Chapter 7
1 Et conveniunt ad eum pharisæi, et quidam de scribis, venientes ab Jerosolymis.
συνάγονταιsunagontaiare gathered togetherG4863V-PPI-3P ΦαρισαῖοιPharisaioiPhariseesG5330N-NPM-T γραμματέωνgrammateōnscribesG1122N-GPM ἐλθόντεςelthonteshaving comeG2064V-2AAP-NPM Ἱεροσολύμων.Hi'erosolumōnJerusalem.G2414N-GPN-L 2 Et cum vidissent quosdam ex discipulis ejus communibus manibus, id est non lotis, manducare panes, vituperaverunt.
ἰδόντεςidontesthey had seenG1492HV-2AAP-NPM μαθητῶνmathētōndisciplesG3101N-GPM αὐτοῦautouof HimG0846P-GSM κοιναῖςkoinaiswith defiledG2839GA-DPF χερσίν,chersinhands,G5495N-DPF ἔστινestinisG1510V-PAI-3S ἀνίπτοις,aniptoisunwashed,G0449A-DPF ἐσθίουσινesthiousinare eatingG2068V-PAI-3P ἄρτουςartousbreadG0740N-APM ἐμέμψαντο·emempsantothey found fault;G3201V-ADI-3P 3 Pharisæi enim, et omnes Judæi, nisi crebro laverint manus, non manducant, tenentes traditionem seniorum :
ΦαρισαῖοιPharisaioithe PhariseesG5330N-NPM-T πάντεςpantesallG3956A-NPM ἸουδαῖοιIoudaioiJewsG2453N-NPM-PG πυγμῇpugmēawith a fistG4435N-DSF νίψωνταιnipsōntaithey shall washG3538V-AMS-3P χεῖρας,cheirashands,G5495N-APF ἐσθίουσινesthiousineatG2068V-PAI-3P κρατοῦντεςkratountesholdingG2902V-PAP-NPM παράδοσινparadosintraditionG3862N-ASF πρεσβυτέρων·presbuterōnelders;G4245GN-GPM 4 et a foro nisi baptizentur, non comedunt : et alia multa sunt, quæ tradita sunt illis servare, baptismata calicum, et urceorum, et æramentorum, et lectorum :
ἀπ᾽ap᾽[on coming] fromG0575PREP ἀγορᾶςagoras[the] marketG0058N-GSF ἔλθωσινelthōsinmay comeG2064V-2AAS-3P βαπτίσωνται,baptisōntaithey shall washG0907V-AMS-3P ἐσθίουσιν·esthiousinthey eat;G2068V-PAI-3P ἄλλαallaother thingsG0243A-NPN ἐστινestinthere areG1510V-PAI-3S παρέλαβονparelabonthey receivedG3880V-2AAI-3P κρατεῖν,krateinto keepG2902V-PAN βαπτισμοὺςbaptismouswashingsG0909N-APM ποτηρίωνpotēriōnof cupsG4221N-GPN ξεστῶνxestōnvesselsG3582N-GPM χαλκίωνchalkiōnutensilsG5473N-GPN κλινῶν.¶klinōncouches for dining.G2825N-GPF 5 et interrogabant eum pharisæi et scribæ : Quare discipuli tui non ambulant juxta traditionem seniorum, sed communibus manibus manducant panem ?
ἐπερωτῶσινeperōtōsinquestionedG1905V-PAI-3P ΦαρισαῖοιPharisaioiPhariseesG5330N-NPM-T γραμματεῖς·grammateisscribes;G1122N-NPM διὰdiaBecause ofG1223PREP περιπατοῦσινperipatousinwalkG4043V-PAI-3P μαθηταίmathētaidisciplesG3101N-NPM κατὰkataaccording toG2596PREP παράδοσινparadosintraditionG3862N-ASF πρεσβυτέρων,presbuterōnelders,G4245GN-GPM κοιναῖςkoinaiswith unsanctifiedG2839GA-DPF χερσὶνchersinhandsG5495N-DPF ἐσθίουσινesthiousineatG2068V-PAI-3P ἄρτον;¶artonbread?G0740N-ASM 6 At ille respondens, dixit eis : Bene prophetavit Isaias de vobis hypocritis, sicut scriptum est : Populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me :
ἀποκριθεὶςapokritheisansweringG0611V-AOP-NSM εἶπενeipenHe saidG2036V-2AAI-3S αὐτοῖςautoisto themG0846P-DPM καλῶςkalōsRightlyG2573ADV ἐπροφήτευσενeprophēteusenprophesiedG4395V-AAI-3S ἨσαΐαςĒsaiasIsaiahG2268N-NSM-P περὶpericoncerningG4012PREP ὑποκριτῶν,hupokritōnhypocrites,G5273N-GPM γέγραπταιgegraptaiit has been writtenG1125V-RPI-3S οὗτοςhoutosThisG3778D-NSM τοῖςtoiswith theG3588T-DPN χείλεσίνcheilesinlipsG5491N-DPN τιμᾷ,timahonors,G5091V-PAI-3S καρδίαkardiathe heartG2588N-NSF αὐτῶνautōnof themG0846P-GPM πόρρωporrōfar awayG4206ADV-C ἀπέχειapecheiis keptG0568V-PAI-3S 7 in vanum autem me colunt, docentes doctrinas, et præcepta hominum.
μάτηνmatēnIn vainG3155ADV σέβονταίsebontaithey worshipG4576V-PNI-3P διδάσκοντεςdidaskontesteachingG1321V-PAP-NPM διδασκαλίας,didaskalias[as] doctrinesG1319N-APF ἐντάλματαentalmata[the] preceptsG1778N-APN ἀνθρώπων.¶anthrōpōnof men.’G0444N-GPM 8 Relinquentes enim mandatum Dei, tenetis traditionem hominum, baptismata urceorum et calicum : et alia similia his facitis multa.
ἈφέντεςAphentesHaving neglectedG0863GV-2AAP-NPM ἐντολὴνentolēncommandmentG1785N-ASF θεοῦtheouof GodG2316N-GSM-T κρατεῖτεkrateiteyou holdG2902V-PAI-2P παράδοσινparadosintraditionG3862N-ASF ἀνθρώπωνanthrōpōnof menG0444N-GPM βαπτισμοὺςbaptismouswashingsG0909N-APM ξεστῶνxestōnof vesselsG3582N-GPM ποτηρίωνpotēriōnof cupsG4221N-GPN παρόμοιαparomoialikeG3946A-APN τοιαῦταtoiautathingsG5108D-APN πολλὰpollamany thingsG4183A-APN ποιεῖτε.poieiteyou do.G4160GV-PAI-2P 9 Et dicebat illis : Bene irritum facitis præceptum Dei, ut traditionem vestram servetis.
ἔλεγενelegenHe was sayingG3004GV-IAI-3S αὐτοῖς·autoisto them;G0846P-DPM ἀθετεῖτεatheteitedo you set asideG0114V-PAI-2P ἐντολὴνentolēncommandmentG1785N-ASF θεοῦtheouof GodG2316N-GSM-T παράδοσινparadosintraditionG3862N-ASF ὑμῶνhumōnof youG4771P-2GP στήσητε.stēsēteyou may maintain.G2476V-AAS-2P 10 Moyses enim dixit : Honora patrem tuum, et matrem tuam. Et : Qui maledixerit patri, vel matri, morte moriatur.
ΜωϋσῆςMōusēsMosesG3475N-NSM-P εἶπεν·eipensaid;G2036V-2AAI-3S τίμαtimado honorG5091V-PAM-2S πατέραpateraFatherG3962N-ASM-T μητέραmēteramotherG3384N-ASF σου,souof you,’G4771P-2GS κακολογῶνkakologōnspeaking evil ofG2551V-PAP-NSM πατέραpaterafatherG3962N-ASM μητέραmēteramotherG3384N-ASF θανάτῳthanatōin deathG2288N-DSM τελευτάτω.teleutatōshould end.’G5053V-PAM-3S 11 Vos autem dicitis : Si dixerit homo patri, aut matri, Corban (quod est donum) quodcumque ex me, tibi profuerit :
ὑμεῖςhumeisYou yourselvesG4771P-2NP λέγετε·legetesay [that]:G3004GV-PAI-2P εἴπῃeipēmay sayG2036V-2AAS-3S ἄνθρωποςanthrōposa manG0444N-NSM πατρὶpatrifatherG3962N-DSM μητρί·mētrimother;G3384N-DSF κορβᾶν,korban[It is] Corban,G2878N-NSM-T ἐστινestinisG1510V-PAI-3S δῶρον,dōrona gift,G1435N-NSN ὠφεληθῇς,ōphelēthēasyou shall be profited,G5623V-APS-2S 12 et ultra non dimittitis eum quidquam facere patri suo, aut matri,
οὐκέτιouketino longerG3756PRT-N + G2089 ἀφίετεaphieteyou do allowG0863IV-PAI-2P οὐδὲνoudenno [thing]G3762A-ASN ποιῆσαιpoiēsaito doG4160GV-AAN πατρὶpatrifatherG3962N-DSM αὐτοῦautouof himG0846P-GSM μητρίmētrimotherG3384N-DSF αὐτοῦ,autouof himG0846P-GSM 13 rescindentes verbum Dei per traditionem vestram, quam tradidistis : et similia hujusmodi multa facitis.
ἀκυροῦντεςakurountesmaking voidG0208V-PAP-NPM θεοῦtheouof GodG2316N-GSM-T παραδόσειparadoseitraditionG3862N-DSF ὑμῶνhumōnof youG4771P-2GP παρεδώκατε·paredōkateyou have handed down;G3860V-AAI-2P παρόμοιαparomoialike [things]G3946A-APN τοιαῦταtoiautasuchG5108D-APN ποιεῖτε.¶poieiteyou do.G4160GV-PAI-2P 14 Et advocans iterum turbam, dicebat illis : Audite me omnes, et intelligite.
προσκαλεσάμενοςproskalesamenoshaving called to [Him]G4341V-ADP-NSM ὄχλονochloncrowdG3793N-ASM ἔλεγενelegenHe was sayingG3004GV-IAI-3S αὐτοῖς·autoisto them;G0846P-DPM ἀκούσατέakousatedo listen toG0191V-AAM-2P πάντεςpantesallG3956A-NPM σύνετε.sunetedo understand.G4920V-2AAM-2P 15 Nihil est extra hominem introiens in eum, quod possit eum coinquinare, sed quæ de homine procedunt illa sunt quæ communicant hominem.
οὐδένoudenNo [thing]G3762A-NSN ἐστινestinthere isG1510V-PAI-3S ἔξωθενexōthenoutsideG1855PREP ἀνθρώπουanthrōpoumanG0444N-GSM εἰσπορευόμενονeisporeuomenonenteringG1531V-PNP-NSN δύναταιdunataiis ableG1410V-PNI-3S κοινῶσαιkoinōsaito defileG2840V-AAN τὰtathe [things]G3588T-NPN ἀνθρώπουanthrōpoumanG0444N-GSM ἐκπορευόμενάekporeuomenaproceedingG1607V-PNP-NPN αὐτοῦautouof himG0846P-GSM ἐκεῖνάekeinathatG1565D-NPN ἐστινestinareG1510V-PAI-3S τὰtathose whichG3588T-NPN κοινοῦνταkoinountaare defilingG2840V-PAP-NPN ἄνθρωπον.¶anthrōponman.G0444N-ASM 16 Si quis habet aures audiendi, audiat.
ἔχειecheihasG2192V-PAI-3S ἀκούεινakoueinto hearG0191V-PAN ἀκουέτω.akouetōhe should hear.G0191V-PAM-3S 17 Et cum introisset in domum a turba, interrogabant eum discipuli ejus parabolam.
εἰσῆλθενeisēlthenHe wentG1525V-2AAI-3S οἶκονoikon[the] houseG3624GN-ASM ὄχλου,ochloucrowd,G3793N-GSM ἐπηρώτωνepērōtōnwere askingG1905V-IAI-3P μαθηταὶmathētaidisciplesG3101N-NPM αὐτοῦautouof HimG0846P-GSM περὶpericoncerningG4012PREP παραβολήν.parabolēnparable.G3850N-ASF 18 Et ait illis : Sic et vos imprudentes estis ? Non intelligitis quia omne extrinsecus introiens in hominem, non potest eum communicare :
λέγειlegeiHe saysG3004GV-PAI-3S αὐτοῖς·autoisto them;G0846P-DPM ὑμεῖςhumeisyou yourselvesG4771P-2NP ἀσύνετοίasunetoiwithout understandingG0801A-NPM ἐστε;esteare?G1510V-PAI-2P νοεῖτεnoeiteyou understandG3539V-PAI-2P πᾶνpaneverythingG3956A-NSN ἔξωθενexōthenoutsideG1855PREP εἰσπορευόμενονeisporeuomenonenteringG1531V-PNP-NSN ἄνθρωπονanthrōponmanG0444N-ASM δύναταιdunataiis ableG1410V-PNI-3S κοινῶσαι;koinōsaito defile?G2840V-AAN 19 quia non intrat in cor ejus, sed in ventrum vadit, et in secessum exit, purgans omnes escas ?
εἰσπορεύεταιeisporeuetaiit entersG1531V-PNI-3S αὐτοῦautouof himG0846P-GSM καρδίανkardianheartG2588N-ASF κοιλίανkoilianbellyG2836N-ASF ἀφεδρῶναaphedrōnasewerG0856N-ASM ἐκπορεύεταιekporeuetaigoes out,G1607V-PNI-3S καθαρίζωνkatharizōnpurifyingG2511V-PAP-NSM βρώματα.brōmatafood.G1033N-APN 20 Dicebat autem, quoniam quæ de homine exeunt, illa communicant hominem.
ἔλεγενelegenHe was sayingG3004GV-IAI-3S ἀνθρώπουanthrōpoumanG0444N-GSM ἐκπορευόμενον,ekporeuomenongoing forth,G1607V-PNP-NSN ἐκεῖνοekeinothat [is what]G1565D-NSN κοινοῖkoinoidefilesG2840V-PAI-3S ἄνθρωπον.anthrōponman.G0444N-ASM 21 Ab intus enim de corde hominum malæ cogitationes procedunt, adulteria, fornicationes, homicidia,
ἔσωθενesōthenWithinG2081ADV καρδίαςkardiasheartG2588N-GSF ἀνθρώπωνanthrōpōnof menG0444N-GPM διαλογισμοὶdialogismoithoughtsG1261N-NPM ἐκπορεύονταιekporeuontaigo forthG1607V-PNI-3P πορνεῖαι,porneiaisexual immoralityG4202N-NPF κλοπαί,klopaitheftsG2829N-NPF φόνοι,phonoimurders,G5408N-NPM 22 furta, avaritiæ, nequitiæ, dolus, impudicitiæ, oculus malus, blasphemia, superbia, stultitia.
μοιχεῖαι,moicheiaiadulteriesG3430N-NPF πλεονεξίαι,pleonexiaicovetous desires,G4124N-NPF πονηρίαι,ponēriaiwickednesses,G4189N-NPF δόλος,dolosdeceit,G1388N-NSM ἀσέλγεια,aselgeiasensuality,G0766N-NSF ὀφθαλμὸςophthalmosan eyeG3788N-NSM πονηρός,ponērosevil,G4190A-NSM βλασφημία,blasphēmiaslander,G0988N-NSF ὑπερηφανία,huperēphaniapride,G5243N-NSF ἀφροσύνη·aphrosunēfoolishness;G0877N-NSF 23 Omnia hæc mala ab intus procedunt, et communicant hominem.
ταῦταtautatheseG3778D-NPN πονηρὰponēraevilsG4190A-NPN ἔσωθενesōthenfrom withinG2081ADV ἐκπορεύεταιekporeuetaigo forthG1607V-PNI-3S κοινοῖkoinoiit defilesG2840V-PAI-3S ἄνθρωπον.¶anthrōponman.G0444N-ASM 24 Et inde surgens abiit in fines Tyri et Sidonis : et ingressus domum, neminem voluit scire, et non potuit latere.
ἘκεῖθενEkeithenFrom thereG1564ADV ἀναστὰςanastashaving risen upG0450V-2AAP-NSM ἀπῆλθενapēlthenHe went awayG0565V-2AAI-3S ὅριαhoriaregionG3725N-APN ΤύρουTurouof TyreG5184N-GSF-L Σιδῶνος.SidōnosSidon.G4605N-GSF-L εἰσελθὼνeiselthōnhaving enteredG1525V-2AAP-NSM οἰκίανoikiana houseG3614GN-ASF οὐδέναoudenano [one]G3762A-ASM ἤθελενēthelenHe was wishingG2309V-IAI-3S γνῶναιgnōnaito know [it]G1097V-2AAN ἠδυνήθηēdunēthēHe was ableG1410V-AOI-3S λαθεῖν.latheinto be hidden.G2990V-2AAN 25 Mulier enim statim ut audivit de eo, cujus filia habebat spiritum immundum, intravit, et procidit ad pedes ejus.
εὐθὺςeuthusimmediatelyG2112ADV ἀκούσασαakousasahaving heardG0191V-AAP-NSF εἶχενeichenhadG2192V-IAI-3S θυγάτριονthugatrionlittle daughterG2365N-NSN αὐτῆςautēsof herG0846P-GSF ἀκάθαρτον,akathartonunclean,G0169A-ASN ἐλθοῦσαelthousahaving comeG2064V-2AAP-NSF προσέπεσενprosepesenshe fellG4363V-2AAI-3S αὐτοῦ·autouof Him;G0846P-GSM 26 Erat enim mulier gentilis, Syrophœnissa genere. Et rogabat eum ut dæmonium ejiceret de filia ejus.
ἙλληνὶςHellēnisGentileG1674N-NSF-LG ΣυροφοινίκισσαSurophoinikissaSyrophoenicianG4949N-NSF-LG γένει,geneiby race,G1085GN-DSN ἠρώταērōtawas askingG2065V-IAI-3S δαιμόνιονdaimoniondemonG1140N-ASN ἐκβάλῃekbalēHe may cast forthG1544V-2AAS-3S θυγατρὸςthugatrosdaughterG2364N-GSF αὐτῆς.autēsof her.G0846P-GSF 27 Qui dixit illi : Sine prius saturari filios : non est enim bonum sumere panem filiorum, et mittere canibus.
ἸησοῦςIēsousJesusG2424GN-NSM-P ἔλεγενelegenHe was sayingG3004GV-IAI-3S αὐτῇ·autēato her;G0846P-DSF ἄφεςaphesdo permitG0863IV-2AAM-2S χορτασθῆναιchortasthēnaito be satisfiedG5526V-APN τέκνα·teknachildren;G5043N-APN ἐστινestinit isG1510V-PAI-3S λαβεῖνlabeinto takeG2983V-2AAN ἄρτονartonbreadG0740N-ASM τέκνωνteknōnchildrenG5043N-GPN κυναρίοιςkunarioisdogsG2952N-DPN βαλεῖν.baleinto cast [it].G0906GV-2AAN 28 At illa respondit, et dixit illi : Utique Domine, nam et catelli comedunt sub mensa de micis puerorum.
ἀπεκρίθηapekrithēshe answeredG0611V-ADI-3S λέγειlegeishe saysG3004GV-PAI-3S αὐτῷ·autōto Him;G0846P-DSM κυνάριαkunariadogsG2952N-NPN ὑποκάτωhupokatōunderG5270PREP τραπέζηςtrapezēstableG5132N-GSF ἐσθίουσινesthiousineatG2068V-PAI-3P ψιχίωνpsichiōncrumbsG5589N-GPN παιδίων.¶paidiōnchildren.G3813N-GPN 29 Et ait illi : Propter hunc sermonem vade : exiit dæmonium a filia tua.
εἶπενeipenHe saidG2036V-2AAI-3S αὐτῇ·autēato her;G0846P-DSF διὰdiaBecause ofG1223PREP τοῦτονtoutonthisG3778D-ASM ὕπαγε,hupagedo go,G5217V-PAM-2S ἐξελήλυθενexelēluthenhas gone forthG1831V-2RAI-3S θυγατρόςthugatrosdaughterG2364N-GSF δαιμόνιον.daimoniondemon.G1140N-NSN 30 Et cum abiisset domum suam, invenit puellam jacentem supra lectum, et dæmonium exiisse.
ἀπελθοῦσαapelthousahaving gone awayG0565V-2AAP-NSF αὐτῆςautēsof herG0846P-GSF εὗρενheurenshe foundG2147V-2AAI-3S παιδίονpaidionchildG3813N-ASN βεβλημένονbeblēmenonlaidG0906HV-RPP-ASN κλίνηνklinēnbedG2825N-ASF δαιμόνιονdaimoniondemonG1140N-ASN ἐξεληλυθός.¶exelēluthoshaving left.G1831V-2RAP-ASN 31 Et iterum exiens de finibus Tyri, venit per Sidonem ad mare Galilææ inter medios fines Decapoleos.
ἐξελθὼνexelthōnhaving departedG1831V-2AAP-NSM ὁρίωνhoriōnregionG3725N-GPN ΤύρουTurouof TyreG5184N-GSF-L ἦλθενēlthenHe cameG2064V-2AAI-3S ΣιδῶνοςSidōnosSidonG4605N-GSF-L θάλασσανthalassanSeaG2281N-ASF ΓαλιλαίαςGalilaiasof GalileeG1056HN-GSF-L μέσονmeson[the] midstG3319A-ASN ὁρίωνhoriōnregionG3725N-GPN Δεκαπόλεως.Dekapoleōsof [the] Decapolis.G1179N-GSF-L 32 Et adducunt ei surdum, et mutum, et deprecabantur eum, ut imponat illi manum.
φέρουσινpherousinthey bringG5342V-PAI-3P κωφὸνkōphona deaf manG2974A-ASM μογιλάλονmogilalonwho spoke with difficultyG3424A-ASM παρακαλοῦσινparakalousinthey imploreG3870V-PAI-3P ἐπιθῇepithēaHe may layG2007V-2AAS-3S χεῖρα.cheirahand.G5495N-ASF 33 Et apprehendens eum de turba seorsum, misit digitos suos in auriculas ejus : et exspuens, tetigit linguam ejus :
ἀπολαβόμενοςapolabomenoshaving taken awayG0618V-2AMP-NSM ὄχλουochloucrowdG3793N-GSM ἰδίανidianprivatelyG2398A-ASF ἔβαλενebalenHe putG0906HV-2AAI-3S δακτύλουςdaktulousfingersG1147N-APM αὐτοῦautouof HimG0846P-GSM αὐτοῦ,autouof him,G0846P-GSM πτύσαςptusashaving spitG4429V-AAP-NSM ἥψατοhēpsatoHe touchedG0681V-ADI-3S γλώσσηςglōssēstongueG1100N-GSF αὐτοῦ,autouof him,G0846P-GSM 34 et suspiciens in cælum, ingemuit, et ait illi : Ephphetha, quod est, Adaperire.
ἀναβλέψαςanablepsashaving looked upG0308V-AAP-NSM οὐρανὸνouranonheavenG3772N-ASM ἐστέναξενestenaxenHe sighed deeplyG4727V-AAI-3S λέγειlegeiHe saysG3004GV-PAI-3S αὐτῷ·autōto him;G0846P-DSM εφφαθα,ephphathaEphphatha!G2188V-APM-2S ἐστινestinisG1510V-PAI-3S διανοίχθητι.dianoichthētido be openedG1272V-APM-2S 35 Et statim apertæ sunt aures ejus, et solutum est vinculum linguæ ejus, et loquebatur recte.
εὐθέωςeutheōsimmediatelyG2112ADV ἠνοίγησανēnoigēsanwere openedG0455V-2API-3P ἀκοαί,akoaiears,G0189N-NPF ἐλύθηeluthēwas loosedG3089V-API-3S δεσμὸςdesmosbandG1199N-NSM γλώσσηςglōssēstongueG1100N-GSF αὐτοῦ,autouof him,G0846P-GSM ἐλάλειelaleihe was speakingG2980V-IAI-3S ὀρθῶς.orthōsplainly.G3723ADV 36 Et præcepit illis ne cui dicerent. Quanto autem eis præcipiebat, tanto magis plus prædicabant :
διεστείλατοdiesteilatoHe instructedG1291V-AMI-3S αὐτοῖςautoisthemG0846P-DPM μηδενὶmēdenito no oneG3367A-DSM λέγωσιν·legōsinthey may speak;G3004GV-PAS-3P ὅσονhosonAs much asG3745K-ASN αὐτὸςautosHe himselfG0846P-NSM αὐτοῖςautoisthemG0846P-DPM διεστέλλετο,diestelletowas instructing,G1291V-IMI-3S αὐτοὶautoithey themselvesG0846P-NPM περισσότερονperissoteronexcessiveG4054ADV-C ἐκήρυσσον.ekērussonwere proclaiming [it].G2784V-IAI-3P 37 et eo amplius admirabantur, dicentes : Bene omnia fecit : et surdos fecit audire, et mutos loqui.
ὑπερπερισσῶςhuperperissōsabove measureG5228PREP + G4057 ἐξεπλήσσοντοexeplēssontothey were astonishedG1605V-IPI-3P λέγοντες·legontessaying;G3004GV-PAP-NPM πάνταpantaall thingsG3956A-APN πεποίηκενpepoiēkenHe has doneG4160GV-RAI-3S κωφοὺςkōphousdeafG2974A-APM ποιεῖpoieiHe makesG4160GV-PAI-3S ἀκούεινakoueinto hearG0191V-PAN ἀλάλουςalalousmuteG0216A-APM λαλεῖν.¶laleinto speak.G2980V-PAN