 15,37; J 19,30.

⁴⁷ A setnik¹, widząc, co się działo, chwalił Boga, mówiąc: Istotnie, to był sprawiedliwy człowiek.

1. Mt 27,54; Mk 15,39.

⁴⁸ Także i wszyscy ludzie, którzy zeszli się na to widowisko, gdy zobaczyli, co się stało, bili się w piersi i zawracali.

⁴⁹ Wszyscy zaś jego znajomi stali z daleka, przypatrując się temu, również kobiety, które przyszły za nim z Galilei.

⁵⁰ A był tam człowiek imieniem Józef¹, który był członkiem Rady, człowiek dobry i sprawiedliwy.

1. Mt 27,57; Mk 15,43; J 19,38.

⁵¹ Nie zgadzał się on z ich uchwałą i czynem. Pochodził z Arymatei, miasta żydowskiego, i oczekiwał królestwa Bożego.

⁵² Przyszedł on do Piłata i poprosił o ciało Jezusa.

⁵³ Zdjął je, owinął płótnem i położył w grobowcu¹ wykutym w skale, w którym jeszcze nikt nigdy nie był złożony.

1. Iz 53,9; Mt 27,60; Mk 15,46.

⁵⁴ A był to dzień przygotowania¹ i zbliżał się szabat.

1. Mt 27,62.

⁵⁵ Poszły też za nim kobiety¹, które przybyły z nim² z Galilei. Zobaczyły grobowiec i jak złożono jego ciało.

1. Łk 8,2.
2. Jezus

⁵⁶ A gdy wróciły, przygotowały¹ wonności i olejki. Lecz w szabat odpoczywały zgodnie z przykazaniem².

1. Mk 16,1.
2. Wj 20,8-10.

Rozdział 24

¹ Pierwszego dnia¹ tygodnia² wczesnym rankiem przyszły do grobu, niosąc wonności, które przygotowały, a z nimi i inne kobiety;

1. Mt 28,1; Mk 16,1; J 20,1.
2. po sabacie, w niedzielę

² I zastały kamień¹ odwalony od grobowca.

1. J 11,38-39.

³ A wszedłszy do środka, nie znalazły ciała Pana Jezusa.

⁴ A gdy zakłopotały się z tego powodu, nagle dwaj mężowie¹ stanęli przy nich w lśniących szatach.

1. Rdz 18,2; Mt 28,2; Mk 16,5; J 20,12.

⁵ I przestraszone, schyliły twarze ku ziemi, a oni powiedzieli do nich: Dlaczego szukacie żyjącego¹ wśród umarłych?

1. Obj 1,18; 2,8.

⁶ Nie ma go tu, ale powstał z martwych. Przypomnijcie sobie, jak wam mówił¹, gdy był jeszcze w Galilei:

1. Mt 16,21; 17,23; Mk 8,31; 9,31.

⁷ Syn Człowieczy musi być wydany w ręce grzesznych ludzi i ukrzyżowany, a trzeciego dnia zmartwychwstać.

⁸ I przypomniały¹ sobie jego słowa.

1. J 2,22; 12,16; 14,26.

⁹ A wróciwszy od grobu, oznajmiły to wszystko jedenastu i wszystkim pozostałym.

¹⁰ A były to: Maria Magdalena i Joanna¹, Maria, matka Jakuba, i inne z nimi, które opowiedziały to apostołom.

1. Łk 8,3.

¹¹ Lecz ich słowa wydały im się niczym baśnie¹ i nie uwierzyli im.

1. Rdz 19,14; Hi 9,16.

¹² Wtedy Piotr wstał i pobiegł do grobu. A gdy się nachylił, zobaczył płótna leżące osobno i odszedł, dziwiąc się temu, co się stało.

¹³ A tego samego dnia dwaj¹ z nich szli do wioski zwanej Emmaus, która była oddalona o sześćdziesiąt stadiów od Jerozolimy.

1. Mk 16,12-13.

¹⁴ I rozmawiali ze sobą o tym wszystkim, co się stało.

¹⁵ A gdy tak rozmawiali i wspólnie się zastanawiali, sam Jezus przybliżył się i szedł z nimi.

¹⁶ Lecz ich oczy były zakryte¹, żeby go nie poznali.

1. J 20,14; 2Krl 6,17.

¹⁷ I zapytał ich: Cóż to za rozmowy prowadzicie między sobą w drodze? Dlaczego jesteście smutni?

¹⁸ A jeden z nich, któremu było na imię Kleofas¹, odpowiedział mu: Czy jesteś tylko przychodniem w Jerozolimie i nie wiesz, co się tam w tych dniach stało?

1. J 19,25.

¹⁹ I zapytał ich: O czym? A oni mu odpowiedzieli: O Jezusie z Nazaretu, który był prorokiem¹ potężnym w czynie i słowie² przed Bogiem i całym ludem;

1. Mt 21,11; Dz 2,22.
2. Dz 7,22.

²⁰ Jak naczelni kapłani i nasi przywódcy wydali go na śmierć¹ i ukrzyżowali.

1. Dz 13,27-28.

²¹ A my spodziewaliśmy się, że on odkupi¹ Izraela. Lecz po tym wszystkim dziś już trzeci dzień, jak to się stało.

1. Łk 2,38; Ps 130,8; 1P 1,18; Obj 5,9.

²² Nadto niektóre z naszych kobiet zdumiały nas: były wcześnie rano przy grobie;

²³ A nie znalazłszy jego ciała, przyszły, mówiąc, że miały widzenie aniołów, którzy powiedzieli, iż on żyje.

²⁴ Wówczas niektórzy z naszych poszli do grobu i zastali wszystko tak, jak mówiły kobiety, ale jego nie widzieli.

²⁵ Wtedy on powiedział do nich: O głupi i serca nieskorego do wierzenia we wszystko, co powiedzieli prorocy¹!

1. Dz 3,24.

²⁶ Czyż Chrystus nie musiał tego wycierpieć¹ i wejść do swojej chwały?

1. Dz 17,3; Hbr 2,8-10; 1P 1,11.

²⁷ I zaczynając od Mojżesza¹ i wszystkich proroków², wykładał im, co było o nim napisane we wszystkich Pismach.

1. Rdz 3,15; 22,18; 49,10; Lb 21,6-9; Pwt 18,15.
2. Ps 16,10; Iz 7,14; 9,6; 50,6; 53,1-12; Ml 4,2.

²⁸ I zbliżyli się do wsi, do której szli, a on zachowywał się tak, jakby miał iść dalej.

²⁹ Lecz oni go przymusili, mówiąc: Zostań z nami, bo zbliża się wieczór i dzień się już kończy. Wszedł więc, aby z nimi zostać.

³⁰ A gdy siedział z nimi za stołem, wziął chleb¹, pobłogosławił i łamiąc, podawał im.

1. Łk 22,19.

³¹ Wtedy otworzyły się im oczy¹ i poznali go, lecz on zniknął im z oczu.

1. Ps 119,18.

³² I mówili między sobą: Czy nasze serce nie pałało¹ w nas, gdy rozmawiał z nami w drodze i otwierał nam Pisma?

1. Jr 20,9; 23,29.

³³ A wstawszy o tej godzinie, wrócili do Jerozolimy i zastali zgromadzonych¹ jedenastu i tych, którzy z nimi byli.

1. J 20,19.

³⁴ Ci mówili: Pan naprawdę zmartwychwstał i ukazał się Szymonowi¹.

1. 1Kor 15,5.

³⁵ Oni zaś opowiedzieli, co się stało w drodze i jak go poznali przy łamaniu chleba.

³⁶ A gdy to mówili, sam Jezus stanął pośród nich¹ i powiedział do nich: Pokój wam.

1. Mk 16,14.

³⁷ A oni się zlękli i przestraszeni myśleli, że widzą ducha¹.

1. Mk 6,49.

³⁸ I zapytał ich: Czemu się boicie i czemu myśli budzą się w waszych sercach?

³⁹ Popatrzcie na moje ręce¹ i nogi, że to jestem ja. Dotknijcie mnie i zobaczcie, bo duch nie ma ciała ani kości, jak widzicie, że ja mam.

1. J 20,20; Dz 1,3; Za 13,6.

⁴⁰ Kiedy to powiedział, pokazał im ręce i nogi.

⁴¹ Lecz gdy oni z radości jeszcze nie wierzyli¹ i dziwili się, zapytał ich: Macie tu coś do jedzenia?

1. Rdz 45,26.

⁴² I podali mu kawałek pieczonej ryby i plaster miodu.

⁴³ A on wziął i jadł przy nich.

⁴⁴ Potem powiedział do nich: To są słowa, które mówiłem do was, będąc jeszcze z wami, że musi się wypełnić wszystko, co jest o mnie napisane w Prawie Mojżesza, u Proroków i w Psalmach¹.

1. Ps 2,1-12; 16,9-11; 22,1-31; 69,1-36.

⁴⁵ Wtedy otworzył ich umysły, żeby rozumieli¹ Pisma.

1. J 16,13; Dz 16,14.

⁴⁶ I powiedział im: Tak jest napisane i tak Chrystus musiał cierpieć, i trzeciego dnia zmartwychwstać¹;

1. 1P 1,3.

⁴⁷ I w jego imieniu ma być głoszona pokuta¹ i przebaczenie grzechów wszystkim narodom, począwszy od Jerozolimy.

1. Mt 3,2; Dz 3,19; 11,18; 17,30; 20,21; 26,20.

⁴⁸ A wy jesteście tego świadkami¹.

1. J 15,27; Dz 1,8; 10,39; 1J 1,2.

⁴⁹ A oto ja ześlę na was obietnicę¹ mego Ojca, a wy zostańcie w mieście Jerozolimie, aż będziecie przyobleczeni mocą z wysoka.

1. Iz 44,3; Jl 2,28; J 14,16; Dz 1,4.

⁵⁰ I wyprowadził ich aż do Betanii, a podniósłszy ręce, błogosławił ich.

⁵¹ A gdy ich błogosławił, rozstał się z nimi i został uniesiony w górę do nieba¹.

1. 2Krl 2,11; Mk 16,19; Dz 1,9; Ef 4,8-10; Hbr 4,14.

⁵² A oni oddali mu pokłon i wrócili do Jerozolimy z wielką radością.

⁵³ I byli zawsze w świątyni, chwaląc i błogosławiąc Boga. Amen.