Chapter 3
In Tau Nakukumay in Lima
(Mat. 12:9-14; Luk. 6:6-11)
1 Na, naabut na isab hambuuk waktu in hi Īsa simūd pa lawm langgal. Sakali awn hambuuk tau duun nakukumay in lima niya.
εἰσῆλθενeisēlthenHe enteredG1525V-2AAI-3S συναγωγήν,sunagōgēnsynagogue,G4864N-ASF ἦνēnthere wasG1510V-IAI-3S ἄνθρωποςanthrōposa manG0444N-NSM ἐξηραμμένηνexērammenēnwitheredG3583V-RPP-ASF ἔχωνechōnhavingG2192V-PAP-NSM χεῖρα,cheirahand,G5495N-ASF 2 Yaun da isab in manga kaibanan tau marugal kan Īsa. Mabaya' nila lawagan hi Īsa dusa ha supaya nila siya katuntutan. Hangkan, jiyagahan nila tuud marayaw hi Īsa bat nila kakitaan bang pauliun hi Īsa in tau nakukumay in lima minsan adlaw paghali-hali iban pagpudji pa Tuhan.
παρετήρουνparetērounthey were watchingG3906V-IAI-3P σάββασινsabbasinSabbathsG4521N-DPN θεραπεύσειtherapeuseiHe will healG2323V-FAI-3S ἵναinain order thatG2443CONJ κατηγορήσωσινkatēgorēsōsinthey may accuseG2723V-AAS-3P αὐτοῦ.autouHim.G0846P-GSM 3 Na, laung hi Īsa ha tau nakukumay in lima, “Kari kaw mari pa unahan.”
λέγειlegeiHe saysG3004GV-PAI-3S ἀνθρώπῳanthrōpōmanG0444N-DSM ξηρὰνxēranwitheredG3584A-ASF χεῖραcheirahandG5495N-ASF ἔχοντι·echontihaving:G2192V-PAP-DSM ἔγειρεegeiredo ariseG1453V-PAM-2S μέσον.mesonmidst.G3319A-ASN 4 Pag'ubus ampa niya iyasubu in manga tau, laung niya, “Bang ha aturan sin sara' agama natu' unu in patut natu' hinangun ha adlaw paghali-hali iban pagpudji pa Tuhan? Huminang sin marayaw atawa makamula? Tumabang sin kabuhi' sin tau atawa mamatay?” Na, wala' tuud simambung minsan hangka-kabtang in manga tau.
λέγειlegeiHe saysG3004GV-PAI-3S αὐτοῖς·autoisto them;G0846P-DPM ἔξεστινexestinIs it lawfulG1832V-PAI-3S σάββασινsabbasinSabbathsG4521N-DPN ἀγαθὸνagathongoodG0018A-ASN ποιῆσαιpoiēsaito doG4160GV-AAN κακοποιῆσαι,kakopoiēsaito do evil?G2554V-AAN σῶσαιsōsaito saveG4982V-AAN ἀποκτεῖναι;apokteinaito kill?G0615V-AAN ἐσιώπων.esiōpōnthey were silent.G4623V-IAI-3P 5 Iyatud hi Īsa in manga tau iban diyugalan siya kanila, sagawa' nasusa da isab in lawm atay niya pasal nila sabab matugas in ū nila iban sa' in pamikil nila. Pag'ubus, laung hi Īsa ha tau nakukumay in lima, “Hunata in lima mu.” Na hiyunat na sin tau in lima niya. Na, saruun-duun dimayaw nagbalik in lima niya.
περιβλεψάμενοςperiblepsamenoshaving looked around onG4017V-AMP-NSM αὐτοὺςautousthemG0846P-APM ὀργῆς,orgēsanger,G3709N-GSF συλλυπούμενοςsullupoumenosbeing grievedG4818V-PNP-NSM πωρώσειpōrōseihardnessG4457N-DSF καρδίαςkardiasheartG2588N-GSF αὐτῶν,autōnof them,G0846P-GPM λέγειlegeiHe saysG3004GV-PAI-3S ἀνθρώπῳ·anthrōpōman;G0444N-DSM ἔκτεινονekteinondo stretch outG1614V-AAM-2S χεῖραcheirahandG5495N-ASF ἐξέτεινεν,exeteinenhe stretched [it] out,G1614V-AAI-3S ἀπεκατεστάθηapekatestathēwas restoredG0600V-API-3S αὐτοῦautouof himG0846P-GSM ὑγιὴςhugiēssoundG5199A-NSF ἄλλη.¶allēanother.G0243A-NSF 6 Na, gimuwa' in manga Parisi dayn ha lawm langgal, ampa sila magtūy nag'isun iban sin manga tindug hi Sultan Hirud bang biya' diin in hikapatay nila kan Īsa.
ἐξελθόντεςexelthonteshaving gone outG1831V-2AAP-NPM ΦαρισαῖοιPharisaioiPhariseesG5330N-NPM-T εὐθὺςeuthusimmediatelyG2112ADV ἩρῳδιανῶνHērōdianōnHerodiansG2265N-GPM-T συμβούλιονsumboulioncounselG4824N-ASN ἐδίδουνedidounwere givingG1325V-IAI-3P ἀπολέσωσιν.¶apolesōsinthey may destroy.G0622V-AAS-3P Mataud Tau in Murul kan Īsa
7 Sakali minīg na hi Īsa iban sin manga mulid niya, ampa sila miyadtu pa Dagat Jalil. Mataud tuud tau in imurul kan Īsa. In manga tau ini dayn ha Jalil, Yahudiya,
ἸησοῦςIēsousJesusG2424GN-NSM-P μαθητῶνmathētōndisciplesG3101N-GPM αὐτοῦautouof HimG0846P-GSM ἀνεχώρησενanechōrēsenwithdrewG0402V-AAI-3S θάλασσαν,thalassansea,G2281N-ASF πλῆθοςplēthosa multitudeG4128N-NSN ΓαλιλαίαςGalilaiasGalileeG1056GN-GSF-L ἠκολούθησενēkolouthēsenfollowedG0190V-AAI-3S ἸουδαίαςIoudaiasJudeaG2449N-GSF-L 8 Awrusalam, Idumiya, dayn ha hula' ha dapit pa subangan sin Suba' Jurdan, iban dayn ha manga dāira sin Tirus iban Sidun. In manga tau mataud ini miyawn kan Īsa sabab kiyasuysuyan sila pasal sin nahinang hi Īsa.
ἹεροσολύμωνHi'erosolumōnJerusalemG2414N-GPN-L ἸδουμαίαςIdoumaiasIdumeaG2401N-GSF-L πέρανperanbeyondG4008PREP ἸορδάνουIordanouJordanG2446N-GSM-L ΤύρονTuronTyreG5184N-ASF-L Σιδῶνα,SidōnaSidon,G4605N-ASF-L πλῆθοςplēthosA multitudeG4128N-NSN ἀκούοντεςakouonteshaving heardG0191V-PAP-NPM ὅσαhosaas much asG3745K-APN ἐποίειepoieiHe was doingG4160GV-IAI-3S ἦλθονēlthoncameG2064V-2AAI-3P αὐτόν.¶autonHim.G0846P-ASM 9 Landu' tuud mataud in manga tau. Hangkan nagpasakap hi Īsa kumpit ha manga mulid niya ha supaya siya di' kara'ganan sin manga tau.
εἶπενeipenHe spokeG2036V-2AAI-3S μαθηταῖςmathētaisdisciplesG3101N-DPM αὐτοῦautouof HimG0846P-GSM πλοιάριονploiariona boatG4142N-NSN προσκαρτερῇproskarterēamay wait uponG4342V-PAS-3S διὰdiaon account ofG1223PREP ὄχλονochloncrowdG3793N-ASM θλίβωσινthlibōsinthey may press uponG2346V-PAS-3P αὐτόν.autonHim.G0846P-ASM 10 Mataud tau nasasakit in napauli' niya, hangkan in katān tagasakit nagtuyu' tuud similut bat makakaput kaniya.
πολλοὺςpollousManyG4183A-APM ἐθεράπευσενetherapeusenHe healedG2323V-AAI-3S ὥστεhōsteso as forG5620CONJ ἐπιπίπτεινepipipteinto press uponG1968V-PAN ἅψωνταιhapsōntaithey may touchG0681V-AMS-3P ὅσοιhosoias many asG3745K-NPM εἶχονeichonhadG2192V-IAI-3P μάστιγας.mastigasdiseases.G3148N-APF 11 Na, bang siya kakitaan sin manga tau siyusūd saytan, magtūy magpatiligad sila ha alupan niya ampa similawak, laung nila, “Ikaw in Anak Tuhan!”
πνεύματαpneumataspiritsG4151GN-NPN ἀκάθαρτα,akathartaunclean,G0169A-NPN ὅτανhotanwheneverG3752CONJ ἐθεώρουν,etheōrounthey were seeingG2334V-IAI-3P προσέπιπτονprosepiptonthey were falling downG4363V-IAI-3P αὐτῷautōbefore HimG0846P-DSM ἔκραζονekrazonthey were crying outG2896V-IAI-3P λέγοντεςlegontessayingG3004GV-PAP-NPM σὺsuYou yourselfG4771P-2NS θεοῦ.theouof God.G2316N-GSM-T 12 Sagawa' ībut-ibutan tuud hi Īsa in manga saytan di' papagbaytaun bang hisiyu siya.
ἐπετίμαepetimaHe was rebukingG2008V-IAI-3S αὐτοῖςautoisthemG0846P-DPM φανερὸνphaneronknownG5318A-ASM ποιήσωσιν.¶poiēsōsinthey may make.G4160GV-AAS-3P Hangpu' Tagduwa Mulid in Pīun hi Īsa Wakil Niya
(Mat. 10:1-4; Luk. 6:12-16)
13 Na, pag'ubus yadtu timukad hi Īsa pa taas būd-būd ampa niya tiyawag in manga tau amu in kabayaan niya paagarun kaniya. Miyawn in manga tau kaniya.
ἀναβαίνειanabaineiHe goes upG0305V-PAI-3S ὄροςorosmountainG3735N-ASN προσκαλεῖταιproskaleitaicalls nearG4341V-PNI-3S οὓςhousthose whomG3739R-APM ἤθελενēthelenhe was wantingG2309V-IAI-3S αὐτός,autosHimself,G0846P-NSM ἀπῆλθονapēlthonthey wentG0565V-2AAI-3P αὐτόν.¶autonHim.G0846P-ASM 14 Pag'ubus ampa niya pinī' in hangpu' tagduwa tau hīnang manga wakil niya. Laung niya kanila, “Kamu in napī' ku tutug magad kāku'. Kamu da isab in daakun ku magnasīhat sin Bayta' Marayaw dayn ha Tuhan,
ἐποίησενepoiēsenHe appointedG4160IV-AAI-3S δώδεκαdōdekatwelveG1427A-NUI ἀποστόλουςapostolousapostlesG0652N-APM ὠνόμασενōnomasenHe called [them]G3687V-AAI-3S ὦσινōsinthey may beG1510V-PAS-3P ἀποστέλλῃapostellēHe may sendG0649V-PAS-3S αὐτοὺςautousthemG0846P-APM κηρύσσεινkērusseinto preachG2784V-PAN 15 iban dihilan ta kamu kawasa magpaguwa' sin saytan dayn ha manga tau siyusūd saytan.”
ἔχεινecheinto haveG2192V-PAN ἐξουσίανexousianauthorityG1849N-ASF θεραπεύεινtherapeueinto healG2323V-PAN νόσουςnosousdiseasesG3554N-APF ἐκβάλλεινekballeinto cast outG1544V-PAN δαιμόνια.daimoniademons.G1140N-APN 16 In manga hangpu' tagduwa mulid napī' niya, amuna hinda Simun (ngiyānan siya hi Īsa, Pitrus),
ἐποίησενepoiēsenHe appointedG4160IV-AAI-3S δώδεκαdōdekaTwelveG1427A-NUI ἐπέθηκενepethēkenHe addedG2007V-2AAI-3S ὄνομαonoma[the] nameG3686N-ASN ΣίμωνιSimōnito SimonG4613ON-DSM-P Πέτρον,PetronPeter,G4074GN-ASM-P 17 hi Ya'kub iban sin taymanghud niya hi Yahiya, amu in manga anak hi Sibidi. (Ngiyānan sila hi Īsa, Buwanirgis, in hāti niya makusug biya' dawgdug),
ἸάκωβονIakōbonJamesG2385GN-ASM-P τὸνtonthe [son]G3588T-ASM ΖεβεδαίουZebedaiouof ZebedeeG2199GN-GSM-P ἸωάννηνIōannēnJohnG2491HN-ASM-P ἀδελφὸνadelphonbrotherG0080N-ASM Ἰακώβου,Iakōbouof James,G2385GN-GSM-P ἐπέθηκενepethēkenHe addedG2007V-2AAI-3S αὐτοῖςautoisto them [the]G0846P-DPM ὀνόματαonomatanamesG3686N-APN Βοανηργές,BoanērgesBoanerges,G0993N-APM-P ἐστινestinisG1510V-PAI-3S βροντῆς·brontēsof thunder;G1027N-GSF 18 hi Andariyas, hi Pilip, hi Bartulumi, hi Matiyu, hi Tumas, hi Ya'kub, amu in anak hi Alpa, hi Tadiyus, hi Simun, amu in bantug simulang ha pamarinta sin hula' Rūm,
ἈνδρέανAndreanAndrewG0406N-ASM-P ΦίλιππονPhilipponPhilipG5376GN-ASM-P ΒαρθολομαῖονBartholomaionBartholomewG0918N-ASM-P ΜαθθαῖονMaththaionMatthewG3156N-ASM-P ΘωμᾶνThōmanThomasG2381N-ASM-P ἸάκωβονIakōbonJamesG2385HN-ASM-P τὸνtonthe [son]G3588T-ASM ἉλφαίουHalphaiouof AlphaeusG0256N-GSM-P ΘαδδαῖονThaddaionThaddaeusG2280N-ASM-P ΣίμωναSimōnaSimonG4613GN-ASM-P ΚαναναῖονKananaionZealotG2581N-ASM-T 19 iban hi Judas tau dayn ha Kiriyud amu in manipu kan Īsa.
ἸούδανIoudanJudasG2455HN-ASM-P ἸσκαριὼθIskariōthIscariotG2469N-ASM-P παρέδωκενparedōkenbetrayedG3860V-AAI-3S αὐτόν.¶autonHim.G0846P-ASM Hi Īsa iban hi Bilsibul
(Mat. 12:22-32; Luk. 11:14-23, 12:10)
20 Pag'ubus minuwi' na hi Īsa iban sin manga mulid niya pa hulaan nila. Sakali nagtipun na isab mawn kan Īsa in manga tau mataud. Di' na siya makaluhaya minsan kumaun iban sin manga mulid niya.
συνέρχεταιsunerchetaicomes togetherG4905V-PNI-3S ὄχλοςochlosa crowdG3793N-NSM ὥστεhōsteso thatG5620CONJ δύνασθαιdunasthaito be ableG1410V-PNN αὐτοὺςautoustheyG0846P-APM ἄρτονartonbreadG0740N-ASM φαγεῖν.phageinto eat.G5315V-AAN 21 Na, pagdungug sin manga mawmaas iban taymanghud hi Īsa sin kahālan niya, miyadtu sila kumawa' kaniya, sabab laung sin manga tau in hi Īsa narupang na.
ἀκούσαντεςakousanteshaving heard [of it]G0191V-AAP-NPM παρ᾽par᾽belonging toG3844PREP ἐξῆλθονexēlthonwent outG1831V-2AAI-3P κρατῆσαιkratēsaito seizeG2902V-AAN αὐτόν·autonHim;G0846P-ASM ἔλεγονelegonthey were sayingG3004GV-IAI-3P ἐξέστη.exestēHe is crazy.G1839V-2AAI-3S 22 Lāgi', awn isab manga guru sin sara' agama, in nakalūd mawn dayn ha Awrusalam. Laung nila, “Siyusūd hi Īsa sin Nakura' sin manga Saytan amu in pagngānan Bilsibul. Nakura' sin manga Saytan in nagdihil kaniya barakat magpaguwa' sin manga saytan dayn ha manga tau siyusūd saytan.”
γραμματεῖςgrammateisscribesG1122N-NPM ἹεροσολύμωνHi'erosolumōnJerusalemG2414N-GPN-L καταβάντεςkatabanteshaving come downG2597V-2AAP-NPM ἔλεγονelegonwere sayingG3004GV-IAI-3P ΒεελζεβοὺλBeelzeboulBeelzebulG0954N-ASM-T ἔχειecheiHe hasG2192V-PAI-3S ἄρχοντιarchontiprinceG0758N-DSM δαιμονίωνdaimoniōndemonsG1140N-GPN ἐκβάλλειekballeiHe casts outG1544V-PAI-3S δαιμόνια.¶daimoniademons.G1140N-APN 23 Na, hangkan tiyawag hi Īsa in manga tau piyakawn kaniya ampa niya diyalil in bichara niya, laung niya, “Unu in karna' sin Saytan Puntukan magpaguwa' sin manga tindug niya dayn ha manga tau siyusūd saytan? Bang bihādtu biya' da baran niya in piyaguwa' niya.
προσκαλεσάμενοςproskalesamenoshaving called to [Him]G4341V-ADP-NSM αὐτοὺςautousthemG0846P-APM παραβολαῖςparabolaisparablesG3850N-DPF ἔλεγενelegenHe was speakingG3004GV-IAI-3S αὐτοῖς·autoisto them:G0846P-DPM δύναταιdunataiis ableG1410V-PNI-3S σατανᾶςsatanasSatanG4567N-NSM-T σατανᾶνsatananSatanG4567N-ASM-T ἐκβάλλειν;ekballeinto cast out?G1544V-PAN 24 Biya' da isab hantang sin hambuuk hula'. Bang in manga tau ha hambuuk hula' nababahagi', nagdurugaing-dugaing agaran iban magbunu'-biyunui, na in hula' yan di' lumugay kumangī' da.
βασιλείαbasileiaa kingdomG0932N-NSF ἑαυτὴνhe'autēnitselfG1438F-3ASF μερισθῇ,meristhēashall be divided,G3307V-APS-3S δύναταιdunataiis ableG1410V-PNI-3S σταθῆναιstathēnaito standG2476V-APN βασιλείαbasileiakingdomG0932N-NSF ἐκείνη·ekeinēthat;G1565D-NSF 25 Damikkiyan bang in maglahasiya' magsagga'-siyaggai, di' lumugay kumangī' da sila.
ἑαυτὴνhe'autēnitselfG1438F-3ASF μερισθῇ,meristhēashall be divided,G3307V-APS-3S δυνήσεταιdunēsetaiwill be ableG1410V-FDI-3S ἐκείνηekeinēthatG1565D-NSF σταθῆναι·stathēnaito stand;G2476V-APN 26 Na, hangkan bang sawpama in Saytan Puntukan magkuntara iban sin manga tindug niya, in kusug sin kawasa niya di' tumatas. Kumangī' siya iban duun na in katubtuban niya.”
σατανᾶςsatanasSatanG4567N-NSM-T ἀνέστηanestēhas risen upG0450V-2AAI-3S ἑαυτὸνhe'autonhimselfG1438F-3ASM ἐμερίσθη,emeristhēwas divided,G3307V-API-3S δύναταιdunataihe is ableG1410V-PNI-3S στῆναιstēnaito standG2476V-2AAN τέλοςtelosan endG5056N-ASN ἔχει.echeiis coming to.G2192V-PAI-3S 27 Diyalil hi Īsa in Saytan Puntukan pa hambuuk tau makusug. Laung niya, “Way tau makasūd manglangpas pa lawm bāy sin hambuuk tau makusug bang siya di' kahukutan naa muna.
δύναταιdunataiis ableG1410V-PNI-3S οὐδεὶςoudeisno [one]G3762A-NSM ἰσχυροῦischuroustrong manG2478A-GSM εἰσελθὼνeiselthōnhaving enteredG1525V-2AAP-NSM σκεύηskeuēgoodsG4632N-APN αὐτοῦautouof himG0846P-GSM διαρπάσαι,diarpasaito plunder,G1283V-AAN ἰσχυρὸνischuronstrong manG2478A-ASM δήσῃ,dēsēhe shall bind,G1210V-AAS-3S αὐτοῦautouof himG0846P-GSM διαρπάσει.¶diarpaseihe will plunder.G1283V-FAI-3S 28 “Ini in bunnal hibayta' ku kaniyu. In katān dusa iban pamung mangī' pa Tuhan sin manga tau, ampunun da sin Tuhan.
ὑμῖνhuminto youG4771P-2DP ἀφεθήσεταιaphethēsetaiwill be forgivenG0863HV-FPI-3S υἱοῖςhuioissonsG5207N-DPM ἀνθρώπωνanthrōpōnof menG0444N-GPM ἁμαρτήματαhamartēmatasinsG0265N-NPN βλασφημίαιblasphēmiaiblasphemiesG0988N-NPF ὅσαhosaas much asG3745K-APN βλασφημήσωσιν·blasphēmēsōsinthey shall have blasphemed;G0987V-AAS-3P 29 Sagawa' hisiyu-siyu in mamung mangī' ha Rū sin Tuhan, di' siya ampunun sin Tuhan sabab in dusa yan tanggungun niya sampay kasaumulan.”
βλασφημήσῃblasphēmēsēmay blasphemeG0987V-AAS-3S ἔχειecheihasG2192V-PAI-3S ἄφεσινaphesinforgivenessG0859N-ASF ἔνοχόςenochosguiltyG1777A-NSM ἐστινestinisG1510V-PAI-3S αἰωνίουaiōniou[of] eternalG0166A-GSN ἁμαρτήματος·hamartēmatossin;G0265N-GSN 30 (Hangkan namung hi Īsa sin biya' ha yan sabab awn manga kaibanan tau namung sin siyusūd saytan hi Īsa).
ἔλεγον·elegonthey were saying;G3004GV-IAI-3P πνεῦμαpneumaA spiritG4151GN-ASN ἀκάθαρτονakathartonuncleanG0169A-ASN ἔχει.¶echeihe has.G2192V-PAI-3S In Ina' iban Manga Taymanghud hi Īsa
(Mat. 12:46-50; Luk. 8:19-21)
31 Sakali nākawn na in ina' hi Īsa iban sin manga taymanghud niya usug. Duun sila timindug ha guwa' sin bāy ampa sila nagparā lapal sin mabaya' sila dumā magkita' kan Īsa.
ἔρχεταιerchetaihe comesG2064V-PNI-3S μήτηρmētērmotherG3384N-NSF αὐτοῦautouof HimG0846P-GSM ἀδελφοὶadelphoibrothersG0080N-NPM αὐτοῦ.autouof Him.G0846P-GSM στήκοντεςstēkontesstandingG4739V-PAP-NPM ἀπέστειλανapesteilansentG0649V-AAI-3P καλοῦντεςkalountescallingG2564GV-PAP-NPM αὐτόν.autonHim.G0846P-ASM 32 Na, mataud tuud tau in naglilingkud duun ha katilibut hi Īsa. Laung nila kan Īsa, “Tuwan, in ina' mu iban manga taymanghud mu yaun ha guwa', naglawag kaymu.”
ἐκάθητοekathētowas sittingG2521V-INI-3S ὄχλος,ochlosa crowdG3793N-NSM λέγουσινlegousinthey speakG3004GV-PAI-3P αὐτῷ·autōto Him;G0846P-DSM μήτηρmētērmotherG3384N-NSF ἀδελφοίadelphoibrothersG0080N-NPM ἀδελφαίadelphaisistersG0079N-NPF ζητοῦσίνzētousinare seekingG2212V-PAI-3P 33 In sambung hi Īsa, “Bukun sadja sila yan in manga taymanghud iban ina' ku!”
ἀποκριθεὶςapokritheisansweringG0611V-AOP-NSM αὐτοῖςautoisthemG0846P-DPM λέγει·legeiHe says;G3004GV-PAI-3S ἐστινestinareG1510V-PAI-3S μήτηρmētērmotherG3384N-NSF ἀδελφοίadelphoibrothersG0080N-NPM μου;mouof Mine?G3165P-1GS 34 Imatud siya pa manga tau naglilingkud ha katilibut niya ampa siya namung, laung niya, “Minsan in sila ini manga taymanghud iban ina' ku da.
περιβλεψάμενοςperiblepsamenoshaving looked around onG4017V-AMP-NSM τοὺςtousthose whoG3588T-APM κύκλῳkuklōsurroundingG2945ADV καθημένουςkathēmenouswere sittingG2521V-PNP-APM λέγει·legeiHe says;G3004GV-PAI-3S μήτηρmētērmotherG3384N-NSF ἀδελφοίadelphoibrothersG0080N-NPM μου.mouof Mine!G3165P-1GS 35 Sabab hisiyu-siyu in magkahagad huminang sin kabayaan sin Tuhan in siya yan taymanghud ku usug-babai iban ina' ku.”
ποιήσῃpoiēsēmay doG4160GV-AAS-3S θέλημαthelēmawillG2307N-ASN θεοῦ,theouof God,G2316N-GSM-T ἀδελφόςadelphosbrotherG0080N-NSM ἀδελφὴadelphēsisterG0079N-NSF μήτηρmētērmotherG3384N-NSF ἐστίν.¶estinis.G1510V-PAI-3S