Rozdział 1

¹ Na początku¹ było Słowo², a Słowo było u Boga³ i Bogiem⁴ było Słowo.

1. Rdz 1,1; 1J 1,1; Ef 3,9; Kol 1,17; Obj 1,2.8.11.
2. Obj 19,13; 1J 5,7.
3. J 17,5.
4. 1J 5,20; J 1,14; 10,30; 1Tm 3,16; Hbr 1,8; Iz 9,6.

² Ono było na początku u Boga.

³ Wszystko¹ przez nie się stało, a bez niego nic się nie stało², co się stało.

1. w. 10; Rdz 1,26; Iz 45,12; Ef 3,9; Kol 1,16-17; Hbr 11,3; Obj 4,11.
2. Hbr 11,3.

⁴ W nim było życie¹, a życie² było światłością³ ludzi.

1. J 11,25; 14,6; Kol 3,4; 1J 1,2; 5,11.
2. J 3,15-17.36; 4,10-14; 5,24.
3. J 1,8-9; J 8,12; 9,5; 1J 1,5; Ps 36,9.

⁵ A ta światłość świeci w ciemności¹, ale ciemność jej nie ogarnęła².

1. J 1,10; J 3,19.
2. pojęła

⁶ Był człowiek¹ posłany od Boga, któremu na imię było Jan.

1. Iz 40,3; Ml 3,1; Łk 1,13; Mt 3,1; Dz 13,24.

⁷ Przyszedł on na świadectwo¹, aby świadczyć o tej światłości, by wszyscy przez niego uwierzyli.

1. J 5,33-35.

⁸ Nie był on tą światłością, ale przyszedł, aby świadczyć o tej światłości¹.

1. Iz 9,2; Ps 27,1.

⁹ Ten¹ był tą prawdziwą światłością, która oświeca każdego człowieka przychodzącego na świat.

1. Chrystus

¹⁰ Był na świecie, a świat został przez niego stworzony, ale świat go nie poznał¹.

1. Dz 13,27; 1Kor 2,8.

¹¹ Do swej własności¹ przyszedł, ale swoi go nie przyjęli².

1. Mt 15,24.
2. J 3,32; Iz 53,3.

¹² Lecz wszystkim tym, którzy go przyjęli, dał moc, aby się stali synami Bożymi, to jest tym, którzy wierzą w jego imię;

¹³ Którzy są narodzeni nie z krwi ani z woli ciała¹, ani z woli mężczyzny, ale z Boga.

1. J 3,6.

¹⁴ A to Słowo¹ stało się ciałem i mieszkało wśród nas (i widzieliśmy jego chwałę, chwałę jako jednorodzonego od Ojca), pełne łaski i prawdy.

1. 1Tm 3,16.

¹⁵ Jan świadczył¹ o nim i wołał: To był ten, o którym mówiłem: Ten, który po mnie przychodzi, uprzedził mnie, bo wcześniej był niż ja.

1. J 1,6-8; Ml 3,1.

¹⁶ A z jego pełni my wszyscy otrzymaliśmy i łaskę za łaskę.

¹⁷ Prawo¹ bowiem zostało dane przez Mojżesza, a łaska² i prawda przyszły przez Jezusa Chrystusa.

1. J 7,19; Wj 19,1-9; Ga 3,10.
2. Rz 3,24.

¹⁸ Boga nikt nigdy nie widział¹. Jednorodzony Syn, który jest w łonie Ojca, on nam o nim opowiedział².

1. J 6,46; 14,9; Rdz 18,5; Wj 33,20; 1J 4,12.
2. J 17,6; Łk 10,22.

¹⁹ A takie jest świadectwo Jana, gdy Żydzi posłali z Jerozolimy kapłanów i lewitów, aby go zapytali: Kim ty jesteś?

²⁰ I wyznał, a nie zaprzeczył, ale wyznał: Ja nie jestem Chrystusem.

²¹ I pytali go: Kim więc jesteś? Jesteś Eliaszem? A on powiedział: Nie jestem. A oni: Jesteś tym¹ prorokiem? I odpowiedział: Nie jestem.

1. Pwt 18,15.

²² Wtedy go zapytali: Kim jesteś, abyśmy mogli dać odpowiedź tym, którzy nas posłali? Co mówisz sam o sobie?

²³ Odpowiedział: Ja jestem¹ głosem wołającego na pustyni: Prostujcie drogę Pana, jak powiedział prorok Izajasz.

1. Mt 3,3; Iz 40,3.

²⁴ A ci, którzy byli posłani, byli z faryzeuszy.

²⁵ I zapytali go: Czemu więc chrzcisz, jeśli nie jesteś Chrystusem ani Eliaszem, ani tym prorokiem?

²⁶ Odpowiedział im Jan: Ja chrzczę wodą, ale pośród was stoi ten, którego wy nie znacie.

²⁷ To jest ten, który przyszedłszy po mnie, uprzedził mnie, któremu ja nie jestem godny rozwiązać rzemyka u jego obuwia.

²⁸ Działo się to w Betabarze za Jordanem, gdzie Jan chrzcił.

²⁹ A nazajutrz Jan zobaczył Jezusa przychodzącego do niego i powiedział: Oto Baranek¹ Boży, który gładzi² grzech świata.

1. J 6,33-35; Rdz 4,4; Wj 12,3; Iz 53,7; Hbr 10,18.
2. Hbr 10,4-11; 1J 3,5.

³⁰ To jest ten, o którym mówiłem, że idzie za mną człowiek, który mnie uprzedził, bo wcześniej był niż ja.

³¹ Ja go nie znałem, ale przyszedłem, chrzcząc wodą, po to, aby został objawiony Izraelowi.

³² I świadczył Jan: Widziałem Ducha¹ zstępującego jak gołębica z nieba i spoczął na nim.

1. Mt 3,16; Mk 1,10; Łk 3,22; 1J 5,6-7.

³³ A ja go nie znałem, ale ten, który mnie posłał, abym chrzcił wodą, powiedział do mnie: Na kogo ujrzysz Ducha zstępującego i spoczywającego na nim, to jest ten, który chrzci Duchem Świętym.

³⁴ Ja to widziałem i świadczyłem, że on jest Synem Bożym.

³⁵ Nazajutrz znowu stał tam Jan i dwóch z jego uczniów.

³⁶ A gdy zobaczył Jezusa przechodzącego, powiedział: Oto Baranek¹ Boży.

1. J 1,29; 1P 1,19.

³⁷ I słyszeli ci dwaj uczniowie, jak mówił, i poszli¹ za Jezusem.

1. Mk 1,16; Łk 5,10-11.

³⁸ A Jezus, odwróciwszy się i ujrzawszy, że idą za nim, zapytał ich: Czego szukacie? A oni mu odpowiedzieli: Rabbi – co się tłumaczy: Mistrzu¹ – gdzie mieszkasz?

1. Mt 23,7-8; J 1,49.

³⁹ Powiedział im: Chodźcie¹ i zobaczcie. Poszli więc i zobaczyli, gdzie mieszka. I zostali z nim tego dnia, bo było około godziny dziesiątej.

1. J 4,29; Mt 4,18-22.

⁴⁰ A Andrzej, brat Szymona Piotra, był jednym z tych dwóch, którzy to usłyszeli od Jana i poszli za nim.

⁴¹ On najpierw znalazł Szymona, swego brata, i powiedział do niego: Znaleźliśmy Mesjasza – co się tłumaczy: Chrystusa.

⁴² I przyprowadził go do Jezusa. A Jezus spojrzał na niego i powiedział: Ty jesteś Szymon¹, syn Jonasza. Ty będziesz nazwany Kefas² – co się tłumaczy: Piotr.

1. Mt 10,2; 16,17-18; Mk 3,16; Łk 6,14.
2. 1Kor 1,12; 3,22; 9,5; Ga 2,9.

⁴³ A nazajutrz Jezus chciał pójść do Galilei. Znalazł Filipa i powiedział do niego: Pójdź za mną.

⁴⁴ A Filip był z Betsaidy, z miasta Andrzeja i Piotra.

⁴⁵ Filip znalazł Natanaela i powiedział do niego: Znaleźliśmy tego, o którym pisał Mojżesz¹ w Prawie, a także prorocy – Jezusa² z Nazaretu, syna Józefa.

1. Łk 24,27.
2. Pwt 18,15.

⁴⁶ I zapytał go Natanael: Czyż z Nazaretu może być coś dobrego? Filip mu odpowiedział: Chodź i zobacz!

⁴⁷ Gdy więc Jezus zobaczył Natanaela zbliżającego się do niego, powiedział o nim: Oto prawdziwie Izraelita¹, w którym nie ma podstępu².

1. Rz 2,28-29.
2. przebiegłości; Ps 32,2; 1P 2,1; 2,22; Obj 14,5.

⁴⁸ Natanael go zapytał: Skąd mnie znasz? Odpowiedział mu Jezus: Zanim Filip cię zawołał, gdy byłeś pod drzewem figowym, widziałem¹ cię.

1. J 2,25; Ps 139,1; Mt 6,6; 1Kor 4,5.

⁴⁹ Odpowiedział mu Natanael: Mistrzu, ty jesteś¹ Synem Bożym, ty jesteś królem² Izraela.

1. J 5,17; Mt 14,33.
2. Mt 21,4-5; 27,11.

⁵⁰ Jezus mu odpowiedział: Czy wierzysz¹ dlatego, że ci powiedziałem: Widziałem cię pod drzewem figowym? Ujrzysz większe rzeczy niż te.

1. J 20,29.

⁵¹ I powiedział do niego: Zaprawdę, zaprawdę powiadam wam: Odtąd ujrzycie niebo otwarte i aniołów Boga wstępujących i zstępujących na Syna Człowieczego.

Rozdział 2

¹ A trzeciego dnia odbywało się wesele w Kanie¹ Galilejskiej i była tam matka Jezusa.

1. J 4,46.

² Zaproszono na to wesele także Jezusa i jego uczniów¹.

1. Hbr 13,4.

³ A gdy zabrakło wina, matka Jezusa powiedziała do niego: Nie mają wina.

⁴ Jezus jej odpowiedział: Co¹ ja mam z tobą, kobieto²? Jeszcze nie nadeszła moja godzina³.

1. Łk 2,49.
2. J 4,21; 8,10; 19,26; Łk 11,27-28.
3. J 7,6.

⁵ Jego matka powiedziała do sług: Zróbcie wszystko, co¹ wam powie.

1. Pwt 12,32.

⁶ A było tam sześć stągwi kamiennych, postawionych według żydowskiego zwyczaju oczyszczenia¹, mieszczących każda dwa albo trzy wiadra.

1. Mt 15,2; Łk 11,39.

⁷ Jezus im powiedział: Napełnijcie te stągwie wodą. I napełnili je aż po brzegi.

⁸ Wtedy powiedział do nich: Zaczerpnijcie teraz i zanieście przełożonemu wesela. I zanieśli.

⁹ A gdy przełożony wesela skosztował wody, która stała się winem¹ (a nie wiedział, skąd pochodziło, lecz słudzy, którzy zaczerpnęli wody, wiedzieli), zawołał oblubieńca.

1. Iz 65,8; Lb 6,3; Mt 9,17; Ef 5,18; 1Tm 5,23.

¹⁰ I powiedział do niego: Każdy człowiek najpierw podaje dobre wino, a gdy sobie podpiją, wtedy gorsze. A ty dobre wino zachowałeś aż do tej pory.

¹¹ Taki początek cudów¹ uczynił Jezus w Kanie Galilejskiej i objawił swoją chwałę, i uwierzyli w niego jego uczniowie.

1. J 7,31; 12,37; Dz 2,22.

¹² Potem on, jego matka, jego bracia¹ i jego uczniowie poszli do Kafarnaum i mieszkali tam kilka dni.

1. J 7,3-5; Mt 12,46; 13,55-56; Mk 6,3; Ps 69,8.

¹³ A ponieważ zbliżała się Pascha¹ żydowska, Jezus poszedł² do Jerozolimy.

1. Wj 12,14.
2. J 5,1; 6,4; 11,55.

¹⁴ I zastał¹ w świątyni² sprzedających³ woły, owce i gołębie oraz tych, którzy siedzieli i wymieniali pieniądze.

1. Mt 21,12.
2. Obj 11,2.
3. Pwt 14,23-26; Mt 21,12.

¹⁵ A zrobiwszy bicz z powrozków, wypędził wszystkich ze świątyni, także owce i woły, rozsypał pieniądze wymieniających i poprzewracał stoły.

¹⁶ A do sprzedających gołębie powiedział: Wynieście to stąd, a nie róbcie z domu¹ mego Ojca domu kupieckiego.

1. Iz 56,5-11; Jr 7,11; Mt 21,13; Mk 11,17.

¹⁷ I przypomnieli sobie jego uczniowie, że jest napisane: Gorliwość¹ o twój dom zżarła mnie.

1. Ps 69,9; 119,139.

¹⁸ Wtedy Żydzi zapytali: Jaki nam znak¹ pokażesz, skoro to czynisz?

1. J 6,30; Mt 12,38; 21,23.

¹⁹ Odpowiedział im Jezus: Zburzcie¹ tę świątynię, a w trzy dni ją wzniosę².

1. Mt 26,61; Mk 14,58; 15,29.
2. J 10,17-18; Dz 3,15; Rz 6,4; 8,11.

²⁰ Wtedy Żydzi powiedzieli: Czterdzieści sześć lat budowano tę świątynię, a ty ją w trzy dni wzniesiesz?

²¹ Ale on mówił o świątyni¹ swego ciała.

1. Ef 2,21-22; Kol 2,9.

²² Gdy więc zmartwychwstał¹, jego uczniowie przypomnieli sobie, że im to powiedział, i uwierzyli Pismu i słowu, które wypowiedział Jezus.

1. Hi 19,25; 1Kor 15,52.

²³ A gdy był w Jerozolimie podczas Paschy¹ w święto, wielu² uwierzyło w jego imię, widząc cuda, które czynił.

1. Wj 12,14; Lb 28,16-17; Ez 45,21; Mk 14,1.
2. J 8,30; 12,42.

²⁴ Ale Jezus nie powierzał im samego siebie, bo on znał wszystkich;

²⁵ I nie potrzebował, aby mu ktoś dawał świadectwo o człowieku. On bowiem wiedział¹, co było w człowieku.

1. J 6,64; 16,30; 1Sm 16,7; Dz 1,24.

Rozdział 3

¹ A był pewien człowiek z faryzeuszy, imieniem Nikodem¹, dostojnik żydowski.

1. J 7,50-51; 19,39.

² Przyszedł on do Jezusa w nocy i powiedział: Mistrzu, wiemy, że przyszedłeś od Boga jako nauczyciel. Nikt bowiem nie mógłby czynić tych cudów, które ty czynisz, gdyby Bóg z nim nie był.

³ Odpowiedział mu Jezus: Zaprawdę, zaprawdę powiadam ci: Jeśli się ktoś nie narodzi¹ na nowo, nie może ujrzeć królestwa² Bożego.

1. J 1,13; Jk 1,18; 1P 1,3.23-25; 1J 2,29; 5,1.
2. Mt 6,33; Mk 9,47; Łk 7,28; Rz 14,17; 1Kor 4,20; 6,9; 15,50.

⁴ Nikodem zapytał go: Jakże może się człowiek narodzić, będąc stary? Czy może powtórnie wejść do łona swojej matki i narodzić się?

⁵ Jezus odpowiedział: Zaprawdę, zaprawdę powiadam ci: Jeśli się ktoś nie narodzi z wody¹ i z Ducha², nie może wejść³ do królestwa Bożego.

1. Iz 48,1; Prz 5,18.
2. 1Kor 6,11.
3. Mt 5,20; 18,3.

⁶ Co się narodziło z ciała, jest ciałem¹, a co się narodziło z Ducha, jest duchem².

1. J 1,13; Hi 15,14-16; 25,4; Rz 8,8.
2. J 6,63; Ez 36,26-27; Rz 8,4.9; 2Kor 5,17; 1J 3,9.

⁷ Nie dziw się, że ci powiedziałem: Musicie się na nowo narodzić.

⁸ Wiatr wieje, gdzie chce, i słyszysz jego głos, ale nie wiesz, skąd przychodzi i dokąd zmierza. Tak jest z każdym, kto się narodził z Ducha.

⁹ Nikodem go zapytał: Jakże się to może stać?

¹⁰ Odpowiedział mu Jezus: Ty jesteś nauczycielem w Izraelu, a tego nie wiesz?

¹¹ Zaprawdę, zaprawdę powiadam ci, że co wiemy, to mówimy, a co widzieliśmy, o tym świadczymy, ale nie przyjmujecie naszego świadectwa.

¹² Jeśli nie wierzycie, gdy wam mówiłem o ziemskich¹ sprawach, jakże uwierzycie, jeśli będę wam mówił o niebieskich²?

1. Hbr 5,11-12.
2. 1Tm 3,16; 1J 5,7.

¹³ A nikt nie wstąpił do nieba, tylko ten, który zstąpił¹ z nieba, Syn Człowieczy, który jest² w niebie.

1. J 6,33.38.51.62; 16,28; 1Kor 15,47.
2. Mt 18,20; 28,20; 1J 5,7.

¹⁴ A jak Mojżesz¹ wywyższył węża na pustyni, tak musi być wywyższony Syn Człowieczy;

1. Lb 21,7-9; 2Krl 18,4.

¹⁵ Aby każdy¹, kto w niego wierzy, nie zginął, ale miał życie wieczne.

1. J 4,14; 11,26; 12,46; Dz 2,21; 13,26; Rz 10,13.

¹⁶ Tak bowiem Bóg umiłował¹ świat², że dał swego jednorodzonego Syna³, aby każdy, kto w niego wierzy, nie zginął, ale miał życie wieczne.

1. 1J 4,11.
2. Mt 4,8.
3. Iz 9,6.

¹⁷ Bo Bóg nie posłał¹ swego Syna na świat, aby potępił świat, lecz aby świat był przez niego zbawiony².

1. Łk 19,10.
2. Mt 1,21; Rz 1,16; 1J 4,9.14.

¹⁸ Kto¹ wierzy w niego, nie będzie potępiony, ale kto nie wierzy, już jest potępiony, bo nie uwierzył w imię jednorodzonego Syna Bożego.

1. J 6,40; Rz 8,1.

¹⁹ A potępienie polega na tym, że światłość przyszła na świat, lecz ludzie umiłowali ciemność bardziej niż światłość, bo¹ ich uczynki były złe.

1. J 5,44; 8,44-45; 10,26; Iz 30,9-12.

²⁰ Każdy bowiem, kto źle czyni, nienawidzi światłości i nie idzie do światłości, aby jego uczynki nie były zganione.

²¹ Lecz kto czyni¹ prawdę, przychodzi do światłości, aby jego uczynki były jawne, że w Bogu są dokonane².

1. Ps 119,105; 139,23.
2. J 15,4-5; 1Kor 15,10; Ga 2,20.

²² Potem Jezus przyszedł wraz ze swymi uczniami do Judei i tam przemieszkiwał z nimi, i chrzcił¹.

1. J 4,2.

²³ Także Jan chrzcił w Ainon, blisko Salim, bo było tam wiele¹ wody. A ludzie² przychodzili i chrzcili się.

1. Dz 8,36-38.
2. Mt 3,5-6.

²⁴ Jan bowiem jeszcze nie był¹ wtrącony do więzienia.

1. Mt 14,3.

²⁵ Wtedy wszczęła się dyskusja między uczniami Jana i Żydami o oczyszczaniu¹.

1. Lb 19,7; Hbr 9,9.14; 1P 3,21; Tt 3,5.

²⁶ I przyszli do Jana, i powiedzieli mu: Mistrzu, ten, który był z tobą za Jordanem, o którym ty dałeś świadectwo, oto on chrzci, a wszyscy idą do niego.

²⁷ Odpowiedział Jan: Człowiek nie może otrzymać niczego, jeśli mu nie będzie dane¹ z nieba.

1. Rz 12,6; 1Kor 3,6; Hbr 5,4; Jk 1,17.

²⁸ Wy sami jesteście mi świadkami, że powiedziałem: Ja nie jestem Chrystusem, ale jestem¹ posłany przed nim.

1. Ml 3,1.

²⁹ Kto ma oblubienicę, ten jest oblubieńcem, a przyjaciel oblubieńca, który stoi i słucha go, raduje się niezmiernie z powodu głosu oblubieńca. Dlatego ta moja radość stała się pełna.

³⁰ On musi wzrastać¹, a ja stawać się mniejszym.

1. Iz 9,7.

³¹ Kto przyszedł z góry, jest nad wszystkimi. Kto jest z ziemi, jest ziemski i mówi ziemskie rzeczy. Ten, który przyszedł z nieba, jest nad wszystkimi.

³² A świadczy o tym, co widział¹ i słyszał, ale nikt nie przyjmuje jego świadectwa.

1. J 15,15; 1J 1,1-2.

³³ Kto przyjmuje jego świadectwo, ten zapieczętował¹, że Bóg jest prawdziwy.

1. Iz 55,4.11; Hbr 6,17; 1J 5,10.

³⁴ Ten¹ bowiem, którego Bóg posłał, mówi słowa Boże, bo Bóg daje mu Ducha² bez miary.

1. J 7,16.
2. J 4,23.24.

³⁵ Ojciec miłuje Syna i wszystko dał w jego ręce.

³⁶ Kto wierzy¹ w Syna, ma² życie wieczne, ale kto nie wierzy Synowi, nie ujrzy życia, lecz gniew³ Boży zostaje na nim.

1. J 5,24.44.
2. J 3,15-16; J 4,14.
3. Ga 3,10; 1Tes 1,10.

Rozdział 4

¹ A gdy Pan¹ poznał, że faryzeusze usłyszeli, iż Jezus więcej ludzi czynił uczniami i chrzcił niż Jan;

1. Łk 1,76; 1Kor 2,8.

² (Chociaż sam Jezus nie chrzcił¹, lecz jego uczniowie);

1. 1Kor 1,17.

³ Opuścił Judeę i odszedł znowu do Galilei.

⁴ A musiał¹ iść przez Samarię.

1. Łk 2,49.

⁵ I przyszedł do miasta w Samarii, zwanego Sychar, blisko pola, które Jakub dał¹ swemu synowi Józefowi.

1. Rdz 33,19; 48,22; Joz 24,32.

⁶ A była tam studnia Jakuba. Jezus więc, zmęczony drogą, usiadł sobie na studni. A było około godziny szóstej.

⁷ I przyszła kobieta z Samarii, aby zaczerpnąć wody. Jezus powiedział do niej: Daj mi pić.

⁸ Jego uczniowie bowiem poszli do miasta, aby nakupić żywności.

⁹ Wtedy Samarytanka powiedziała do niego: Jakże ty, będąc Żydem, prosisz mnie, Samarytankę, o coś do picia? Gdyż Żydzi nie obcują¹ z Samarytanami.

1. Dz 10,28.

¹⁰ Jezus jej odpowiedział: Gdybyś znała ten dar¹ Boży i wiedziała, kim² jest ten, który ci mówi: Daj mi pić, ty prosiłabyś³ go, a dałby ci wody⁴ żywej.

1. Dz 8,20; Rz 6,23; Ef 2,8.
2. J 20,31.
3. Iz 55,6; Łk 11,9; 18,13; 23,42-43; Rz 10,13.
4. w. 14; J 6,35; 7,37-39; Iz 12,3; Obj 22,17.

¹¹ I powiedziała do niego kobieta: Panie, nie masz czym naczerpać, a studnia jest głęboka. Skąd więc masz tę wodę żywą?

¹² Czy ty jesteś większy niż nasz ojciec Jakub, który nam dał tę studnię i sam z niej pił, a także jego synowie i jego dobytek?

¹³ Odpowiedział jej Jezus: Każdy, kto pije tę wodę, znowu będzie pragnął.

¹⁴ Lecz kto by pił wodę, którą ja mu dam, nigdy nie będzie pragnął, ale woda, którą ja mu dam, stanie się w nim źródłem wody wytryskującej ku życiu¹ wiecznemu.

1. Mt 19,16; J 3,15; 5,39; 6,68; Dz 13,48; Rz 6,23; 1J 1,2; 5,20.

¹⁵ Kobieta powiedziała do niego: Panie¹, daj mi tej wody, abym nie pragnęła i nie przychodziła tu czerpać.

1. J 4,49.

¹⁶ Jezus jej powiedział: Idź, zawołaj swego męża i przyjdź tu.

¹⁷ Odpowiedziała kobieta: Nie mam męża. Jezus jej powiedział: Dobrze powiedziałaś: Nie mam męża.

¹⁸ Miałaś bowiem pięciu mężów, a ten, którego masz teraz, nie jest twoim mężem. Prawdę powiedziałaś.

¹⁹ Kobieta mu powiedziała: Panie, widzę, że jesteś prorokiem.

²⁰ Nasi ojcowie na tej górze¹ czcili Boga, a wy mówicie, że w Jerozolimie² jest miejsce, gdzie należy go czcić.

1. Rdz 12,6-7; 33,18; Sdz 9,7.
2. Pwt 12,5; 1Krl 9,3.

²¹ Jezus powiedział do niej: Kobieto, wierz mi, że nadchodzi godzina, gdy ani na tej górze, ani w Jerozolimie nie będziecie czcić Ojca.

²² Wy czcicie to, czego nie znacie, a my czcimy to, co znamy, ponieważ zbawienie¹ pochodzi od Żydów.

1. Łk 24,47; Rz 1,16; Dz 4,12; 2Tes 2,13.

²³ Ale nadchodzi godzina, i teraz jest, gdy prawdziwi czciciele będą czcić Ojca w duchu¹ i w prawdzie². Bo i Ojciec szuka takich, którzy będą go czcić.

1. Rz 8,26; Ga 4,6; Ef 6,18; Flp 3,3.
2. Joz 24,14; Ps 51,6.

²⁴ Bóg jest duchem¹, więc ci, którzy go czczą, powinni go czcić w duchu i w prawdzie.

1. J 6,63; 7,39; 14,17; 2Kor 3,17.

²⁵ Kobieta mu powiedziała: Wiem, że przyjdzie Mesjasz, zwany Chrystusem. Gdy on przyjdzie, oznajmi nam wszystko.

²⁶ Jezus jej powiedział: Ja, który mówię z tobą, jestem nim.

²⁷ A wtem przyszli jego uczniowie i dziwili się, że rozmawia z kobietą. Nikt jednak nie powiedział: O co się pytasz? albo: Dlaczego z nią rozmawiasz?

²⁸ I zostawiła kobieta swoje wiadro, poszła do miasta i powiedziała ludziom:

²⁹ Chodźcie, zobaczcie człowieka, który mi powiedział wszystko, co zrobiłam. Czy to nie jest Chrystus?

³⁰ Wyszli więc z miasta i przyszli do niego.

³¹ A tymczasem uczniowie prosili go: Mistrzu, jedz.

³² A on im powiedział: Ja mam pokarm do jedzenia, o którym wy nie wiecie.

³³ Uczniowie więc mówili między sobą: Czy ktoś przyniósł mu jedzenie?

³⁴ Jezus im powiedział: Moim pokarmem jest wypełniać wolę¹ tego, który mnie posłał, i dokonać² jego dzieła.

1. Ps 40,8.
2. J 17,4; 19,30; 2Tm 4,7.

³⁵ Czyż nie mówicie, że jeszcze cztery miesiące, a przyjdzie żniwo? Oto mówię wam: Podnieście wasze oczy i przypatrzcie się polom, że już są białe, gotowe do żniwa.

³⁶ A kto żnie, otrzymuje zapłatę i zbiera owoc¹ na życie wieczne, aby i ten, kto sieje, i ten, kto żnie, razem się radowali.

1. Prz 11,30; Rz 1,13; 1Tes 2,19.

³⁷ W tym właśnie prawdziwe jest przysłowie: Kto inny sieje¹, a kto inny żnie.

1. 1Kor 3,5-7; 2Kor 9,6; Ga 6,7-8.

³⁸ Ja was posłałem żąć to, nad czym nie pracowaliście. Inni¹ pracowali, a wy weszliście w ich pracę.

1. Jr 44,4; Dz 10,37.

³⁹ Wtedy wielu Samarytan z tego miasta uwierzyło w niego z powodu opowiadania tej kobiety, która świadczyła: Powiedział mi wszystko, co zrobiłam.

⁴⁰ Gdy więc Samarytanie przyszli do niego, prosili go, aby u nich został. I został tam przez dwa dni.

⁴¹ I o wiele¹ więcej ich uwierzyło z powodu jego słowa.

1. J 2,23; 8,30; 10,42; 12,42; Dz 9,42.

⁴² A tej kobiecie mówili: Wierzymy już nie z powodu twojego opowiadania. Sami bowiem słyszeliśmy i wiemy, że to jest prawdziwie Zbawiciel¹ świata, Chrystus.

1. Iz 43,3.11; Łk 1,47; 2,11; Dz 13,23; Tt 1,4; 2,13; 3,4.6; Jud 1,25.

⁴³ A po dwóch dniach odszedł stamtąd i poszedł do Galilei.

⁴⁴ Sam Jezus bowiem dał świadectwo, że prorok¹ nie doznaje czci w swojej ojczyźnie.

1. Mt 13,57; Mk 6,4; Łk 4,24.

⁴⁵ A gdy przyszedł do Galilei, Galilejczycy przyjęli go, widząc wszystko¹, co uczynił w Jerozolimie w święto. Oni bowiem też przyszli na święto.

1. J 2,23.

⁴⁶ Wtedy Jezus znowu przyszedł do Kany Galilejskiej, gdzie przemienił¹ wodę w wino. A był w Kafarnaum pewien dworzanin królewski, którego syn chorował.

1. J 2,1-11.

⁴⁷ Ten, usłyszawszy, że Jezus przyszedł z Judei do Galilei, udał się do niego i prosił go, aby przyszedł i uzdrowił jego syna, gdyż był umierający.

⁴⁸ I powiedział do niego Jezus: Jeśli nie ujrzycie znaków¹ i cudów, nie uwierzycie.

1. J 12,37; 20,29; Lb 14,11; Łk 16,31; 1Kor 1,22.

⁴⁹ Dworzanin królewski powiedział do niego: Panie, przyjdź, zanim umrze moje dziecko.

⁵⁰ Jezus mu powiedział: Idź¹, twój syn żyje. I uwierzył ten człowiek słowu, które powiedział mu Jezus, i poszedł.

1. Mt 8,13; Mk 7,29.

⁵¹ A gdy już szedł, jego słudzy wyszli mu naprzeciw i oznajmili: Twoje dziecko żyje.

⁵² Wtedy zapytał ich o godzinę, w której poczuło się lepiej. I odpowiedzieli mu: Wczoraj o godzinie siódmej opuściła¹ go gorączka.

1. Mt 8,2; Dz 28,8.

⁵³ Wówczas ojciec poznał, że to była ta godzina, w której Jezus powiedział do niego: Twój syn żyje. I uwierzył on sam i cały jego dom.

⁵⁴ To był drugi cud, który Jezus uczynił, przyszedłszy z Judei do Galilei.

Rozdział 5

¹ Potem było święto¹ żydowskie i Jezus udał się do Jerozolimy.

1. J 2,13; Kpł 23,2-4; Pwt 16,16.

² A jest w Jerozolimie przy Owczej Bramie¹ sadzawka, zwana po hebrajsku Betesda, mająca pięć ganków.

1. Ne 3,1; 12,39.

³ Leżało w nich mnóstwo niedołężnych, ślepych, chromych i wychudłych, którzy czekali na poruszenie wody.

⁴ Anioł¹ bowiem co pewien czas zstępował do sadzawki i poruszał wodę. A kto pierwszy wszedł po poruszeniu wody, stawał się zdrowym, jakąkolwiek chorobą był dotknięty.

1. Mt 18,10; 22,30; Łk 1,19; 16,22; Hbr 1,4.13-14; 2,5; 12,22.

⁵ A był tam pewien człowiek, który przez trzydzieści osiem lat był złożony chorobą.

⁶ Gdy Jezus zobaczył go leżącego i poznał¹, że już długi czas choruje, zapytał: Chcesz² być zdrowy?

1. J 21,17; Ps 142,3; Hbr 4,13.
2. J 5,40; Iz 65,1.

⁷ Chory mu odpowiedział: Panie, nie mam człowieka, który wniósłby mnie do sadzawki, gdy woda zostaje poruszona. Lecz gdy ja idę, inny wchodzi przede mną.

⁸ Jezus mu powiedział: Wstań, weź swoje posłanie i chodź.

⁹ I natychmiast¹ człowiek ten odzyskał zdrowie, wziął swoje posłanie i chodził. A tego dnia był szabat.

1. Mk 1,31.42; 5,29.42; 10,52; Dz 3,7.

¹⁰ Wtedy Żydzi powiedzieli do uzdrowionego: Jest szabat¹, nie wolno ci nosić posłania.

1. Jr 17,21; Mt 12,2.

¹¹ Odpowiedział im: Ten, który mnie uzdrowił, powiedział do mnie: Weź swoje posłanie i chodź.

¹² I pytali go: Który człowiek ci powiedział: Weź swoje posłanie i chodź?

¹³ A uzdrowiony nie wiedział, kto to był, bo Jezus odszedł¹, ponieważ mnóstwo ludzi było na tym miejscu.

1. Łk 4,30.

¹⁴ Potem Jezus znalazł go w świątyni i powiedział do niego: Oto wyzdrowiałeś. Nie grzesz¹ więcej, aby nie przydarzyło ci się coś gorszego².

1. J 8,11; 1J 2,1.
2. Kpł 26,23-27; Mt 12,45.

¹⁵ Wtedy człowiek ten odszedł i powiedział Żydom, że to Jezus go uzdrowił.

¹⁶ I dlatego Żydzi prześladowali Jezusa i szukali sposobności¹, aby go zabić, bo uczynił to w szabat.

1. J 5,18; J 7,19; 10,39; Mk 3,6; Łk 6,11; Ps 2,2.

¹⁷ A Jezus im odpowiedział: Mój Ojciec działa aż dotąd i ja działam.

¹⁸ Dlatego Żydzi tym bardziej usiłowali go zabić, bo nie tylko łamał szabat, ale mówił, że Bóg jest jego¹ Ojcem, czyniąc się równym² Bogu.

1. J 5,23; 10,30; 14,9; 1J 5,7; Iz 9,6.
2. J 10,30; Flp 2,6.

¹⁹ Wtedy Jezus im odpowiedział: Zaprawdę, zaprawdę powiadam wam: Syn nie może nic czynić sam od siebie, tylko to, co widzi, że czyni Ojciec. Co bowiem on czyni, to i Syn czyni tak samo.

²⁰ Bo Ojciec¹ miłuje Syna i ukazuje mu wszystko, co sam czyni. I pokaże mu większe dzieła niż te, abyście się dziwili.

1. J 3,35; Mt 3,17.

²¹ Jak¹ bowiem Ojciec wskrzesza umarłych i ożywia, tak² i Syn ożywia tych, których chce.

1. 1Krl 17,21; Rz 4,17; 8,11; Dz 26,8.
2. J 11,25.43-44; Łk 7,14; 8,54.

²² Bo Ojciec nikogo nie sądzi, lecz cały sąd¹ dał Synowi;

1. J 5,27.30; Dz 10,42; 17,31; Rz 2,16; 2Tm 4,1.

²³ Aby wszyscy czcili Syna, jak czczą Ojca. Kto¹ nie czci Syna, nie czci i Ojca, który go posłał.

1. J 15,23; 1J 2,23.

²⁴ Zaprawdę, zaprawdę powiadam wam: Kto słucha mego słowa i wierzy temu, który mnie posłał, ma życie¹ wieczne i nie będzie potępiony², ale przeszedł ze śmierci³ do życia.

1. J 3,16.36; 4,14; 6,47; Mt. 7,14.
2. J 10,27-29; Rz 8,1.30-34; 1P 1,5.
3. Ef 2,1-5; 1J 3,14.

²⁵ Zaprawdę, zaprawdę powiadam wam: Nadchodzi godzina, i teraz jest, gdy umarli¹ usłyszą głos Syna Bożego, a ci, którzy usłyszą, będą żyć.

1. J 5,28; Łk 9,60; 15,24-32; Ef 5,14; Kol 2,13; Obj 3,1.

²⁶ Jak bowiem Ojciec ma życie¹ sam w sobie, tak dał i Synowi, aby miał życie w samym sobie.

1. J 1,4; 14,6.

²⁷ I dał mu władzę wykonywania sądu, bo jest Synem Człowieczym.

²⁸ Nie dziwcie się temu, bo nadchodzi godzina, w której wszyscy, którzy są w grobach, usłyszą jego głos;

²⁹ I ci, którzy dobrze czynili, wyjdą na zmartwychwstanie¹ do życia, ale ci, którzy źle czynili, na zmartwychwstanie na potępienie.

1. J 11,24; Hi 19,25; Łk 14,14; 1Kor 15,12-13.42; Hbr 6,2; 11,35.

³⁰ Ja sam od siebie nie mogę nic czynić. Jak słyszę, tak sądzę, a mój sąd jest sprawiedliwy, bo nie szukam swojej woli, ale woli tego, który mnie posłał, Ojca.

³¹ Jeśli ja świadczę sam o sobie, moje świadectwo nie jest prawdziwe.

³² Jest ktoś inny, kto świadczy¹ o mnie, i wiem, że świadectwo, które daje o mnie, jest prawdziwe.

1. J 5,37; Dz 10,43.

³³ Wy posłaliście do Jana, a on dał świadectwo prawdzie.

³⁴ Lecz ja nie przyjmuję świadectwa od człowieka, ale to mówię, abyście byli zbawieni¹.

1. Rz 1,16.

³⁵ On był płonącą i świecącą lampą¹, a wy chcieliście do czasu radować się w jego światłości.

1. Mt 5,16; Flp 2,15.

³⁶ Ale ja mam świadectwo większe niż Jana. Dzieła bowiem, które Ojciec dał mi do wykonania, te właśnie dzieła, które czynię, świadczą o mnie, że Ojciec mnie posłał.

³⁷ A Ojciec, który mnie posłał, on świadczył o mnie. Nigdy nie słyszeliście jego głosu ani nie widzieliście¹ jego postaci.

1. J 1,18; 14,9; 15,24; Pwt 4,12; 1J 4,12.20; zob. Rdz 32,30; Wj 24,10; 33,18-23; Sdz 6,22; 13,22; Obj 22,4.

³⁸ I nie macie jego słowa trwającego w was, bo temu, którego on posłał, nie wierzycie.

³⁹ Badajcie Pisma; sądzicie bowiem, że w nich macie życie wieczne, a one dają świadectwo o mnie.

⁴⁰ A jednak nie chcecie przyjść do mnie, aby mieć życie.

⁴¹ Nie przyjmuję chwały od ludzi.

⁴² Ale poznałem was, że nie macie w sobie miłości Boga.

⁴³ Przyszedłem w imieniu mego Ojca, a nie przyjmujecie mnie. Jeśli ktoś inny¹ przyjdzie we własnym imieniu, tego przyjmiecie.

1. Dn 7,8; Mt 24,5.24; 2Tes 2,3-8.

⁴⁴ Jakże możecie wierzyć, skoro przyjmujecie chwałę jedni od drugich, a nie szukacie chwały, która jest od samego Boga?

⁴⁵ Nie sądźcie, że ja was będę oskarżał przed Ojcem. Jest ktoś, kto was oskarża, Mojżesz, w którym wy pokładacie nadzieję.

⁴⁶ Bo gdybyście wierzyli Mojżeszowi, wierzylibyście i mnie, gdyż on pisał¹ o mnie.

1. J 1,45; Pwt 18,15; Dz 26,22; Hbr 7,1-28; 8,1-13; 9,1-28; 10,1-39.

⁴⁷ Jeśli jednak nie wierzycie¹ jego pismom, jakże uwierzycie moim słowom?

1. Łk 16,29-31.

Rozdział 6

¹ Potem Jezus odszedł za Morze Galilejskie, czyli Tyberiadzkie.

² A szedł za nim wielki tłum, bo widzieli cuda, które czynił na chorych.

³ I wszedł Jezus na górę, i usiadł tam ze swoimi uczniami.

⁴ A zbliżała się Pascha¹, święto żydowskie.

1. J 2,13; 11,55; Wj 12,6; Pwt 16,1.

⁵ Wtedy Jezus, podniósłszy oczy i ujrzawszy, że mnóstwo ludzi idzie do niego, zapytał Filipa: Gdzie kupimy chleba, aby oni mogli jeść?

⁶ Ale mówił to, wystawiając go na próbę. Wiedział bowiem, co miał czynić.

⁷ Filip mu odpowiedział: Za dwieście groszy¹ nie wystarczy² dla nich chleba, choćby każdy z nich wziął tylko trochę.

1. denarów
2. Lb 11,21-22; Mk 6,37.

⁸ Jeden z jego uczniów, Andrzej, brat Szymona Piotra, powiedział do niego:

⁹ Jest tu jeden chłopiec, który ma pięć chlebów jęczmiennych i dwie rybki. Ale cóż to jest na tak wielu?

¹⁰ Wtedy Jezus powiedział: Każcie ludziom usiąść. A było dużo trawy na tym miejscu. Usiedli więc mężczyźni w liczbie około pięciu tysięcy.

¹¹ Wówczas Jezus wziął te chleby i podziękowawszy¹, rozdał uczniom, a uczniowie siedzącym. Podobnie i z tych rybek, ile tylko chcieli.

1. 1Sm 9,13; Łk 24,30; Rz 14,6; 1Tm 4,4.

¹² A gdy się nasycili, powiedział do swoich uczniów: Zbierzcie kawałki, które zostały, żeby nic nie przepadło.

¹³ Zebrali więc i napełnili dwanaście koszy kawałkami, które zostały z tych pięciu chlebów jęczmiennych po tych, którzy jedli.

¹⁴ A ci ludzie, ujrzawszy cud, który uczynił Jezus, mówili: To jest prawdziwie ten prorok¹, który miał przyjść na świat.

1. J 7,40; Pwt 18,15; Dz 7,37.

¹⁵ Wtedy Jezus, poznawszy, że mieli przyjść i porwać go, aby go obwołać królem¹, odszedł znowu sam jeden na górę.

1. J 18,36.

¹⁶ A gdy był wieczór¹, jego uczniowie zeszli nad morze;

1. Mt 14,23; Mk 6,47.

¹⁷ Wsiedli do łodzi i płynęli na drugi brzeg, do Kafarnaum. Było już ciemno, a Jezus jeszcze do nich nie przybył.

¹⁸ A kiedy powstał wielki wiatr, morze zaczęło się burzyć.

¹⁹ Gdy odpłynęli na około dwadzieścia pięć lub trzydzieści stadiów, ujrzeli Jezusa chodzącego po morzu i zbliżającego się do łodzi i zlękli się.

²⁰ A on powiedział do nich: To ja jestem¹, nie bójcie się.

1. Iz 43,1-2; Wj 3,14; J 6,35; 8,12.24.58; 10,7.11; 11,25; 14,6; 15,1; 18,5.

²¹ Wzięli go więc chętnie do łodzi i natychmiast łódź przypłynęła do ziemi, do której płynęli.

²² Nazajutrz ludzie, którzy byli po drugiej stronie morza, zobaczyli, że tam nie było innej łodzi, tylko ta jedna, do której wsiedli jego uczniowie, i że Jezus nie wsiadł do łodzi ze swoimi uczniami, ale jego uczniowie odpłynęli sami.

²³ (Przypłynęły też inne łodzie z Tyberiady w pobliże tego miejsca, gdzie jedli chleb, gdy Pan złożył dziękczynienie.)

²⁴ Gdy więc ludzie zobaczyli, że tam nie było Jezusa ani jego uczniów, wsiedli i oni do łodzi i przeprawili się do Kafarnaum, szukając Jezusa.

²⁵ Kiedy znaleźli go po drugiej stronie morza, zapytali: Mistrzu, kiedy tu przybyłeś?

²⁶ Jezus im odpowiedział: Zaprawdę, zaprawdę powiadam wam: Szukacie¹ mnie nie dlatego, że widzieliście cuda, ale dlatego, że jedliście chleb i nasyciliście się.

1. Ez 33,31; Dz 8,18-21; Rz 16,18; Flp 2,21; Jk 4,3.

²⁷ Zabiegajcie¹ nie o pokarm, który ginie², ale o pokarm³, który trwa ku życiu wiecznemu, który wam da⁴ Syn Człowieczy. Jego bowiem zapieczętował⁵ Bóg Ojciec.

1. Iz 55,2; Mt 6,19.31-33; Łk 10,40-42; 1Kor 7,29.30; Kol 3,2.
2. J 4,13.
3. ww. 54.58; Jr 15,16.
4. Rz 6,23; Ef 2,8-9.
5. Ps 2,7; Iz 42,1; 2P 1,17.

²⁸ Wtedy zapytali go: Cóż mamy¹ robić, abyśmy wykonywali dzieła Boga?

1. Dz 16,30.

²⁹ Odpowiedział im Jezus: To jest dzieło Boga, abyście wierzyli¹ w tego, którego on posłał.

1. ww. 35.47; Rz 4,4-5; 10,4; Hbr 11,6; 1J 3,23.

³⁰ Powiedzieli mu więc: Jaki znak¹ czynisz, abyśmy widzieli i wierzyli tobie? Cóż czynisz?

1. J 2,18; Iz 7,11; Mt 12,38-39; 1Kor 1,22.

³¹ Nasi ojcowie jedli mannę na pustyni, jak jest napisane: Chleb¹ z nieba dał im do jedzenia.

1. Ne 9,15; Ps 78,24; 105,40; 1Kor 10,3.

³² Wtedy Jezus im odpowiedział: Zaprawdę, zaprawdę powiadam wam: Nie Mojżesz¹ dał wam chleb z nieba, ale mój Ojciec daje² wam prawdziwy³ chleb z nieba.

1. Wj 16,4-8.
2. J 3,16.
3. J 1,9; 15,1; 1J 5,20.

³³ Chlebem Boga bowiem jest ten, który zstępuje¹ z nieba i daje światu życie.

1. J 3,13.

³⁴ Wtedy powiedzieli do niego: Panie, dawaj nam zawsze tego chleba.

³⁵ I odpowiedział im Jezus: Ja jestem chlebem życia. Kto przychodzi do mnie¹, nie będzie głodny, a kto wierzy we mnie, nigdy nie będzie odczuwał pragnienia.

1. J 5,40; Iz 55,1-3; Obj 7,16.

³⁶ Ale wam powiedziałem: Chociaż widzieliście mnie, nie wierzycie¹.

1. J 10,26; J 12,37.

³⁷ Wszystko¹, co mi daje Ojciec, przyjdzie² do mnie, a tego, który przyjdzie do mnie, nie wyrzucę precz.

1. ww. 39.45; J 17,2-24.
2. Mt 11,28; Hbr 7,25; Obj 22,17.

³⁸ Zstąpiłem¹ bowiem z nieba nie po to², żeby czynić swoją wolę, ale wolę tego, który mnie posłał.

1. J 3,13.
2. J 4,34; Ps 40,7-8; Mt 20,28; 26,39; Flp 2,8.

³⁹ A to jest wola Ojca, który mnie posłał, abym nie stracił nic z tego wszystkiego, co mi dał, ale abym to wskrzesił w dniu ostatecznym.

⁴⁰ I to jest wola tego, który mnie posłał, aby każdy, kto widzi Syna i wierzy w niego, miał życie wieczne, a ja go wskrzeszę¹ w dniu ostatecznym.

1. Hi 19,25-27; 1Kor 15,52.

⁴¹ Wtedy szemrali Żydzi o nim, bo powiedział: Ja jestem chlebem, który zstąpił z nieba.

⁴² I mówili: Czyż to nie jest Jezus, syn¹ Józefa, którego ojca i matkę znamy? Jakże więc on może mówić: Zstąpiłem z nieba?

1. Mt 13,55.

⁴³ Wtedy Jezus im odpowiedział: Nie szemrajcie między sobą.

⁴⁴ Nikt nie może przyjść do mnie, jeśli go nie pociągnie¹ mój Ojciec, który mnie posłał. A ja go wskrzeszę w dniu ostatecznym.

1. J 12,32; Jr 31,3.

⁴⁵ Napisane jest u Proroków: I wszyscy będą wyuczeni¹ przez Boga. Każdy więc, kto słyszał od Ojca i nauczył się, przychodzi do mnie.

1. Iz 54,13.

⁴⁶ Nie jakby ktoś widział Ojca, oprócz tego, który jest od Boga¹; ten widział Ojca.

1. Łk 10,22.

⁴⁷ Zaprawdę, zaprawdę powiadam wam: Kto wierzy we mnie, ma życie wieczne.

⁴⁸ Ja jestem tym chlebem¹ życia.

1. w. 35.

⁴⁹ Wasi ojcowie jedli mannę na pustyni, a poumierali.

⁵⁰ To jest ten chleb, który zstępuje z nieba, aby ten, kto go je, nie umarł.

⁵¹ Ja jestem chlebem żywym, który zstąpił z nieba. Jeśli ktoś będzie jadł z tego chleba, będzie żył na wieki. A chleb, który ja dam, to moje ciało, które ja dam¹ za życie świata.

1. J 3,16; Mk 10,45.

⁵² Żydzi więc sprzeczali się między sobą i mówili: Jakże on może dać nam swoje ciało do jedzenia?

⁵³ I powiedział im Jezus: Zaprawdę, zaprawdę powiadam wam: Jeśli nie będziecie jeść ciała Syna Człowieczego i pić jego krwi, nie będziecie mieć życia w sobie.

⁵⁴ Kto¹ je moje ciało i pije moją krew, ma życie wieczne, a ja go wskrzeszę w dniu ostatecznym.

1. w. 40; J 7,37-39.

⁵⁵ Moje ciało bowiem prawdziwie jest pokarmem, a moja krew prawdziwie jest napojem.

⁵⁶ Kto je moje ciało i pije moją krew, mieszka we mnie, a ja w nim.

⁵⁷ Jak mnie posłał żyjący Ojciec i ja żyję przez Ojca, tak kto mnie spożywa, będzie żył przeze mnie.

⁵⁸ To jest ten chleb, który zstąpił z nieba. Nie jak wasi ojcowie jedli mannę, a pomarli. Kto je ten chleb, będzie żył na wieki.

⁵⁹ To mówił w synagodze, nauczając w Kafarnaum.

⁶⁰ Wielu więc z jego uczniów, słysząc to, mówiło: Twarda to jest mowa, któż jej może słuchać?

⁶¹ Ale Jezus świadomy tego, że jego uczniowie o tym szemrali, powiedział do nich: To was obraża?

⁶² Cóż dopiero, gdybyście ujrzeli Syna Człowieczego wstępującego¹ tam, gdzie był przedtem?

1. Mk 16,19; Dz 1,9.

⁶³ Duch¹ jest tym, który ożywia, ciało² nic nie pomaga. Słowa, które ja wam mówię, są duchem i są życiem.

1. Rz 8,2-10; 2Kor 3,6; Ga 6,8; 1P 3,18.
2. J 1,13; 3,6; 8,15; Mt 26,41; Rz 2,28; 7,5.18; 8,1-13; 1Kor 15,50; Ga 2,16; 5,16-24; 6,8.15.

⁶⁴ Lecz są wśród was tacy, którzy nie wierzą. Jezus wiedział bowiem od początku, którzy nie wierzyli i kto miał go zdradzić.

⁶⁵ I mówił: Dlatego wam powiedziałem, że nikt nie może przyjść do mnie, jeśli mu to nie jest dane od mojego Ojca.

⁶⁶ Od tego czasu wielu jego uczniów zawróciło¹ i więcej z nim nie chodziło.

1. 1J 2,19.

⁶⁷ Wtedy Jezus powiedział do dwunastu: Czy i wy chcecie odejść?

⁶⁸ I odpowiedział mu Szymon Piotr: Panie, do kogo pójdziemy? Ty masz słowa życia wiecznego.

⁶⁹ A my uwierzyliśmy i poznaliśmy, że ty jesteś Chrystusem, Synem Boga żywego.

⁷⁰ Jezus im odpowiedział: Czy ja nie wybrałem was dwunastu? A jeden z was jest diabłem¹.

1. J 13,27.

⁷¹ A to mówił o Judaszu¹ Iskariocie, synu Szymona, bo on miał go zdradzić, będąc jednym z dwunastu.

1. J 13,29; Mt 10,4; 26,14; Dz 1,16-20.

Rozdział 7

¹ A potem Jezus chodził po Galilei. Nie chciał bowiem przebywać w Judei, bo Żydzi szukali sposobności, aby go zabić.

² I zbliżało się żydowskie święto Namiotów¹.

1. Kpł 23,34; Ne 8,14.18.

³ Wtedy jego bracia powiedzieli do niego: Odejdź stąd i idź do Judei, żeby twoi uczniowie widzieli dzieła, których dokonujesz.

⁴ Nikt bowiem nie czyni nic w ukryciu, jeśli chce być znany. Dlatego ty, jeśli takie rzeczy czynisz, objaw się światu.

⁵ Bo nawet jego bracia¹ nie wierzyli w niego.

1. J 1,11; Ps 69,8; Mt 12,46; Mk 3,31; Łk 8,19.

⁶ I powiedział do nich Jezus: Mój czas¹ jeszcze nie nadszedł, ale wasz czas zawsze jest w pogotowiu.

1. w. 30; J 2,4; 8,20; 17,1; Łk 9,51.

⁷ Świat nie może was nienawidzić, ale mnie nienawidzi, bo ja świadczę o nim, że jego uczynki są złe.

⁸ Wy idźcie na święto, ja jeszcze nie pójdę na to święto, bo mój czas jeszcze się nie wypełnił.

⁹ Powiedziawszy im to, pozostał w Galilei.

¹⁰ A gdy jego bracia poszli, wtedy i on poszedł na święto, nie jawnie, ale jakby potajemnie.

¹¹ A Żydzi szukali go podczas święta i mówili: Gdzie on jest?

¹² I wiele szemrało¹ się o nim wśród ludzi, bo jedni mówili: Jest dobry. A inni mówili: Przeciwnie, zwodzi ludzi.

1. J 9,16.

¹³ Nikt jednak nie mówił o nim jawnie z obawy¹ przed Żydami.

1. J 9,22; 19,38; 20,19.

¹⁴ A gdy już minęła połowa święta, Jezus wszedł do świątyni i nauczał.

¹⁵ I dziwili się Żydzi, mówiąc: Skąd¹ on zna Pismo, skoro się nie uczył?

1. Mt 13,54; Mk 6,2.

¹⁶ Odpowiedział im Jezus: Moja nauka nie jest moją, ale tego¹, który mnie posłał.

1. Pwt 18,15-19.

¹⁷ Jeśli ktoś chce wypełniać jego wolę, ten będzie umiał rozeznać, czy ta nauka jest od Boga, czy ja mówię sam od siebie.

¹⁸ Kto mówi¹ z samego siebie, szuka własnej chwały. Kto zaś szuka chwały tego, który go posłał, ten jest prawdziwy i nie ma w nim niesprawiedliwości.

1. J 8,50.

¹⁹ Czy Mojżesz nie dał wam prawa¹? A żaden z was nie przestrzega prawa. Dlaczego chcecie mnie zabić?

1. J 1,17; Dz 13,39.

²⁰ Odpowiedzieli ludzie: Masz demona¹. Kto chce cię zabić?

1. J 8,48; 10,20.

²¹ Jezus im odpowiedział: Jeden uczynek spełniłem, a wszyscy się temu dziwicie.

²² Przecież Mojżesz dał wam obrzezanie¹ (nie jakoby było od Mojżesza, ale od ojców²), a w szabat obrzezujecie człowieka.

1. Kpł 12,3; Rz 4,9.
2. Rdz 17,10.

²³ Jeśli człowiek przyjmuje obrzezanie w szabat, aby nie było złamane Prawo Mojżesza, to dlaczego gniewacie się na mnie, że w szabat całkowicie uzdrowiłem człowieka?

²⁴ Nie sądźcie¹ po pozorach, ale sądźcie sprawiedliwym sądem.

1. J 8,15; Pwt 1,16; Mt 7,1-2; 1Kor 4,5; 5,12; 6,2.

²⁵ Wtedy niektórzy z mieszkańców Jerozolimy mówili: Czy to nie jest ten, którego chcą zabić?

²⁶ A oto jawnie przemawia i nic mu nie mówią. Czy przełożeni¹ rzeczywiście poznali, że to jest prawdziwie Chrystus?

1. w. 48; J 12,42; Łk 7,30.

²⁷ Ale wiemy, skąd¹ on pochodzi, lecz gdy Chrystus przyjdzie, nikt nie będzie wiedział, skąd jest.

1. Mt 13,55.

²⁸ Wtedy Jezus, nauczając w świątyni, wołał: I znacie mnie, i wiecie, skąd jestem. A ja nie przyszedłem¹ sam od siebie, ale prawdziwy jest ten, który mnie posłał, którego wy nie znacie.

1. J 6,38.

²⁹ Lecz ja go znam, bo od niego jestem i on mnie posłał.

³⁰ I usiłowali go schwytać, ale nikt nie podniósł na niego ręki, bo jeszcze nie nadeszła jego godzina.

³¹ A wielu z ludu uwierzyło w niego i mówiło: Gdy Chrystus przyjdzie, czyż uczyni więcej cudów, niż on uczynił?

³² Faryzeusze słyszeli, że tak ludzie o nim szemrali. I faryzeusze i naczelni kapłani posłali sługi, aby go schwytać.

³³ Wtedy Jezus powiedział im: Jeszcze krótki¹ czas jestem z wami, potem odejdę do tego, który mnie posłał.

1. J 12,35; 16,16.

³⁴ Będziecie mnie szukać¹, ale nie znajdziecie, a gdzie ja będę, wy przyjść nie możecie.

1. J 8,21; 13,33; Iz 55,6; Oz 5,6.

³⁵ Wówczas Żydzi mówili między sobą: Dokąd on pójdzie, że go nie znajdziemy? Czy pójdzie do rozproszonych¹ wśród pogan i będzie nauczał pogan?

1. Jk 1,1; 1P 1,1.

³⁶ Cóż to za słowo, które wypowiedział: Będziecie mnie szukać, ale nie znajdziecie, a gdzie ja będę, wy przyjść nie możecie?

³⁷ A w ostatnim¹, wielkim dniu tego święta, Jezus stanął i wołał: Jeśli ktoś pragnie², niech przyjdzie do mnie i pije.

1. Kpł 23,36; Lb 29,35.
2. J 4,10; Iz 41,17; Obj 22,17.

³⁸ Kto wierzy we mnie, jak mówi Pismo, rzeki wody¹ żywej popłyną z jego wnętrza.

1. J 4,14; Iz 12,3; 44,3.

³⁹ A to mówił o Duchu¹, którego mieli otrzymać wierzący w niego. Duch Święty bowiem jeszcze nie był dany, ponieważ Jezus nie został jeszcze uwielbiony².

1. J 14,16.26; Łk 3,16; 24,49; Rz 8,9; Ef 1,13; 4,30.
2. J 13,31; 17,5; Dz 3,13.

⁴⁰ Wielu więc z tych ludzi, słysząc te słowa, mówiło: To jest prawdziwie ten prorok¹.

1. J 6,14; Pwt 18,15.

⁴¹ A inni mówili: To jest Chrystus¹. Lecz niektórzy mówili: Czyż Chrystus przyjdzie² z Galilei?

1. J 4,42; Mt 16,16.
2. J 1,46.

⁴² Czyż Pismo nie mówi, że Chrystus przyjdzie z potomstwa¹ Dawida i z miasteczka Betlejem², gdzie mieszkał Dawid?

1. 2Sm 7,12; Ps 132,11; Iz 11,1; Jr 23,5.
2. Mi 5,2; Łk 2,4.

⁴³ I tak z jego powodu nastąpił rozłam wśród ludu.

⁴⁴ I niektórzy z nich chcieli go schwytać, ale nikt nie podniósł na niego ręki.

⁴⁵ Wtedy słudzy wrócili do naczelnych kapłanów i do faryzeuszy, którzy ich zapytali: Dlaczego go nie przyprowadziliście?

⁴⁶ Słudzy odpowiedzieli: Nikt nigdy¹ nie mówił tak, jak ten człowiek.

1. Mt 7,29; Łk 4,22.

⁴⁷ I odpowiedzieli im faryzeusze: Czy i wy jesteście zwiedzeni?

⁴⁸ Czy ktoś z przełożonych albo z faryzeuszy uwierzył w niego?

⁴⁹ A to pospólstwo, które nie zna prawa, jest przeklęte¹.

1. Ga 3,10-13.

⁵⁰ Jeden z nich, Nikodem¹, ten, który przyszedł w nocy do niego, powiedział im:

1. J 3,2.

⁵¹ Czy nasze prawo potępia człowieka, zanim go najpierw nie wysłucha i nie zbada, co czyni?

⁵² A oni mu odpowiedzieli: Czy i ty jesteś Galilejczykiem? Zbadaj i zobacz, że żaden prorok nie powstał z Galilei.

⁵³ I poszedł każdy do swego domu.

Rozdział 8

¹ A Jezus poszedł na Górę Oliwną.

² Potem znowu wcześnie rano przyszedł do świątyni, a cały lud zszedł się do niego. I siadłszy, nauczał ich.

³ I przyprowadzili do niego uczeni w Piśmie i faryzeusze kobietę przyłapaną na cudzołóstwie, a postawiwszy ją pośrodku;

⁴ Powiedzieli do niego: Nauczycielu, tę kobietę przyłapano na uczynku cudzołóstwa.

⁵ W prawie Mojżesz¹ nakazał nam takie kamienować. A ty co mówisz?

1. Kpł 20,10; Pwt 22,22.

⁶ A mówili to, wystawiając¹ go na próbę, aby mogli go oskarżyć². Jezus zaś, schyliwszy się, pisał palcem po ziemi.

1. Lb 14,22; Mt 19,3; Łk 20,20.
2. J 18,31; Ps 38,12.

⁷ A gdy nie przestawali go pytać, podniósł się i powiedział do nich: Kto¹ z was jest bez grzechu², niech pierwszy rzuci w nią kamieniem.

1. Pwt 17,6; Mt 7,1-5.
2. Rz 3,23.

⁸ I znowu schyliwszy się, pisał po ziemi.

⁹ A gdy oni to usłyszeli, będąc przekonani przez sumienie, odchodzili jeden po drugim, począwszy od starszych aż do ostatnich. Pozostał tylko sam Jezus i ta kobieta stojąca pośrodku.

¹⁰ A Jezus podniósł się i nie widząc nikogo oprócz tej kobiety, powiedział do niej: Kobieto, gdzież są ci, którzy cię oskarżali¹? Nikt cię nie potępił?

1. Iz 41,11.

¹¹ Ona odpowiedziała: Nikt, Panie. A Jezus powiedział do niej: I ja ciebie nie potępiam¹. Idź i już więcej nie² grzesz.

1. J 3,17; Łk 9,56; Rz 8,1.
2. J 5,14; Prz 28,13; Iz 1,16; Ez 18,30-32; Ef 2,10; 1J 2,1.

¹² Jezus znowu powiedział do nich: Ja jestem światłością¹ świata. Kto idzie za mną, nie będzie chodził w ciemności, ale będzie miał światłość życia.

1. J 1,9; 9,5; 12,35; Iz 9,2.

¹³ Powiedzieli więc do niego faryzeusze: Ty świadczysz¹ sam o sobie, a twoje świadectwo nie jest prawdziwe.

1. J 5,31-47.

¹⁴ Odpowiedział im Jezus: Chociaż ja świadczę sam o sobie, jednak moje świadectwo jest prawdziwe, bo wiem, skąd przyszedłem i dokąd idę. Lecz wy nie wiecie, skąd przyszedłem i dokąd idę.

¹⁵ Wy sądzicie według ciała¹, ale ja nie sądzę² nikogo.

1. J 7,24; 1Sm 16,7.
2. J 12,47.

¹⁶ A choćbym i sądził, mój sąd jest prawdziwy, bo nie jestem¹ sam, ale jestem ja i Ojciec, który mnie posłał.

1. J 16,32.

¹⁷ A w waszym Prawie jest napisane¹, że świadectwo² dwóch ludzi jest prawdziwe.

1. Pwt 17,6; 19,15.
2. Mt 18,16; 2Kor 13,1; Hbr 10,28; 1J 5,9.

¹⁸ Ja jestem tym, który świadczy sam o sobie i świadczy o mnie Ojciec, który mnie posłał.

¹⁹ Wtedy zapytali go: Gdzie jest twój Ojciec? Jezus odpowiedział: Nie znacie¹ ani mnie, ani mego Ojca. Gdybyście mnie znali, znalibyście² i mego Ojca.

1. w. 55; J 16,3.
2. J 14,7-9.

²⁰ Te słowa mówił Jezus w skarbcu, nauczając w świątyni, a nikt go nie schwytał, bo jeszcze nie nadeszła jego godzina.

²¹ Wówczas Jezus znowu powiedział do nich: Ja odchodzę, a wy będziecie mnie szukać i umrzecie w swoim grzechu¹. Gdzie ja idę, wy przyjść nie możecie.

1. Ez 3,20.

²² Wtedy Żydzi mówili: Czyż sam się zabije, skoro mówi: Gdzie ja idę, wy przyjść nie możecie?

²³ I powiedział do nich: Wy jesteście z niskości, a ja jestem z wysoka. Wy jesteście z tego świata, ja zaś nie jestem z tego świata.

²⁴ Dlatego wam powiedziałem, że umrzecie w swoich grzechach¹. Bo jeśli nie uwierzycie², że ja jestem, umrzecie w swoich grzechach.

1. Łk 16,22-26; 1Kor 15,17; Ef 2,1.5.
2. J 3,36; Mk 16,16; 1J 5,10.

²⁵ Wtedy zapytali go: Kim ty jesteś? I odpowiedział im Jezus: Tym, kim wam od początku mówię.

²⁶ Wiele mam o was do powiedzenia i do sądzenia. Ale ten, który mnie posłał, jest prawdziwy, a ja mówię na świecie to, co od niego słyszałem.

²⁷ Nie zrozumieli jednak, że mówił im o Ojcu.

²⁸ Dlatego Jezus powiedział do nich: Gdy wywyższycie¹ Syna Człowieczego, wtedy poznacie, że ja jestem, a nie czynię nic sam od siebie, ale mówię to, czego mnie nauczył mój Ojciec.

1. J 3,14; 12,32; 19,18.

²⁹ A ten, który mnie posłał, jest ze mną. Ojciec nie zostawił mnie samego, bo ja zawsze czynię to, co mu się podoba.

³⁰ Gdy to mówił, wielu uwierzyło w niego.

³¹ Wtedy Jezus mówił do tych Żydów, którzy mu uwierzyli: Jeśli będziecie trwać¹ w moim słowie, będziecie prawdziwie moimi uczniami².

1. J 6,68; 15,4; Dz 13,43; 14,22; 2Tm 3,14; Jk 1,25; 1J 2,19.
2. J 15,8.

³² I poznacie prawdę, a prawda was wyzwoli.

³³ Odpowiedzieli mu: My jesteśmy potomstwem Abrahama i nigdy nie służyliśmy nikomu. Jakże możesz mówić: Będziecie wolni?

³⁴ Jezus im odpowiedział: Zaprawdę, zaprawdę powiadam wam, że każdy, kto popełnia grzech, jest sługą¹ grzechu.

1. Prz 5,22; Rz 6,16; Tt 3,3.

³⁵ A sługa nie mieszka¹ w domu na wieki, lecz Syn mieszka² na wieki.

1. Ga 4,30.
2. Rz 8,15; Ga 4,7.

³⁶ Jeśli więc Syn was wyzwoli, będziecie prawdziwie wolni.

³⁷ Wiem, że jesteście potomstwem Abrahama¹, lecz usiłujecie mnie zabić, bo moje słowo nie znajduje w was miejsca.

1. Rz 9,7.8.

³⁸ Ja mówię¹ to, co widziałem u mego Ojca, a wy też robicie to, co widzieliście u waszego ojca.

1. w. 26; J 14,10.

³⁹ Odpowiedzieli mu: Naszym ojcem jest Abraham. Jezus im powiedział: Gdybyście¹ byli synami Abrahama, spełnialibyście uczynki Abrahama.

1. Mt 3,9; Rz 2,28; 9,7.

⁴⁰ Lecz teraz usiłujecie mnie zabić, człowieka, który wam mówił prawdę, którą słyszał od Boga. Tego Abraham nie robił.

⁴¹ Wy spełniacie uczynki waszego ojca. Wtedy powiedzieli mu: My nie jesteśmy spłodzeni z nierządu. Mamy jednego Ojca – Boga.

⁴² Jezus im powiedział: Gdyby Bóg był waszym Ojcem, miłowalibyście mnie, gdyż ja od Boga wyszedłem i przyszedłem, a nie przyszedłem sam od siebie, ale on mnie posłał¹.

1. Ga 4,4.

⁴³ Dlaczego nie pojmujecie¹ tego, co mówię? Dlatego że nie możecie słuchać mojego słowa.

1. J 12,39; Prz 28,5; Rz 3,11.

⁴⁴ Wy jesteście z waszego ojca¹ – diabła² i chcecie spełniać pożądliwości waszego ojca. On był mordercą od początku i nie został³ w prawdzie, bo nie ma w nim prawdy. Gdy mówi kłamstwo, mówi od siebie, bo jest kłamcą⁴ i ojcem kłamstwa.

1. Mt 13,38; Dz 13,10; 1J 3,8.
2. Obj 20,2.
3. Ez 28,12-17; 2P 2,4; Jud 1,6.
4. Dz 5,3; 2Kor 11,3; 2Tes 2,9; Obj 12,9.

⁴⁵ A ponieważ ja mówię¹ prawdę, nie wierzycie mi.

1. J 3,19; 7,7; Ga 4,16; 2Tes 2,10-12; 2Tm 4,3.

⁴⁶ Któż z was obwini¹ mnie o grzech? Jeśli mówię prawdę, dlaczego mi nie wierzycie?

1. J 14,30; 2Kor 5,21; Hbr 4,15; 1P 2,22.

⁴⁷ Kto jest z Boga, słucha¹ słów Bożych. Wy dlatego nie słuchacie², że nie jesteście z Boga.

1. J 17,8.
2. 1J 4,5.

⁴⁸ Wtedy Żydzi mu odpowiedzieli: Czy nie dobrze mówimy, że jesteś Samarytaninem¹ i masz demona?

1. Łk 10,33.

⁴⁹ Jezus odpowiedział: Ja nie mam demona, ale czczę mego Ojca, a wy mnie znieważacie.

⁵⁰ Ja nie szukam¹ swojej chwały. Jest ktoś, kto szuka i sądzi.

1. J 5,41; 7,18.

⁵¹ Zaprawdę, zaprawdę powiadam wam: Jeśli ktoś będzie zachowywał moje słowa, nigdy nie ujrzy¹ śmierci.

1. Ps 89,48; J 5,24; 11,26.

⁵² Wtedy Żydzi powiedzieli do niego: Teraz wiemy, że masz demona. Abraham¹ umarł i prorocy, a ty mówisz: Jeśli ktoś będzie zachowywał moje słowa, nigdy nie skosztuje śmierci.

1. Za 1,5; Hbr 11,13.

⁵³ Czy ty jesteś większy¹ od naszego ojca Abrahama, który umarł? I prorocy poumierali. Kim ty się czynisz?

1. J 4,12; 10,29; Mt 12,6.41-42; Rz 9,5; Hbr 3,3.

⁵⁴ Jezus odpowiedział: Jeśli¹ ja sam siebie chwalę, moja chwała jest niczym. Mój Ojciec jest tym, który mnie chwali, o którym wy mówicie, że jest waszym Bogiem.

1. J 5,31; Prz 25,27; 2Kor 10,18.

⁵⁵ Lecz nie znacie¹ go, a ja go znam. I jeślibym powiedział, że go nie znam, byłbym podobnym do was kłamcą. Ale znam go i zachowuję² jego słowa.

1. w. 19; Jr 4,22; 9,3; Oz 5,4; Dz 17,23.
2. w. 29; J 15,10.

⁵⁶ Abraham, wasz ojciec, z radością pragnął ujrzeć¹ mój dzień. I ujrzał, i radował się.

1. Łk 10,24; Hbr 11,13; Rdz 22,14.

⁵⁷ Wówczas Żydzi powiedzieli do niego: Pięćdziesięciu lat jeszcze nie masz, a Abrahama widziałeś?

⁵⁸ Jezus im odpowiedział: Zaprawdę, zaprawdę powiadam wam: Zanim¹ Abraham był, ja jestem².

1. J 1,1; 17,5.25; Iz 9,6; Kol 1,17; Mi 5,2.
2. Wj 3,14; Iz 43,13; 44,6; 46,9; 48,12; Obj 1,8.11; 2,8.

⁵⁹ Wtedy porwali¹ kamienie, aby w niego rzucać. Jezus jednak ukrył się i wyszedł ze świątyni, przechodząc² między nimi, i tak odszedł.

1. J 10,31; 11,8.
2. Łk 4,30; Rdz 19,11; 2Krl 6,18.

Rozdział 9

¹ A przechodząc, zobaczył człowieka ślepego od urodzenia.

² I pytali go jego uczniowie: Mistrzu, kto zgrzeszył, on czy jego rodzice, że się urodził ślepy?

³ Jezus odpowiedział: Ani¹ on nie zgrzeszył, ani jego rodzice, ale stało się tak, żeby² się na nim objawiły dzieła Boga.

1. Kaz 9,1.2; Łk 13,2; Dz 28,4.
2. J 11,4; Mt 11,5.

⁴ Ja muszę¹ wykonywać dzieła tego, który mnie posłał, dopóki² jest dzień. Nadchodzi noc, gdy nikt nie będzie mógł działać.

1. J 4,4.34; 5,19; Łk 13,33; Dz 4,20.
2. J 11,9; 12,35; Ef 5,16; Kol 4,5; Iz 55,6.

⁵ Dopóki jestem na świecie, jestem światłością¹ świata.

1. J 1,4-9; 3,19; 8,12; 12,46; Ef 5,14; Obj 21,23; Iz 42,6; 49,6.

⁶ To powiedziawszy, splunął¹ na ziemię, zrobił błoto ze śliny i pomazał tym błotem oczy ślepego.

1. Mk 7,33; 8,23; Obj 3,18.

⁷ I powiedział do niego: Idź, umyj się w sadzawce Siloam¹ – co się tłumaczy: Posłany. Poszedł² więc, umył się i wrócił, widząc³.

1. J 9,11; Ne 3,15; Iz 8,6.
2. 2Krl 5,14.
3. Wj 4,11; Ps 146,8; Iz 29,18; 42,7; Dz 26,18.

⁸ A sąsiedzi i ci, którzy go przedtem widywali ślepego, mówili: Czy to nie jest ten, który siadał i żebrał?

⁹ Jedni mówili: To on. A inni: Jest do niego podobny. Lecz on mówił: To ja jestem.

¹⁰ Wtedy zapytali go: Jak¹ zostały otworzone twoje oczy?

1. J 3,4.

¹¹ A on odpowiedział: Człowiek, którego nazywają Jezusem, zrobił błoto, pomazał moje oczy i powiedział do mnie: Idź do sadzawki Siloam i umyj się. Poszedłem więc, umyłem się i przejrzałem.

¹² Wtedy zapytali go: Gdzież on jest? Odpowiedział: Nie wiem.

¹³ Przyprowadzili więc do faryzeuszy tego, który przedtem był ślepy.

¹⁴ A tego dnia, gdy Jezus zrobił błoto i otworzył jego oczy, był szabat¹.

1. J 5,9; 7,23; Mt 12,1; Mk 2,27; 3,4; Łk 13,10-17.

¹⁵ Wówczas również faryzeusze pytali go, w jaki sposób przejrzał. A on im odpowiedział: Nałożył mi błoto na oczy, umyłem się i widzę.

¹⁶ Wtedy niektórzy z faryzeuszy powiedzieli: Ten człowiek nie jest z Boga, bo nie przestrzega szabatu. Inni natomiast mówili: Jak¹ może grzeszny człowiek czynić takie cuda? I nastąpił wśród nich rozłam².

1. w. 33; J 3,2; 5,36; 14,11; 15,24.
2. J 7,12.43; 10,19; Dz 14,4.

¹⁷ Zapytali więc znowu ślepego: Co mówisz o nim, skoro otworzył twoje oczy? A on odpowiedział: Jest¹ prorokiem.

1. J 4,19; 6,14; Łk 24,19; Dz 3,22.

¹⁸ A Żydzi nie wierzyli, że był ślepy i odzyskał wzrok, aż zawołali rodziców tego, który przejrzał.

¹⁹ I pytali ich: Czy to jest wasz syn, o którym mówicie, że się urodził ślepy? Jakże więc teraz widzi?

²⁰ Odpowiedzieli im jego rodzice: Wiemy, że to jest nasz syn i że się urodził ślepy.

²¹ Lecz jakim sposobem teraz widzi, nie wiemy, ani kto otworzył jego oczy, nie wiemy. Ma swoje lata, pytajcie go, on sam o sobie powie.

²² Tak mówili jego rodzice, bo bali¹ się Żydów. Żydzi bowiem już postanowili, że każdy, kto wyzna, iż on jest Chrystusem, będzie wyłączony² z synagogi.

1. J 7,13; 12,42; 19,38; 20,19.
2. w. 34; J 16,2.

²³ Dlatego jego rodzice powiedzieli: Ma swoje lata, jego pytajcie.

²⁴ Wtedy znowu zawołali tego człowieka, który był ślepy i powiedzieli do niego: Oddaj¹ chwałę Bogu. My wiemy, że ten człowiek jest grzeszny².

1. Joz 7,19; 1Sm 6,5.
2. Łk 7,39; 15,2; 19,7.

²⁵ A on odpowiedział: Czy jest grzeszny, nie wiem. To tylko wiem¹, że byłem ślepy, a teraz widzę.

1. 1J 5,10-13.

²⁶ I zapytali go znowu: Cóż ci uczynił? Jak otworzył twoje oczy?

²⁷ Odpowiedział im: Już wam powiedziałem, a nie słuchaliście. Dlaczego jeszcze chcecie słuchać? Czy i wy chcecie być jego uczniami?

²⁸ Wtedy złorzeczyli mu i powiedzieli: Ty bądź sobie jego uczniem, my zaś jesteśmy uczniami Mojżesza¹.

1. J 5,45; 7,19.

²⁹ My wiemy, że Bóg mówił do Mojżesza, lecz skąd on jest, nie¹ wiemy.

1. J 7,27; 8,14.

³⁰ Odpowiedział im ten człowiek: To naprawdę rzecz dziwna¹, że wy nie wiecie, skąd jest, a otworzył moje oczy.

1. J 3,10.

³¹ A wiemy, że Bóg¹ nie wysłuchuje grzeszników, ale jeśli ktoś jest czcicielem Boga i wypełnia jego wolę, tego wysłuchuje.

1. Hi 27,9; Ps 18,41; Prz 1,28; 15,29; Iz 1,15; Jr 11,11; Mi 3,4; Za 7,13.

³² Od wieków nie słyszano, aby ktoś otworzył oczy ślepego od urodzenia.

³³ Gdyby on nie był od Boga, nie mógłby nic¹ uczynić.

1. J 5,19.

³⁴ Odpowiedzieli mu: Urodziłeś¹ się cały w grzechach i ty nas uczysz? I wypędzili go precz.

1. Hi 15,14; 25,4; Ps 51,5; Ga 2,15; Ef 2,3.

³⁵ A gdy Jezus usłyszał, że go wypędzili, znalazł go i zapytał: Czy wierzysz w Syna Bożego¹?

1. Ps 2,7; Mt 14,23; 16,16; 1J 5,13.

³⁶ A on odpowiedział: A któż to jest, Panie, abym w niego wierzył?

³⁷ I powiedział do niego Jezus: I widziałeś go, i ten¹, który mówi z tobą, jest nim.

1. J 4,26.

³⁸ A on powiedział: Wierzę, Panie! I oddał mu pokłon¹.

1. J 20,28; Mt 14,33; 28,9; Łk 24,52; Obj 5,9-14.

³⁹ Jezus mu powiedział: Przyszedłem na ten świat na sąd, aby ci, którzy nie widzą, widzieli¹, a ci, którzy widzą, stali² się ślepi.

1. Dz 26,18; 2Kor 4,4-6.
2. Mt 13,13; Rz 11,7.

⁴⁰ I usłyszeli to niektórzy z faryzeuszy, którzy z nim byli, i zapytali go: Czy¹ i my jesteśmy ślepi?

1. J 7,47; Mt 23,16; Rz 2,19.

⁴¹ Jezus im odpowiedział: Gdybyście¹ byli ślepi, nie mielibyście grzechu, lecz teraz mówicie: Widzimy – dlatego wasz grzech pozostaje.

1. J 15,22.

Rozdział 10

¹ Zaprawdę, zaprawdę powiadam wam: Kto nie wchodzi do owczarni drzwiami, ale wchodzi inną drogą, ten¹ jest złodziejem i bandytą.

1. Mt 23,13; Jr 23,16-17; Ez 34,1-31.

² Lecz kto wchodzi drzwiami, jest pasterzem owiec.

³ Temu odźwierny otwiera i owce słuchają¹ jego głosu, a on woła swoje własne owce po imieniu² i wyprowadza³ je.

1. w. 27.
2. Rdz 22,1.11; Wj 3,4; 1Sm 3,6; Łk 10,41; Dz 9,4; 10,3.
3. Ps 23,2; 78,52; Iz 40,11; Obj 7,17.

⁴ A gdy wypuści swoje owce, idzie przed¹ nimi, a owce idą za nim, bo znają jego głos.

1. J 13,15; Pwt 1,30; 1P 2,21.

⁵ Ale za obcym¹ nie idą, lecz uciekają od niego, bo nie znają głosu obcych.

1. Prz 19,27; Ga 1,8; Obj 2,2.

⁶ Tę przypowieść powiedział im Jezus, lecz oni nie¹ zrozumieli tego, co im mówił.

1. J 8,43; Mk 9,32.

⁷ Wtedy Jezus znowu powiedział do nich: Zaprawdę, zaprawdę powiadam wam: Ja jestem drzwiami¹ dla owiec.

1. J 14,6; Ef 2,18; Hbr 10,19.

⁸ Wszyscy, ilu ich przede mną przyszło, są złodziejami i bandytami, ale owce ich nie słuchały.

⁹ Ja jestem drzwiami. Jeśli ktoś wejdzie przeze mnie, będzie zbawiony; wejdzie i wyjdzie, i znajdzie pastwisko.

¹⁰ Złodziej przychodzi tylko po to, żeby kraść, zabijać i niszczyć. Ja przyszedłem, aby miały życie i aby miały je w obfitości.

¹¹ Ja jestem dobrym pasterzem¹. Dobry pasterz oddaje² swoje życie za owce.

1. w. 14; Ps 23,1; 80,1; Iz 40,11; Ez 34,12; Za 13,7; Hbr 13,20; 1P 2,25; 5,4.
2. Ef 5,2; Tt 2,14; 1P 2,24.

¹² Lecz najemnik, który nie jest pasterzem, do którego owce nie należą, widząc nadchodzącego wilka¹, opuszcza owce i ucieka, a wilk porywa i rozprasza owce.

1. Mt 7,15; 10,16; Dz 20,29.

¹³ Najemnik ucieka, bo jest najemnikiem i nie troszczy się¹ o owce.

1. J 12,6; Dz 18,17.

¹⁴ Ja jestem dobrym pasterzem i znam¹ moje owce, a moje mnie znają.

1. J 6,64; Ps 1,6; Na 1,7; Mt 7,23; 2Tm 2,19.

¹⁵ Jak mnie zna Ojciec, i ja znam Ojca; i oddaję¹ moje życie za owce.

1. J 15,13; Za 13,7; Mt 20,28; 1Tm 2,6; 1J 3,16.

¹⁶ A mam także inne¹ owce, które nie są z tej owczarni. Również te muszę przyprowadzić i będą słuchać mego głosu, i będzie jedna² owczarnia i jeden pasterz.

1. J 11,52; Ps 22,27; Iz 49,6; 56,8; Rz 9,24.
2. Ef 3,1-6; Kol 3,10-11.

¹⁷ Dlatego Ojciec¹ mnie miłuje, bo ja oddaję swoje życie, aby je znowu wziąć.

1. J 5,20; 15,9.

¹⁸ Nikt mi go nie odbiera, ale ja oddaję¹ je sam z siebie. Mam moc je oddać² i mam moc znowu je wziąć. Ten nakaz³ otrzymałem od mego Ojca.

1. J 19,11; Mt 26,53.
2. J 2,19.
3. J 14,31.

¹⁹ Wtedy znowu nastąpił rozłam¹ wśród Żydów z powodu tych słów.

1. J 9,16.

²⁰ I wielu z nich mówiło: Ma demona¹ i szaleje. Czemu go słuchacie?

1. J 8,48.

²¹ Inni mówili: To nie są słowa człowieka mającego demona. Czy demon może otwierać oczy ślepych?

²² Była wtedy w Jerozolimie uroczystość poświęcenia świątyni. A była zima.

²³ I przechadzał się Jezus w świątyni, w przedsionku Salomona.

²⁴ Wtedy Żydzi obstąpili go i zapytali: Jak długo będziesz nas trzymał w niepewności¹? Jeśli ty jesteś Chrystusem, powiedz nam otwarcie².

1. BG Dokądże dusze nasze na rzeczy trzymasz?
2. J 1,19; 8,25; Łk 22,67.

²⁵ Jezus im odpowiedział: Powiedziałem wam, a nie wierzycie. Dzieła, które wykonuję w imieniu mego Ojca, one świadczą o mnie.

²⁶ Ale wy nie wierzycie, bo nie jesteście z moich owiec¹, jak wam powiedziałem.

1. J 6,44; 8,47; 1J 4,6.

²⁷ Moje owce słuchają mego głosu i ja je znam, a one idą¹ za mną.

1. Mt 4,19.

²⁸ A ja daję¹ im życie² wieczne i nigdy nie zginą³ ani nikt nie wydrze⁴ ich z mojej ręki.

1. J 17,2; Rz 6,23; 1J 2,25.
2. J 3,15; 6,68; Dz 13,48.
3. J 3,15-16; 17,12; 2Tm 1,12; Hbr 7,25.
4. J 6,39; Rz 8,35-39; 1P 1,5.

²⁹ Mój Ojciec, który mi je dał, większy jest od wszystkich i nikt nie może wydrzeć¹ ich z ręki mego Ojca.

1. J 11,26; Iz 32,17; Rz 8,1; Jud 1,1.

³⁰ Ja i Ojciec jedno¹ jesteśmy.

1. J 1,1; 17,21; 1J 5,7.20.

³¹ Wtedy Żydzi znowu porwali kamienie, aby go ukamienować¹.

1. J 5,18; 8,59.

³² Jezus powiedział do nich: Ukazałem¹ wam wiele dobrych uczynków od mego Ojca. Za który z tych uczynków mnie kamienujecie?

1. Mt 11,5; Dz 2,22.

³³ Odpowiedzieli mu Żydzi: Nie kamienujemy cię za dobry uczynek, ale za bluźnierstwo¹, to znaczy, że ty, będąc człowiekiem, czynisz samego siebie Bogiem².

1. J 19,7; Mt 9,3.
2. Flp 2,9.

³⁴ Jezus im odpowiedział: Czy nie jest napisane¹ w waszym Prawie: Ja powiedziałem: Jesteście bogami?

1. Ps 82,6.

³⁵ Jeśli nazwał bogami tych, do których doszło słowo Boże, a Pismo¹ nie może być naruszone²;

1. Mt 5,18; Łk 16,17.
2. Mt 5,19.

³⁶ To jakże do mnie, którego Ojciec uświęcił¹ i posłał na świat, mówicie: Bluźnisz, bo powiedziałem: Jestem Synem² Bożym?

1. J 17,19.
2. J 9,35; 20,31; Mt 26,63; Rz 1,4.

³⁷ Jeśli nie wykonuję dzieł mego Ojca, nie wierzcie mi.

³⁸ A jeśli wykonuję, choćbyście mnie nie wierzyli, wierzcie uczynkom, abyście poznali i uwierzyli, że Ojciec¹ jest we mnie, a ja w nim.

1. J 14,10.

³⁹ Znowu więc usiłowali go schwytać, ale wymknął się im z rąk.

⁴⁰ I ponownie odszedł za Jordan, na miejsce, gdzie przedtem Jan chrzcił, i tam przebywał.

⁴¹ A wielu przychodziło do niego i mówiło: Jan wprawdzie nie uczynił żadnego cudu, ale wszystko, co Jan o nim powiedział, było prawdziwe.

⁴² I wielu tam uwierzyło w niego.

Rozdział 11

¹ A był chory pewien człowiek, Łazarz z Betanii¹, z miasteczka Marii² i jej siostry Marty.

1. Łk 24,50.
2. Łk 10,38-42.

² A to była ta Maria¹, która namaściła² Pana maścią i wycierała jego nogi swoimi włosami. Jej to brat, Łazarz, chorował.

1. J 12,3.
2. Mt 26,6-7; Mk 14,3; Łk 7,37.

³ Siostry więc posłały¹ do niego wiadomość: Panie, oto ten, którego miłujesz, choruje.

1. Łk 7,3.

⁴ A gdy Jezus to usłyszał, powiedział: Ta choroba nie jest na śmierć¹, ale na chwałę Bożą², aby przez nią był uwielbiony Syn Boży.

1. Mk 5,39.
2. J 9,3.

⁵ Jezus zaś miłował Martę i jej siostrę, i Łazarza.

⁶ A gdy usłyszał, że choruje, został jeszcze dwa dni w miejscu, w którym przebywał.

⁷ Lecz potem powiedział do swoich uczniów: Chodźmy znowu do Judei.

⁸ Uczniowie mu powiedzieli: Mistrzu, Żydzi dopiero co usiłowali cię ukamienować¹, a znowu tam idziesz?

1. J 10,31.

⁹ Jezus odpowiedział: Czyż dzień nie ma dwunastu godzin? Jeśli ktoś chodzi we dnie, nie potknie się, bo¹ widzi światłość tego świata.

1. J 9,4.

¹⁰ A jeśli ktoś chodzi w nocy¹, potknie się, bo nie ma w nim światłości.

1. J 12,35; 1J 2,11.

¹¹ To powiedział, a potem dodał: Łazarz, nasz przyjaciel, śpi¹, ale idę, aby obudzić² go ze snu.

1. Pwt 31,16; Dn 12,2; Mk 5,39; Dz 7,60; 1Kor 15,51; 1Tes 4,14.
2. J 5,25; 1Kor 15,34; Ef 5,14.

¹² Wtedy jego uczniowie powiedzieli: Panie, jeśli śpi, będzie zdrowy.

¹³ Ale Jezus mówił o jego śmierci, lecz oni myśleli, że mówił o zaśnięciu zwykłym snem.

¹⁴ Wówczas Jezus powiedział im otwarcie: Łazarz umarł.

¹⁵ I ze względu na was raduję się¹, że mnie tam nie było, abyście uwierzyli. Ale chodźmy do niego.

1. 2Kor 12,9.

¹⁶ Wtedy Tomasz¹, zwany Didymos, powiedział do współuczniów: Chodźmy i my, aby z nim umrzeć.

1. J 14,5; 20,24; Mt 10,3.

¹⁷ Kiedy Jezus przyszedł, zastał go już cztery dni leżącego w grobie.

¹⁸ A Betania była niedaleko Jerozolimy, w odległości około piętnastu stadiów.

¹⁹ A wielu Żydów przyszło do Marty i Marii, aby je pocieszyć¹ po stracie brata.

1. Hi 2,11; 42,11; Rz 12,15; 2Kor 1,4; 1Tes 4,18; 5,11.

²⁰ Gdy Marta usłyszała, że Jezus nadchodzi, wybiegła mu naprzeciw. Ale Maria siedziała w domu.

²¹ I powiedziała Marta do Jezusa: Panie, gdybyś tu był, mój brat by nie umarł.

²² Ale i teraz wiem, że Bóg da tobie, o cokolwiek¹ go poprosisz.

1. J 9,31; Ps 2,9

²³ Jezus jej odpowiedział: Twój brat zmartwychwstanie.

²⁴ Marta mu powiedziała: Wiem, że zmartwychwstanie przy zmartwychwstaniu¹ w dniu ostatecznym.

1. Ps 49,15; Iz 26,19; Dn 12,2; Łk 14,14; Dz 23,6.

²⁵ I powiedział do niej Jezus: Ja jestem zmartwychwstaniem¹ i życiem². Kto we mnie wierzy³, choćby i umarł, będzie żył.

1. J 5,21; 6,39-44; Obj 1,18.
2. J 1,4; J 14,6.
3. J 3,36; 1Tes 4,14.

²⁶ A każdy, kto żyje i wierzy we mnie, nigdy nie umrze¹. Czy wierzysz w to?

1. J 5,24; Obj 2,11; 20,6; 21,8; J 8,21.

²⁷ Odpowiedziała mu: Tak, Panie. Ja uwierzyłam, że ty jesteś Chrystusem, Synem Bożym, który miał przyjść na świat.

²⁸ A to powiedziawszy, poszła i potajemnie zawołała swoją siostrę Marię, i powiedziała: Jest tu Nauczyciel i woła cię.

²⁹ Gdy tylko ona to usłyszała, zaraz wstała i poszła do niego.

³⁰ A Jezus jeszcze nie wszedł do miasteczka, lecz był na tym miejscu, gdzie Marta wyszła mu naprzeciw.

³¹ Wtedy Żydzi, którzy byli z nią w domu i pocieszali ją, widząc, że Maria szybko wstała i wyszła, poszli za nią, mówiąc: Idzie do grobu, aby tam płakać.

³² A gdy Maria przyszła tam, gdzie był Jezus, ujrzała go, przypadła mu do nóg i powiedziała: Panie, gdybyś tu był, mój brat by nie umarł.

³³ Kiedy Jezus zobaczył ją płaczącą¹ i płaczących Żydów, którzy z nią przyszli, rozrzewnił się w duchu² i zasmucił się.

1. Dz 8,2.
2. Hbr 4,15; Rdz 43,30; 45,2.

³⁴ I zapytał: Gdzie go położyliście? Odpowiedzieli mu: Panie, chodź i zobacz.

³⁵ I Jezus zapłakał¹.

1. Łk 19,41; Hbr 2,17; Iz 53,3.

³⁶ Wtedy Żydzi powiedzieli: Patrzcie, jak go miłował.

³⁷ A niektórzy z nich mówili: Czyż ten, który otworzył oczy ślepego¹, nie mógł sprawić, aby on nie umarł?

1. J 9,6.

³⁸ Jezus zaś ponownie się rozrzewnił i przyszedł do grobu. Była to jaskinia, a u jej wejścia był położony kamień¹.

1. Mt 27,60.66.

³⁹ I powiedział Jezus: Usuńcie ten kamień. Powiedziała do niego Marta, siostra zmarłego: Panie, już cuchnie¹, bo od czterech dni leży w grobie.

1. Ps 49,14; Dz 13,36.

⁴⁰ Jezus jej rzekł: Czyż nie powiedziałem ci, że jeśli uwierzysz, ujrzysz chwałę¹ Bożą?

1. w. 4; J 17,4.

⁴¹ Wtedy usunęli kamień z miejsca, gdzie był położony zmarły. Jezus zaś podniósł oczy w górę i powiedział: Ojcze, dziękuję ci, że mnie wysłuchałeś.

⁴² A ja wiedziałem, że mnie zawsze wysłuchujesz, ale powiedziałem to ze względu na stojących¹ wokoło ludzi, aby uwierzyli, że ty mnie posłałeś.

1. J 12,30.

⁴³ Gdy to powiedział, zawołał donośnym głosem¹: Łazarzu, wyjdź na zewnątrz!

1. Mt 8,8; J 5,25.

⁴⁴ I wyszedł¹ ten, który umarł, mając ręce i nogi powiązane opaskami², a twarz obwiązaną chustką. Powiedział do nich Jezus: Rozwiążcie³ go i pozwólcie mu odejść.

1. Rdz 1,3; Ps 33,9; Ez 37,3-10; Oz 13,14; Dz 20,9-10; Flp 3,21.
2. J 20,5-7.
3. Rz 8,2; Ga 5,1.

⁴⁵ Wielu¹ więc z Żydów, którzy przyszli do Marii i widzieli to, czego Jezus dokonał, uwierzyło w niego.

1. J 8,30; Dz 9,42.

⁴⁶ Lecz niektórzy z nich odeszli do faryzeuszy i powiedzieli¹ im, co Jezus uczynił.

1. J 5,15.

⁴⁷ Wtedy naczelni kapłani i faryzeusze zebrali się na naradę¹ i mówili: Co zrobimy? Bo ten człowiek² czyni wiele cudów.

1. Ps 2,2; Mt 26,3.
2. J 12,19; Dz 4,16.

⁴⁸ Jeśli go tak zostawimy¹, wszyscy² uwierzą w niego i przyjdą Rzymianie, i zabiorą nam to nasze miejsce i naród.

1. Dz 5,38.
2. J 6,15; 18,36-37.

⁴⁹ A jeden z nich, Kajfasz¹, który był tego roku najwyższym kapłanem, powiedział do nich: Wy nic nie wiecie;

1. J 18,13; Łk 3,2; Dz 4,6.

⁵⁰ I nie bierzecie pod uwagę, że pożyteczniej jest dla nas, żeby jeden człowiek umarł¹ za lud, a żeby cały ten naród nie zginął.

1. J 18,14; Iz 53,8.

⁵¹ A nie mówił tego sam od siebie, ale będąc tego roku najwyższym kapłanem, prorokował¹, że Jezus miał umrzeć za ten naród;

1. Lb 27,21; Mt 7,22; 1Kor 13,2.

⁵² A nie tylko¹ za ten naród, ale też po to, aby zgromadzić w jedno rozproszone dzieci Boże.

1. Iz 49,6; 1J 2,2.

⁵³ Od tego więc dnia naradzali się wspólnie nad tym, aby go zabić.

⁵⁴ A Jezus już nie chodził jawnie wśród Żydów, ale odszedł stamtąd do krainy, która leży w pobliżu pustyni, do miasta zwanego Efraim, i tam mieszkał ze swoimi uczniami.

⁵⁵ A zbliżała się Pascha¹ żydowska. I wielu z tej okolicy szło do Jerozolimy przed Paschą, aby się oczyścić².

1. J 2,13; 5,1; 6,4; Wj 12,11-14.
2. J 2,6; Wj 19,10-15; Lb 9,10-13; Dz 24,18.

⁵⁶ Szukali Jezusa i stojąc w świątyni, mówili jedni do drugich: Czy myślicie, że nie przyjdzie na święto?

⁵⁷ A naczelni kapłani i faryzeusze wydali nakaz, aby, jeśli ktoś się dowie, gdzie jest, oznajmił to, żeby go mogli schwytać¹.

1. J 18,2-3; Mt 26,14-16.

Rozdział 12

¹ Na sześć dni przed Paschą Jezus przyszedł do Betanii¹, gdzie był Łazarz, który umarł, a którego wskrzesił z martwych.

1. J 11,1.

² Tam przygotowali mu wieczerzę, a Marta¹ usługiwała. Łazarz zaś był jednym z tych, którzy razem z nim siedzieli przy stole.

1. Łk 10,38-42; Mt 11,29.

³ Wówczas Maria¹, wziąwszy funt bardzo drogiej maści nardowej, namaściła nogi Jezusa i wytarła je swoimi włosami, a dom napełnił się wonią tej maści.

1. J 11,2; Łk 7,37-38; Mt 26,6; Mk 14,3.

⁴ Wtedy jeden z jego uczniów, Judasz¹ Iskariota, syn Szymona, ten, który miał go zdradzić, powiedział:

1. J 6,70; 13,2; Łk 6,16.

⁵ Dlaczego¹ tej maści nie sprzedano za trzysta groszy² i nie rozdano ich ubogim?

1. Mt 26,8; Mk 14,4.
2. denarów

⁶ A to mówił nie dlatego, że troszczył się o ubogich, ale ponieważ był złodziejem¹ i miał sakiewkę, a nosił to, co do niej włożono.

1. J 13,29.

⁷ Wtedy Jezus powiedział: Zostaw ją; zachowała to na dzień mego pogrzebu.

⁸ Ubogich¹ bowiem zawsze macie u siebie, ale mnie² nie zawsze będziecie mieć.

1. Pwt 15,11.
2. w. 35; Mk 14,7.

⁹ Wtedy wielu Żydów dowiedziało się, że tam jest; i przyszli nie tylko z powodu Jezusa, ale także, by zobaczyć Łazarza, którego wskrzesił z martwych.

¹⁰ I naradzali się naczelni kapłani nad tym, żeby zabić również Łazarza¹;

1. J 9,34; 15,20.

¹¹ Gdyż z jego powodu wielu¹ spośród Żydów odstąpiło i uwierzyło w Jezusa.

1. J 11,45.

¹² Nazajutrz mnóstwo¹ ludzi, którzy przyszli na święto, usłyszawszy, że Jezus idzie do Jerozolimy;

1. Mt 21,8.

¹³ Nabrało gałązek palmowych¹, wyszło mu naprzeciw i wołało: Hosanna!² Błogosławiony, który przychodzi w imieniu Pana, król³ Izraela!

1. Kpł 23,40.
2. Ps 72,17; 118,25-26; Mt 21,9; Mk 11,8; Łk 19,36.
3. So 3,15; Obj 15,3.

¹⁴ A Jezus, znalazłszy oślątko¹, wsiadł na nie, jak jest napisane:

1. Za 9,9.

¹⁵ Nie bój się, córko Syjonu. Oto twój król przychodzi, siedząc na oślątku.

¹⁶ Z początku jego uczniowie tego nie zrozumieli¹, ale gdy Jezus został uwielbiony, wtedy przypomnieli² sobie, że to było o nim napisane i że mu tak uczynili.

1. Łk 9,45; 18,34.
2. J 2,22; 13,7; 14,26; 16,4.

¹⁷ Dawali¹ więc świadectwo ludzie, którzy z nim byli, gdy Łazarza wywołał z grobowca i wskrzesił go z martwych.

1. J 1,34; 5,36-39; 15,26-27; 19,35; 21,24; 1J 5,9-13.

¹⁸ Dlatego też ludzie wyszli mu naprzeciw, bo usłyszeli, że on uczynił ten cud.

¹⁹ Wtedy faryzeusze mówili między sobą: Widzicie, że nic nie zdziałacie. Oto świat poszedł za nim.

²⁰ A wśród tych, którzy przychodzili do Jerozolimy, żeby oddać cześć Bogu¹ w święto, byli pewni Grecy².

1. BG modlić się w święto; Obj 11,1.
2. Mk 7,26; Dz 14,1; 16,1; 17,4; 20,21; Rz 10,12.

²¹ Oni to przyszli do Filipa¹, który był z Betsaidy w Galilei, i prosili go: Panie, chcemy zobaczyć Jezusa.

1. J 1,43; 6,5; 14,8-11.

²² Filip przyszedł i powiedział Andrzejowi, a z kolei Andrzej i Filip powiedzieli Jezusowi.

²³ A Jezus im odpowiedział: Nadeszła godzina¹, aby Syn Człowieczy został uwielbiony.

1. J 17,1-5.

²⁴ Zaprawdę, zaprawdę powiadam wam: Jeśli ziarno pszenicy, wpadłszy w ziemię, nie obumrze, samo zostaje. Jeśli jednak obumrze¹, wydaje obfity plon.

1. J 12,32-33; 1Kor 15,36-38.

²⁵ Kto miłuje swoje życie¹, utraci je, a kto nienawidzi swego życia na tym świecie, zachowa je na życie wieczne.

1. Mt 10,39; 16,25; Mk 8,35; Łk 9,23; 17,33.

²⁶ Jeśli ktoś mi służy, niech idzie za mną¹, a gdzie² ja jestem, tam będzie i mój sługa. A jeśli ktoś będzie mi służył, uczci go mój Ojciec.

1. Mt 16,24; Mk 8,34.
2. J 14,3; 17,24; 2Kor 5,8.

²⁷ Teraz moja dusza jest zatrwożona. I cóż powiem? Ojcze, zachowaj mnie od tej godziny? Przecież dlatego przyszedłem na tę godzinę¹.

1. J 18,37; Łk 22,53.

²⁸ Ojcze, uwielbij swoje imię. Wtedy rozległ się głos¹ z nieba: Uwielbiłem i jeszcze uwielbię.

1. Mt 3,17; 17,5; 2P 1,17.

²⁹ A ludzie, którzy stali i słyszeli, mówili: Zagrzmiało. A inni mówili: Anioł¹ do niego przemówił.

1. Dz 23,9.

³⁰ Jezus odpowiedział: Ten głos rozległ się nie ze względu na mnie, ale ze względu na was.

³¹ Teraz odbywa się sąd tego świata, teraz władca¹ tego świata będzie wyrzucony precz.

1. Mt 12,28; Łk 10,18; Ef 2,2; Hbr 2,14; 1J 3,8.

³² A ja, jeśli będę wywyższony¹ nad ziemię, pociągnę² wszystkich do siebie.

1. J 3,14; 8,28; 1P 2,24.
2. J 6,44; Oz 11,4.

³³ A mówił to, dając znać, jaką śmiercią miał umrzeć.

³⁴ Ludzie mu odpowiedzieli: Dowiedzieliśmy się z prawa, że Chrystus¹ trwa na wieki. Jakże więc ty możesz mówić, że Syn Człowieczy musi być wywyższony? Któż to jest Syn Człowieczy?

1. Ps 89,36; Iz 9,7; Dn 7,14; Mi 4,7.

³⁵ Wtedy Jezus powiedział im: Jeszcze przez krótki czas¹ jest z wami światłość². Chodźcie więc, dopóki macie światłość, żeby was ciemność nie ogarnęła. Bo kto chodzi w ciemności, nie wie, dokąd idzie.

1. J 7,33.
2. J 11,10; Prz 4,19; 1J 2,8-11.

³⁶ Dopóki macie światłość, wierzcie w światłość, abyście byli synami¹ światłości. Gdy Jezus to powiedział, odszedł i ukrył² się przed nimi.

1. Łk 16,8; Ef 5,8.
2. J 8,59.

³⁷ A choć tak wiele cudów¹ uczynił wobec nich, jednak nie uwierzyli² w niego;

1. J 11,47.
2. J 1,11; Łk 16,31.

³⁸ Aby się wypełniło słowo, które powiedział prorok Izajasz¹: Panie, któż uwierzył² naszemu głoszeniu? I komu ramię Pańskie zostało objawione?

1. Iz 53,1.
2. Rz 10,16.

³⁹ Dlatego nie mogli uwierzyć, bo jeszcze Izajasz¹ powiedział:

1. Iz 6,10.

⁴⁰ Zaślepił ich oczy i zatwardził ich serce, aby oczami nie widzieli i sercem nie zrozumieli¹, aby się nie nawrócili², żebym ich nie uzdrowił.

1. Wj 4,21; Pwt 29,4; Mk 8,17.
2. Dz 3,19; Jk 5,19.

⁴¹ To powiedział Izajasz¹, gdy widział jego chwałę² i mówił o nim.

1. Iz 6,1.
2. J 1,14.18; Wj 33,18-20; 2Kor 4,6.

⁴² Jednak i z przełożonych wielu uwierzyło w niego, ale z powodu faryzeuszy nie wyznawali go, aby nie wyłączono ich z synagogi.

⁴³ Umiłowali bowiem chwałę ludzką bardziej niż chwałę Bożą.

⁴⁴ A Jezus wołał: Kto wierzy we mnie, nie we mnie wierzy, ale w tego¹, który mnie posłał.

1. J 13,20; Mk 9,37.

⁴⁵ I kto mnie widzi, widzi tego¹, który mnie posłał.

1. J 14,9; 15,24.

⁴⁶ Ja, światłość¹, przyszedłem na świat, aby każdy, kto wierzy we mnie, nie pozostał w ciemności.

1. w. 35; J 1,4; 8,12.

⁴⁷ A jeśli ktoś słucha moich słów, a nie uwierzy, ja go nie sądzę. Nie przyszedłem bowiem po to, żeby sądzić¹ świat, ale żeby zbawić świat.

1. J 3,17; 5,45; 8,15.

⁴⁸ Kto mną gardzi i nie przyjmuje moich słów, ma kogoś, kto go sądzi: słowo, które ja mówiłem, ono go osądzi w dniu ostatecznym.

⁴⁹ Bo ja nie mówiłem sam od siebie¹, ale ten, który mnie posłał, Ojciec, on mi dał nakaz, co mam powiedzieć i co mówić.

1. J 14,10.

⁵⁰ I wiem, że jego nakaz¹ jest życiem wiecznym. Dlatego to, co ja wam mówię, mówię tak, jak mi powiedział Ojciec.

1. J 6,63.68; 20,31; 1J 2,25; 3,23.

Rozdział 13

¹ A przed świętem Paschy Jezus, wiedząc, że nadeszła jego godzina¹, aby przeszedł z tego świata do Ojca, umiłowawszy² swoich, którzy byli na świecie, umiłował ich aż do końca.

1. J 7,8; 8,20; 12,23; 17,1.
2. Jr 31,3; Rz 8,37; Ef 5,25; 1J 4,19; Obj 1,5.

² A gdy była wieczerza i diabeł¹ już włożył w serce Judasza, syna Szymona Iskarioty, zamysł, aby go wydać;

1. w. 27; J 6,70; Łk 22,3.31; Dz 5,3; Ef 2,3.

³ Jezus, wiedząc, że Ojciec dał¹ wszystko w jego ręce i że od Boga wyszedł², i do Boga idzie³;

1. J 3,35; Mt 28,18.
2. J 8,42; 16,28.
3. J 17,11; 20,17.

⁴ Wstał od wieczerzy i złożył szaty¹, a wziąwszy płócienny ręcznik, przepasał się.

1. Łk 22,27; Flp 2,6-8.

⁵ Potem nalał wody¹ do miednicy i zaczął myć nogi² uczniom, i wycierać ręcznikiem, którym był przepasany.

1. Ef 5,26.
2. Rdz 19,2; 1Sm 25,41; 1Tm 5,10.

⁶ I podszedł do Szymona Piotra, a on powiedział do niego: Panie, ty chcesz mi umyć nogi¹?

1. J 1,27; Mt 3,14.

⁷ Jezus mu odpowiedział: Tego, co ja czynię, ty teraz nie rozumiesz¹, ale potem zrozumiesz.

1. J 12,16.

⁸ Piotr mu powiedział: Nigdy nie¹ będziesz mył moich nóg. Jezus mu odpowiedział: Jeśli cię nie umyję², nie będziesz miał działu ze mną.

1. Mt 16,22; 26,33.
2. Wj 30,17-21.

⁹ Wtedy Szymon Piotr powiedział do niego: Panie¹, nie tylko moje nogi, ale i ręce, i głowę.

1. Ps 51,2.7.

¹⁰ Jezus mu odpowiedział: Kto jest umyty¹, potrzebuje umyć tylko nogi, bo cały jest czysty. I wy jesteście czyści, lecz nie wszyscy.

1. 1Kor 6,11; Tt 3,5; Obj 1,5; 7,14; J 15,3.

¹¹ Wiedział¹ bowiem, kto ma go wydać, dlatego powiedział: Nie wszyscy jesteście czyści.

1. J 6,64.

¹² Gdy więc umył im nogi i wziął swoje szaty, usiadłszy znowu za stołem, powiedział do nich: Czy rozumiecie, co wam uczyniłem?

¹³ Wy nazywacie mnie Nauczycielem i Panem¹ i dobrze mówicie, bo nim jestem.

1. Mt 23,8-10; Łk 6,46; 1Kor 8,6; 12,3; Ef 6,9; Flp 2,11.

¹⁴ Jeśli więc ja, Pan i Nauczyciel, umyłem wam nogi¹ i wy powinniście² sobie nawzajem myć nogi.

1. Mt 20,26-28; Mk 10,43-45; Łk 22,26-27.
2. Rz 12,10; Ga 6,1-2; Flp 2,2-5; 1P 5,5.

¹⁵ Dałem wam bowiem przykład¹, abyście i wy czynili tak, jak ja wam uczyniłem.

1. Mt 11,29; 1P 2,21; 1J 2,6.

¹⁶ Zaprawdę, zaprawdę powiadam wam: Sługa nie jest większy¹ od swego pana ani posłaniec nie jest większy od tego, który go posłał.

1. J 15,20.

¹⁷ Jeśli to wiecie, będziecie błogosławieni, gdy tak uczynicie¹.

1. Jk 1,25.

¹⁸ Nie mówię o was wszystkich. Ja wiem, których wybrałem, ale żeby się wypełniło Pismo: Ten¹, który je ze mną chleb, podniósł przeciwko mnie swoją piętę.

1. Ps 41,9.

¹⁹ Teraz wam mówię, zanim¹ to się stanie, abyście, gdy to się stanie, uwierzyli, że ja jestem.

1. J 14,29; Iz 41,23; Iz 48,5.

²⁰ Zaprawdę, zaprawdę powiadam wam: Kto przyjmuje tego, którego ja poślę, mnie przyjmuje, a kto¹ mnie przyjmuje, przyjmuje tego, który mnie posłał.

1. J 12,44-45.

²¹ To powiedziawszy, Jezus wzruszył się w duchu i oświadczył: Zaprawdę¹, zaprawdę powiadam wam, że jeden z was mnie wyda.

1. Mt 26,21; Mk 14,18; Łk 22,21.

²² Wtedy uczniowie spojrzeli po sobie, niepewni, o kim to mówił.

²³ A jeden z jego uczniów, ten, którego Jezus miłował, położył¹ się na piersi Jezusa.

1. J 21,20.

²⁴ Skinął więc na niego Szymon Piotr, aby się wypytał, kto jest tym, o którym mówił.

²⁵ A on, położywszy się na piersi Jezusa, zapytał go: Panie, kto to jest?

²⁶ Jezus odpowiedział: To ten, któremu podam umoczony kawałek chleba. A umoczywszy kawałek chleba, dał Judaszowi Iskariocie, synowi Szymona.

²⁷ A zaraz po tym kawałku chleba wszedł w niego szatan¹. Wtedy Jezus powiedział do niego: Co masz robić, rób szybko.

1. Ps 109,6; Łk 22,3; Dz 5,3; Obj 12,9.

²⁸ Żaden jednak z obecnych przy stole nie zrozumiał, dlaczego mu to powiedział.

²⁹ A ponieważ Judasz miał sakiewkę, niektórzy sądzili, że Jezus mu powiedział: Nakup, czego nam potrzeba na święto, albo żeby coś dał ubogim.

³⁰ Wtedy on wziął ten kawałek chleba i natychmiast wyszedł. A była noc.

³¹ A gdy wyszedł, Jezus powiedział: Teraz jest uwielbiony Syn¹ Człowieczy i Bóg jest w nim uwielbiony.

1. J 12,28; 14,13; 17,1-5.

³² A jeśli Bóg jest w nim uwielbiony, to go też Bóg uwielbi sam w sobie, i to wkrótce go uwielbi.

³³ Dzieci, jeszcze krótko jestem z wami. Będziecie mnie szukać, ale jak¹ powiedziałem Żydom: Gdzie ja idę, wy przyjść nie możecie – tak i wam teraz mówię.

1. J 7,33; 8,21.

³⁴ Daję wam nowe przykazanie¹, abyście się wzajemnie miłowali; tak jak ja was umiłowałem, abyście i wy wzajemnie się miłowali.

1. J 15,12; Kpł 19,18.34; Jk 2,8; Ga 6,2; 1J 2,8; 3,23; 4,21; 2J 1,5.

³⁵ Po tym wszyscy poznają, że jesteście moimi uczniami, jeśli będziecie się wzajemnie miłować.

³⁶ Zapytał go Szymon Piotr: Panie, dokąd idziesz? Jezus mu odpowiedział: Dokąd ja idę, ty teraz za mną iść nie możesz, ale¹ potem pójdziesz.

1. J 21,18; 2P 1,14.

³⁷ Wtedy Piotr powiedział mu: Panie, czemu teraz nie mogę iść za tobą? Moje życie oddam¹ za ciebie.

1. Mt 26,33; Mk 14,29; Łk 22,33.

³⁸ Jezus mu odpowiedział: Swoje życie za mnie oddasz? Zaprawdę, zaprawdę powiadam ci: Zanim kogut¹ zapieje, trzy razy się mnie wyprzesz.

1. J 18,27; Mt 26,34.74; Mk 14,30.66-72; Łk 22,34.61.

Rozdział 14

¹ Niech się nie trwoży¹ wasze serce. Wierzycie² w Boga, wierzcie i we mnie.

1. w. 27; J 16,22; Iz 43,1.
2. J 5,23; 12,44; 1J 2,23.

² W domu¹ mego Ojca jest wiele mieszkań. Gdyby tak nie było, powiedziałbym wam. Idę, aby wam przygotować miejsce.

1. 2Kor 5,1; Hbr 11,10; 13,14.

³ A gdy odejdę i przygotuję wam miejsce, przyjdę znowu¹ i wezmę was do siebie, żebyście, gdzie ja jestem, i wy byli.

1. J 14,18.23; 1Tes 4,16; 2Tes 2,1; 1J 3,2.

⁴ A dokąd ja idę, wiecie i drogę znacie.

⁵ Powiedział do niego Tomasz: Panie, nie wiemy, dokąd idziesz, jakże więc możemy znać drogę?

⁶ Jezus mu odpowiedział: Ja jestem drogą¹, prawdą² i życiem³. Nikt nie przychodzi do Ojca jak tylko przeze mnie.

1. J 10,9; Dz 4,12; Hbr 7,25; 1Tm 2,5.
2. 1J 5,6.20; Obj 19,11.
3. J 1,4; 5,26; 11,25; 1J 1,1-2; 5,11-12.

⁷ Gdybyście mnie znali, znalibyście też mego Ojca. I już teraz go znacie, i widzieliście go.

⁸ Powiedział do niego Filip: Panie, pokaż nam Ojca, a to nam wystarczy.

⁹ Jezus mu odpowiedział: Tak długo jestem z wami, a nie poznałeś mnie, Filipie? Kto mnie widzi, widzi¹ i mego Ojca. Jak możesz mówić: Pokaż nam Ojca?

1. J 12,45; Kol 1,15; Flp 2,6; Hbr 1,3.

¹⁰ Nie wierzysz, że ja jestem w Ojcu¹, a Ojciec we mnie? Słów, które ja do was mówię, nie mówię od samego siebie, lecz Ojciec, który mieszka we mnie, on dokonuje dzieł.

1. w. 20; J 10,30.38; 17,21; 1J 5,7.

¹¹ Wierzcie mi, że ja jestem w Ojcu, a Ojciec we mnie. Przynajmniej z powodu samych dzieł¹ wierzcie mi.

1. J 5,36; 10,25.38; Dz 2,22; Hbr 2,4.

¹² Zaprawdę, zaprawdę powiadam wam: Kto wierzy we mnie, dzieł, których ja dokonuję, i on będzie dokonywał, i większych od tych dokona, bo ja odchodzę do mego Ojca.

¹³ A o cokolwiek będziecie prosić w moje imię¹, to uczynię, aby Ojciec był uwielbiony² w Synu.

1. J 15,16; 16,23.
2. J 13,31.

¹⁴ Jeśli o coś będziecie prosić w moje imię, ja to uczynię.

¹⁵ Jeśli mnie miłujecie¹, zachowujcie moje przykazania.

1. J 14,23-24; 15,10; 1J 5,3.

¹⁶ A ja będę prosił Ojca i da wam innego Pocieszyciela¹, aby z wami był² na wieki;

1. w. 18; J 14,26; 15,26; 16,7.13.
2. Mt 28,20; Ef 1,13.

¹⁷ Ducha prawdy¹, którego świat nie może² przyjąć, bo go nie widzi ani go nie zna. Wy jednak go znacie, gdyż z wami przebywa i w was³ będzie.

1. 1J 2,27; 4,6.
2. 1Kor 2,14.
3. 1Kor 6,19; 2Kor 6,16; 1J 3,24; 4,4; Mt 10,20; Ga 4,6.

¹⁸ Nie zostawię was sierotami, przyjdę do was.

¹⁹ Jeszcze krótki czas, a świat nie będzie mnie już więcej oglądał, lecz wy będziecie mnie oglądać. Ponieważ ja żyję¹, wy też będziecie żyć.

1. Hbr 7,25.

²⁰ W tym dniu poznacie, że ja jestem w moim Ojcu¹, a wy we mnie i ja w was.

1. w. 10; J 10,38.

²¹ Kto ma moje przykazania¹ i zachowuje je, ten mnie miłuje. A kto mnie miłuje, będzie go też miłował mój Ojciec i ja go będę miłował, i objawię mu samego siebie.

1. ww. 15.23; 1J 2,5.

²² Powiedział mu Judasz, ale nie Iskariota: Panie, cóż to jest, że masz się objawić nam, a nie światu?

²³ Jezus mu odpowiedział: Jeśli ktoś mnie miłuje¹, będzie zachowywał moje słowo. I mój Ojciec go umiłuje, i przyjdziemy do niego, i u niego zamieszkamy.

1. ww. 15.21.

²⁴ Kto mnie nie miłuje, nie zachowuje moich słów. A słowo, które słyszycie, nie jest moje, ale tego, który mnie posłał, Ojca.

²⁵ To wam powiedziałem, przebywając z wami.

²⁶ Lecz Pocieszyciel, Duch Święty¹, którego Ojciec pośle w moim imieniu, on nauczy was wszystkiego i przypomni² wam wszystko, co wam powiedziałem.

1. J 7,39; 20,22; Mt 28,19; Ef 1,13; 4,30; Tt 3,5.
2. J 2,22; 12,16; Dz 11,16; 20,35.

²⁷ Pokój¹ zostawiam wam, mój pokój daję wam; daję wam nie tak, jak daje świat. Niech się nie trwoży wasze serce ani się nie lęka.

1. J 16,33; Rz 5,1; Ef 2,14-17; Flp 4,7.

²⁸ Słyszeliście, że wam powiedziałem: Odchodzę i znowu przyjdę do was. Gdybyście mnie miłowali, radowalibyście się, ponieważ powiedziałem: Idę do Ojca. Mój Ojciec bowiem jest większy niż ja.

²⁹ I teraz wam powiedziałem, zanim to się stanie, żebyście uwierzyli, gdy to się stanie.

³⁰ Już nie będę z wami wiele mówił, nadchodzi bowiem władca tego świata, a on we mnie nic nie ma.

³¹ Ale żeby świat poznał, że miłuję Ojca i jak Ojciec mi nakazał¹, tak czynię. Wstańcie, chodźmy stąd.

1. J 10,18; Flp 2,8.

Rozdział 15

¹ Ja jestem prawdziwą¹ winoroślą², a mój Ojciec jest winogrodnikiem³.

1. J 1,9.
2. Ps 80,8; Iz 5,1-7; Ez 15,2; Za 3,8.
3. Iz 27,2-3; 60,21; Mk 12,1; 1Kor 3,9.

² Każdą latorośl, która we mnie nie wydaje owocu¹, odcina, a każdą, która wydaje owoc, oczyszcza², aby wydawała obfitszy owoc.

1. Mt 3,10; 15,13; Łk 13,7-9; Hbr 6,8.
2. Ml 3,3; Rz 8,28; 2Kor 4,17; Hbr 12,5-11; Obj 3,19.

³ Wy już jesteście czyści¹ z powodu słów², które do was mówiłem.

1. J 13,10.
2. J 17,17; Ef 5,26; 1P 1,22.

⁴ Trwajcie¹ we mnie, a ja w was². Jak latorośl nie może wydawać owocu sama z siebie, jeśli nie będzie trwała w winorośli, tak i wy, jeśli nie będziecie trwać we mnie.

1. 1J 2,6.27-28.
2. J 17,23; Rz 8,9-10; Ef 3,17.

⁵ Ja jestem winoroślą, a wy jesteście latoroślami. Kto trwa we mnie, a ja w nim, ten wydaje obfity owoc¹, bo beze mnie² nic nie możecie zrobić.

1. J 12,24; Rz 7,4; Ga 5,22; Ef 5,9.
2. Flp 4,13.

⁶ Jeśli ktoś nie trwa we mnie, zostanie wyrzucony¹ precz jak latorośl i uschnie. Takie się zbiera i wrzuca do ognia, i płoną.

1. Mt 7,19.

⁷ Jeśli będziecie trwać we mnie i moje słowa będą trwać¹ w was, proście, o cokolwiek chcecie, a spełni się wam.

1. Kol 3,16; 1J 2,14.

⁸ W tym będzie uwielbiony mój Ojciec, że wydacie obfity owoc; i będziecie moimi uczniami.

⁹ Jak mnie umiłował¹ Ojciec, tak i ja was umiłowałem. Trwajcie w mojej miłości.

1. J 17,26.

¹⁰ Jeśli zachowacie moje przykazania¹, będziecie trwać w mojej miłości, jak i ja zachowałem przykazania mego Ojca i trwam w jego miłości.

1. J 14,15-23.

¹¹ To wam powiedziałem, aby moja radość trwała w was i aby wasza radość była pełna.

¹² To jest moje przykazanie¹, abyście się wzajemnie miłowali, jak i ja was umiłowałem.

1. J 13,34.

¹³ Nikt nie ma większej miłości¹ od tej, gdy ktoś oddaje swoje życie za swoich przyjaciół.

1. J 10,11.15; Rz 5,7; Ef 5,2; 1J 4,10.

¹⁴ Wy jesteście moimi przyjaciółmi, jeśli robicie to, co wam przykazuję.

¹⁵ Już więcej nie będę nazywał was sługami, bo sługa nie wie, co robi jego pan. Lecz nazwałem was przyjaciółmi, bo oznajmiłem wam wszystko, co słyszałem od mego Ojca.

¹⁶ Nie wy mnie wybraliście, ale ja was wybrałem¹ i przeznaczyłem², abyście wyszli i wydali owoc, i aby wasz owoc trwał, i aby Ojciec dał wam to, o cokolwiek poprosicie go w moje imię³.

1. J 15,19; Dz 9,15; 1P 1,2.
2. 1Tm 2,7.
3. J 14,13; 16,23.

¹⁷ To wam przykazuję¹, abyście się wzajemnie miłowali.

1. w. 12.

¹⁸ Jeśli świat was nienawidzi¹, wiedzcie, że znienawidził mnie wcześniej niż was.

1. J 3,20; 7,7; Mt 5,11; 10,22.

¹⁹ Gdybyście byli ze świata¹, świat miłowałby to, co jest jego. Ponieważ jednak nie jesteście ze świata, ale ja was wybrałem² ze świata, dlatego świat was nienawidzi.

1. Łk 6,32; 1J 4,5.
2. J 17,14; 1P 2,9.

²⁰ Przypomnijcie sobie słowo, które wam powiedziałem: Sługa nie jest większy od swego pana. Jeśli mnie prześladowali, to i was będą prześladować. Jeśli moje słowa zachowywali, to i wasze będą zachowywać.

²¹ Ale będą wam to wszystko czynić z powodu mego imienia, bo nie znają tego, który mnie posłał.

²² Gdybym nie przyszedł i nie mówił im, nie mieliby grzechu¹. Teraz jednak nie mają wytłumaczenia² dla swego grzechu.

1. J 9,41; 12,48.
2. Rz 2,1.

²³ Kto mnie nienawidzi, nienawidzi też mego Ojca¹.

1. 1J 2,23.

²⁴ Gdybym nie spełniał wśród nich tych uczynków, których nikt inny nie spełniał, nie mieliby grzechu. Teraz jednak widzieli i nienawidzili i mnie, i mego Ojca.

²⁵ Ale to się stało, żeby się wypełniło słowo, które jest napisane¹ w ich Prawie: Nienawidzili mnie bez powodu.

1. Ps 69,4.

²⁶ Gdy jednak przyjdzie Pocieszyciel¹, którego ja wam poślę od Ojca, Duch prawdy, który wychodzi od Ojca, on będzie świadczył o mnie.

1. J 14,16-17.26; 16,7.13; Łk 24,49; Dz 2,33.

²⁷ Ale i wy będziecie świadczyć¹, bo jesteście ze mną od początku.

1. Łk 24,48; Dz 1,22; 3,15; 4,20; Obj 1,2.

Rozdział 16

¹ To wam powiedziałem, abyście się nie gorszyli¹.

1. Mt 11,6.

² Będą was wyłączać z synagog; owszem, nadchodzi godzina, że każdy, kto was zabije, będzie sądził, że pełni służbę dla Boga.

³ A uczynią wam tak, bo nie poznali Ojca ani mnie.

⁴ Ale powiedziałem wam to, abyście, gdy nadejdzie ta godzina, przypomnieli sobie, że ja wam to powiedziałem. A nie mówiłem wam tego na początku, bo byłem z wami.

⁵ Lecz teraz idę do tego, który mnie posłał, a żaden z was nie pyta mnie: Dokąd idziesz?

⁶ Ale ponieważ wam to powiedziałem, smutek napełnił wasze serce.

⁷ Lecz ja mówię wam prawdę: Pożyteczniej jest dla was, abym odszedł. Jeśli bowiem nie odejdę, Pocieszyciel¹ do was nie przyjdzie, a jeśli odejdę, poślę go do was.

1. J 14,16.26; 15,26.

⁸ A gdy on przyjdzie, będzie przekonywał¹ świat o grzechu, o sprawiedliwości i o sądzie.

1. Dz 2,37; 1Kor 14,24; Ef 5,11; 2Tm 4,2.

⁹ O grzechu, mówię, bo nie uwierzyli¹ we mnie.

1. J 3,18; 8,24; Dz 7,51; Hbr 10,29.

¹⁰ O sprawiedliwości¹, bo idę do mego Ojca i już więcej mnie nie zobaczycie.

1. 1Kor 1,30; 2Kor 5,21; Flp 3,9.

¹¹ A o sądzie¹, bo władca² tego świata już jest osądzony.

1. Dz 17,31; Rz 2,2.
2. J 12,31; Hbr 2,14; 1J 3,8.

¹² Mam wam jeszcze wiele do powiedzenia, ale teraz nie możecie tego znieść.

¹³ Lecz gdy przyjdzie on, Duch prawdy¹, wprowadzi² was we wszelką prawdę. Nie będzie bowiem mówił sam od siebie, ale będzie mówił to, co usłyszy, i oznajmi wam przyszłe rzeczy.

1. 1J 4,6.
2. 1Kor 2,10-13; 1J 2,20-21.

¹⁴ On mnie uwielbi, bo weźmie z mojego i wam oznajmi.

¹⁵ Wszystko, co ma Ojciec, jest moje. Dlatego powiedziałem, że weźmie z mojego i wam oznajmi.

¹⁶ Jeszcze krótki czas¹, a nie zobaczycie mnie, i znowu krótki czas, a zobaczycie mnie, bo ja idę do Ojca.

1. J 7,33; 13,33; 14,19.

¹⁷ Wtedy niektórzy z jego uczniów mówili między sobą: Cóż znaczy to, co nam mówi: Jeszcze krótki czas, a nie zobaczycie mnie, i znowu krótki czas, a zobaczycie mnie? oraz: Ja idę do Ojca?

¹⁸ Dlatego mówili: Cóż znaczy to, co mówi: Krótki czas? Nie rozumiemy, co mówi.

¹⁹ Wówczas Jezus poznał, że chcieli go pytać i powiedział do nich: Pytacie się między sobą o to, co powiedziałem: Jeszcze krótki czas, a nie zobaczycie mnie, i znowu krótki czas, a zobaczycie mnie?

²⁰ Zaprawdę, zaprawdę powiadam wam: Wy będziecie płakać i zawodzić, a świat będzie się radował. Będziecie smutni, ale wasz smutek zamieni się w radość.

²¹ Kobieta, gdy rodzi¹, smuci się, bo nadeszła jej godzina. Gdy jednak urodzi dziecko, już nie pamięta cierpienia z powodu radości, że człowiek przyszedł na świat.

1. Rdz 3,16; Iz 26,16-18; Oz 13,13.

²² I wy teraz się smucicie, ale znowu was zobaczę i wasze serce będzie się radowało¹, a nikt nie odbierze wam waszej radości².

1. J 20,20; Łk 24,41.
2. 1P 1,8.

²³ A tego dnia nie będziecie mnie o nic pytać. Zaprawdę, zaprawdę powiadam wam: O cokolwiek poprosicie Ojca w moje imię, da wam.

²⁴ Dotąd o nic nie prosiliście w moje imię. Proście¹, a otrzymacie, aby wasza radość była pełna².

1. Mt 7,7; Jk 4,2; 1J 3,22; 5,14.
2. 1J 1,4.

²⁵ Mówiłem wam o tym w przypowieściach. Ale nadchodzi godzina, gdy już więcej nie będę mówił wam w przypowieściach, ale otwarcie oznajmię wam o moim Ojcu.

²⁶ W tym dniu będziecie prosić w moje imię. Nie mówię wam, że ja będę prosił Ojca za wami.

²⁷ Sam bowiem Ojciec was miłuje, bo wy mnie umiłowaliście i uwierzyliście, że ja wyszedłem od Boga.

²⁸ Wyszedłem od Ojca i przyszedłem na świat. Znowu opuszczam świat i idę do Ojca.

²⁹ Jego uczniowie mu powiedzieli: Oto teraz mówisz otwarcie i nie opowiadasz żadnej przypowieści.

³⁰ Teraz wiemy, że wszystko wiesz i nie potrzebujesz, aby cię ktoś pytał. Dlatego wierzymy, że wyszedłeś od Boga.

³¹ Jezus im odpowiedział: Teraz wierzycie?

³² Oto nadchodzi godzina¹, a nawet już nadeszła, że rozproszycie się² każdy w swoją stronę, a mnie zostawicie samego. Ale nie jestem sam, bo Ojciec jest ze mną.

1. J 4,21; 5,25; 12,23.
2. Za 13,7; Mt 26,31; Mk 14,27.

³³ To wam powiedziałem, abyście mieli pokój we mnie. Na świecie będziecie mieć ucisk, ale ufajcie, ja zwyciężyłem świat.

Rozdział 17

¹ To powiedziawszy, Jezus podniósł swoje oczy¹ ku niebu i rzekł: Ojcze, nadeszła godzina². Uwielbij ³ swego Syna, aby też twój Syn uwielbił ciebie;

1. J 11,41; Ps 123,1; Łk 18,13.
2. J 7,30.
3. w. 5; J 7,39; 13,31; Dz 3,13; Flp 2,9.

² Jak mu dałeś władzę¹ nad wszelkim ciałem, aby dał² życie wieczne tym wszystkim, których mu³ dałeś.

1. J 5,27; Mt 11,27; 28,18; Hbr 2,8; 1P 3,22.
2. J 4,14; 6,27; 10,28; Rz 6,23.
3. ww. 6-12.24.

³ A to jest życie wieczne, aby poznali¹ ciebie, jedynego prawdziwego Boga i tego, którego posłałeś, Jezusa Chrystusa.

1. Jr 9,23-24.

⁴ Ja uwielbiłem ciebie na ziemi i dokończyłem¹ dzieła, które mi dałeś do wykonania.

1. J 4,34; 5,36; 9,3; 19,30; Dz 20,24; 2Tm 4,7.

⁵ A teraz ty, Ojcze, uwielbij mnie u siebie tą chwałą, którą miałem u ciebie, zanim¹ powstał świat.

1. J 1,1-2; Mt 25,34.

⁶ Objawiłem twoje imię ludziom, których mi dałeś ze świata. Twoimi byli i dałeś mi ich, a oni zachowali twoje słowa.

⁷ A teraz poznali, że wszystko, co mi dałeś, pochodzi od ciebie.

⁸ Dałem im bowiem słowa¹, które mi dałeś, a oni je przyjęli i prawdziwie poznali, że wyszedłem od ciebie, i uwierzyli, że ty mnie posłałeś².

1. w. 14; J 6,68; Mt 13,11; Ef 3,2; Prz 1,23.
2. w. 25; J 16,30.

⁹ Ja proszę za nimi. Nie proszę za światem, ale za tymi, których mi dałeś, bo są twoi.

¹⁰ I wszystko moje jest twoje, a twoje jest moje i jestem uwielbiony w nich.

¹¹ A nie jestem już na świecie, ale oni są na świecie, a ja idę do ciebie. Ojcze święty¹, zachowaj² w twoim imieniu tych, których mi dałeś, aby byli jedno jak i my.

1. w. 25; Mt 5,48; 23,9.
2. J 10,29-30; 1P 1,5; Jud 1,24.

¹² Gdy byłem z nimi na świecie, ja zachowywałem ich w twoim imieniu. Strzegłem tych, których mi dałeś, i żaden z nich nie zginął prócz syna zatracenia, żeby się wypełniło Pismo.

¹³ Ale teraz idę do ciebie i mówię to na świecie, aby mieli w sobie moją radość w pełni.

¹⁴ Ja dałem im twoje słowo, a świat ich znienawidził¹, bo nie są ze świata, jak i ja nie jestem ze świata.

1. J 15,19; Mt 10,25.

¹⁵ Nie proszę, abyś zabrał ich ze świata¹, ale abyś zachował ich od złego.

1. Iz 38,18-19; Flp 1,23; 1Kor 5,10.

¹⁶ Nie są ze świata¹, jak i ja nie jestem ze świata.

1. Rz 12,2; 2Kor 6,14-17; 1J 4,1-5.

¹⁷ Uświęć¹ ich w twojej prawdzie. Twoje słowo jest prawdą².

1. J 15,3; Ps 119,9.11; Ef 5,26; 2Tes 2,13; 1P 1,22.
2. 2Sm 7,28; Ps 12,6; 19,7; 119,151.

¹⁸ Jak ty posłałeś mnie na świat, tak i ja posłałem ich na świat.

¹⁹ A ja za nich uświęcam¹ samego siebie, aby i oni byli uświęceni w prawdzie.

1. J 10,36; Jr 1,5; 1Kor 1,2.30; Hbr 2,11; Wj 13,2.

²⁰ A nie tylko za nimi proszę, lecz i za tymi, którzy przez ich słowo uwierzą we mnie;

²¹ Aby wszyscy byli jedno¹, jak ty, Ojcze, we mnie, a ja w tobie, aby i oni byli w nas jedno², aby świat uwierzył, że ty mnie posłałeś.

1. J 5,23; 10,30; 14,9; Flp 2,6; 1J 5,7.
2. Rz 12,5.

²² I dałem im tę chwałę¹, którą mi dałeś, aby byli jedno², jak my jesteśmy jedno.

1. 2Kor 3,18.
2. J 14,20; 1J 1,3; 3,24.

²³ Ja w nich, a ty we mnie, aby byli doskonali¹ w jedno, żeby świat poznał, że ty mnie posłałeś i że umiłowałeś ich, jak i mnie umiłowałeś.

1. Mt 5,48; Ef 4,12-16; Flp 3,15; Kol 1,28; 1P 5,10.

²⁴ Ojcze, chcę, aby ci, których mi dałeś, byli ze mną¹ tam, gdzie ja jestem, aby oglądali moją chwałę, którą mi dałeś, ponieważ umiłowałeś mnie przed założeniem świata.

1. J 12,26; 14,3; 2Kor 5,8; 1Tes 4,17.

²⁵ Ojcze sprawiedliwy¹, świat ciebie nie poznał, ale ja cię poznałem i oni poznali, że ty mnie posłałeś.

1. w. 11; J 5,23; 14,9; 2Kor 1,3; Ef 4,6

²⁶ Objawiłem im twoje imię¹ i jeszcze objawię, aby miłość, którą mnie umiłowałeś, była w nich i ja w nich.

1. Wj 34,5-6; Ps 22,22; 135,13; 138,2; Mt 6,9; Hbr 2,12.

Rozdział 18

¹ To powiedziawszy, Jezus wyszedł ze swoimi uczniami za potok Cedron, gdzie był ogród, do którego wszedł on i jego uczniowie.

² A Judasz¹, który go zdradził, znał to miejsce, bo Jezus często się tam zbierał ze swoimi uczniami.

1. Mt 26,47; Mk 14,43; Łk 22,47; Dz 1,16.

³ Judasz więc, wziąwszy oddział żołnierzy¹ i strażników od naczelnych kapłanów i faryzeuszy, przyszedł tam z latarniami, pochodniami i bronią.

1. Ps 22,12.

⁴ Wtedy Jezus, wiedząc o wszystkim¹, co miało na niego przyjść, wyszedł im naprzeciw i zapytał: Kogo szukacie?

1. J 19,28; Mt 16,21.

⁵ Odpowiedzieli mu: Jezusa z Nazaretu. Jezus powiedział do nich: Ja jestem¹. A stał z nimi i Judasz, który go zdradził².

1. J 8,28.58; 13,19; Wj 3,14; Iz 43,10.
2. Ps 41,9.

⁶ Gdy tylko im powiedział: Ja jestem, cofnęli się i padli na ziemię.

⁷ Wtedy ich znowu spytał: Kogo szukacie? A oni odpowiedzieli: Jezusa z Nazaretu.

⁸ Jezus odpowiedział: Powiedziałem wam, że ja jestem. Jeśli więc mnie szukacie, pozwólcie tym odejść.

⁹ Stało się tak, aby się wypełniły słowa, które powiedział¹: Nie straciłem żadnego z tych, których mi dałeś.

1. J 17,12.

¹⁰ Wówczas Szymon Piotr, mając miecz, dobył go, uderzył sługę najwyższego kapłana i odciął mu prawe ucho. A temu słudze było na imię Malchos.

¹¹ I powiedział Jezus do Piotra: Włóż swój miecz do pochwy. Czy nie mam pić kielicha¹, który mi dał Ojciec?

1. Ps 75,8; Mt 20,22; 26,39.

¹² Wtedy oddział żołnierzy i dowódca oraz strażnicy żydowscy schwytali Jezusa, związali¹ go;

1. Rdz 22,9; 40,3; Ps 118,27.

¹³ I zaprowadzili go najpierw do Annasza¹, bo był teściem Kajfasza, który tego roku był najwyższym kapłanem.

1. Łk 3,2.

¹⁴ To Kajfasz¹ był tym, który doradził Żydom, że pożyteczniej jest, aby jeden człowiek umarł za lud.

1. J 11,49.

¹⁵ A szedł za Jezusem Szymon Piotr¹ i inny uczeń. Ten uczeń zaś był znany najwyższemu kapłanowi i wszedł z Jezusem na dziedziniec najwyższego kapłana.

1. Mt 26,58; Mk 14,54; Łk 22,54.

¹⁶ Ale Piotr stał na zewnątrz u drzwi. Wtedy wyszedł ten drugi uczeń, który był znany najwyższemu kapłanowi, pomówił z odźwierną i wprowadził Piotra.

¹⁷ Wówczas dziewczyna odźwierna zapytała Piotra: Czy i ty nie jesteś jednym z uczniów tego człowieka? On odpowiedział: Nie jestem¹.

1. Mt 26,33; Prz 29,25; Mt 10,28.

¹⁸ A ponieważ było zimno, strażnicy i słudzy, rozpaliwszy ogień, stali i grzali się. Stał też z nimi¹ Piotr i grzał się.

1. Rdz 49,6; 1Krl 19,9; Ps 1,1; 2Kor 6,15-17; Ef 5,11.

¹⁹ Tymczasem najwyższy kapłan pytał Jezusa o jego uczniów i o jego naukę.

²⁰ Jezus mu odpowiedział: Ja jawnie mówiłem światu. Zawsze nauczałem w synagodze i w świątyni, gdzie zewsząd schodzą się Żydzi, a potajemnie¹ nic nie mówiłem.

1. Iz 45,19; Dz 26,26.

²¹ Dlaczego mnie pytasz? Zapytaj tych, którzy słyszeli to, co im mówiłem. Oto oni wiedzą, co mówiłem.

²² A gdy on to powiedział, jeden ze sług, który tam stał, wymierzył policzek¹ Jezusowi, mówiąc: Tak odpowiadasz najwyższemu kapłanowi?

1. Hi 16,10; Mt 26,68; Dz 23,2-3.

²³ Jezus mu odpowiedział: Jeśli źle powiedziałem, daj świadectwo o złu, a jeśli dobrze¹, dlaczego mnie bijesz?

1. 2Kor 10,1; 1P 2,20-23.

²⁴ Bo Annasz odesłał go związanego do Kajfasza, najwyższego kapłana.

²⁵ A Szymon Piotr stał i grzał się. I zapytali go: Czy i ty nie jesteś jednym z jego uczniów? A on się wyparł, mówiąc: Nie jestem.

²⁶ Zapytał go jeden ze sług najwyższego kapłana, krewny tego, któremu Piotr odciął ucho: Czyż nie ciebie widziałem z nim w ogrodzie?

²⁷ Wtedy Piotr znowu się wyparł. I zaraz zapiał kogut¹.

1. J 13,38; Mt 26,34; Mk 14,30; Łk 22,34.

²⁸ Od Kajfasza więc zaprowadzili¹ Jezusa do ratusza²; a było rano. Sami jednak nie weszli do ratusza, aby się nie skalać³, lecz żeby mogli spożyć Paschę.

1. Mt 27,2; Mk 15,1; Łk 23,1.
2. pretorium
3. Mt 23,23.

²⁹ Wówczas Piłat wyszedł do nich i zapytał: Jaką skargę wnosicie przeciwko temu człowiekowi?

³⁰ Odpowiedzieli mu: Gdyby on nie był złoczyńcą, nie wydalibyśmy go tobie.

³¹ I powiedział Piłat: Wy go weźcie i osądźcie według waszego prawa. Żydzi mu odpowiedzieli: Nam nie wolno nikogo zabijać.

³² Stało się tak, aby się wypełniły słowa¹, które powiedział Jezus, dając znać, jaką śmiercią miał umrzeć.

1. J 3,14; 12,32; Mt 20,19; Łk 24,7.

³³ Wtedy Piłat znowu wszedł do ratusza, wezwał Jezusa i zapytał go: Czy ty jesteś królem Żydów?

³⁴ Jezus mu odpowiedział: Czy mówisz to sam od siebie, czy inni powiedzieli ci o mnie?

³⁵ Piłat odpowiedział: Czy ja jestem Żydem? Twój naród i naczelni kapłani wydali mi ciebie. Cóż więc uczyniłeś?

³⁶ Jezus odpowiedział¹: Moje królestwo² nie jest z tego świata. Gdyby moje królestwo było z tego świata, to moi słudzy walczyliby, abym nie został wydany Żydom. Teraz jednak moje królestwo nie jest stąd.

1. 1Tm 6,13.
2. Ps 45,3-7; Iz 9,6; Dn 2,44; 7,14; Za 9,9; Rz 14,17; Kol 1,12-13.

³⁷ Wtedy Piłat zapytał go: A więc jesteś królem? Jezus mu odpowiedział: Ty mówisz, że jestem królem. Ja po to się narodziłem i po to przyszedłem na świat, aby dać świadectwo prawdzie¹. Każdy, kto jest z prawdy, słucha mego głosu.

1. Iz 55,4; Obj 3,14.

³⁸ Piłat powiedział do niego: Cóż to jest prawda? A to powiedziawszy, wyszedł znowu do Żydów i powiedział do nich: Ja nie znajduję w nim żadnej winy¹.

1. J 19,4; Iz 53,9; 1P 1,19-23; 2Kor 5,21; Hbr 4,15.

³⁹ A u was jest zwyczaj, że na Paschę wypuszczam wam jednego więźnia. Chcecie więc, abym wam wypuścił króla Żydów?

⁴⁰ Wówczas wszyscy znowu zawołali: Nie tego, ale Barabasza! A Barabasz¹ był bandytą.

1. Mt 27,16; Łk 23,18-19.25; Dz 3,13-14.

Rozdział 19

¹ Wtedy Piłat¹ wziął Jezusa i ubiczował go².

1. Mt 27,26-31; Mk 15,15-20; Łk 23,16.23.
2. Ps 129,3; Iz 50,6; Dz 22,25; 2Kor 11,24; Hbr 11,36.

² A żołnierze upletli koronę z cierni, włożyli mu ją na głowę i ubrali go w purpurowy¹ płaszcz.

1. Mt 27,28.

³ I mówili: Witaj, królu Żydów! I policzkowali go.

⁴ Piłat znowu wyszedł na zewnątrz i powiedział do nich: Oto wyprowadzam go do was na zewnątrz, abyście wiedzieli, że nie znajduję¹ w nim żadnej winy.

1. w. 6; J 18,38; Mt 27,4.24; Łk 23,41; 2Kor 5,21; 1P 2,22; 1J 3,5.

⁵ Wtedy Jezus wyszedł na zewnątrz w cierniowej koronie i w purpurowym płaszczu. I powiedział do nich Piłat: Oto człowiek!¹

1. J 1,29.

⁶ A gdy naczelni kapłani i ich słudzy zobaczyli go, zawołali: Ukrzyżuj, ukrzyżuj go! Piłat powiedział do nich: Wy go weźcie i ukrzyżujcie, bo ja nie znajduję w nim żadnej winy.

⁷ Żydzi mu odpowiedzieli: My mamy prawo¹ i według naszego prawa powinien umrzeć, bo czynił siebie Synem Bożym.

1. Kpł 24,16; Pwt 18,20.

⁸ A gdy Piłat usłyszał te słowa, jeszcze bardziej się zląkł.

⁹ I wszedł znowu do ratusza, i zapytał Jezusa: Skąd ty jesteś? Lecz Jezus nie dał¹ mu odpowiedzi.

1. Iz 53,7; Dz 8,32.

¹⁰ Wtedy Piłat powiedział do niego: Nie chcesz ze mną rozmawiać? Nie wiesz, że mam władzę ukrzyżować cię i mam władzę cię wypuścić?

¹¹ Jezus odpowiedział: Nie miałbyś żadnej władzy nade mną, gdyby ci jej nie dano¹ z góry. Dlatego ten, który mnie tobie wydał, ma większy grzech².

1. J 3,27; Rdz 45,7; Jr 27,5; Lm 3,37; Rz 13,1; Jk 1,17.
2. J 9,41; 15,22; Jk 4,17.

¹² Odtąd Piłat starał się go wypuścić. Żydzi jednak wołali: Jeśli go wypuścisz, nie jesteś przyjacielem cesarza. Każdy, kto się czyni królem¹, sprzeciwia się cesarzowi.

1. Łk 23,2.

¹³ Gdy więc Piłat usłyszał¹ te słowa, wyprowadził Jezusa na zewnątrz i usiadł na krześle sędziowskim, na miejscu zwanym Litostrotos, a po hebrajsku Gabbata.

1. w. 8; Prz 29,25; Dz 4,19.

¹⁴ A był to dzień przygotowania Paschy, około godziny szóstej¹. I powiedział Piłat do Żydów: Oto wasz król!

1. Mk 15,25.

¹⁵ Lecz oni zawołali: Strać, strać! Ukrzyżuj go! Piłat ich zapytał: Waszego króla mam ukrzyżować? Naczelni kapłani odpowiedzieli: Nie mamy króla¹ poza cesarzem.

1. Oz 3,4.

¹⁶ Wtedy im go wydał, żeby go ukrzyżowano¹. Wzięli więc Jezusa i wyprowadzili go.

1. Mt 27,26; Mk 15,15.

¹⁷ A on, niosąc swój krzyż, wyszedł¹ na miejsce zwane Miejscem Czaszki², a po hebrajsku Golgotą;

1. Kpł 16,21; 24,14; Lb 15,35-36; Hbr 13,11-13.
2. Mt 27,33; Mk 15,22.

¹⁸ Gdzie go ukrzyżowali¹, a z nim dwóch innych² z obu stron, pośrodku zaś Jezusa.

1. Ps 22,16; Ga 3,13; Hbr 12,2.
2. Iz 53,12.

¹⁹ Sporządził też Piłat napis i umieścił na krzyżu. A było napisane¹: Jezus z Nazaretu, król Żydów.

1. Mt 27,37; Mk 15,27; Łk 23,38.

²⁰ Napis ten czytało wielu Żydów, bo miejsce, gdzie ukrzyżowano Jezusa, było blisko miasta. A było to napisane po hebrajsku¹, po grecku² i po łacinie.

1. w. 13; J 5,2; Dz 21,40; 26,14; Obj 16,16.
2. Dz 21,37; Obj 9,11.

²¹ Wtedy naczelni kapłani żydowscy powiedzieli do Piłata: Nie pisz: Król Żydów, ale że on mówił: Jestem królem Żydów.

²² Piłat odpowiedział: Co napisałem, to napisałem.

²³ A gdy żołnierze ukrzyżowali Jezusa, wzięli jego szaty¹ i podzielili na cztery części, każdemu żołnierzowi część. Wzięli też tunikę, a tunika ta nie była szyta, ale od góry cała tkana.

1. Mt 27,35; Mk 15,24; Łk 23,34.

²⁴ Mówili więc między sobą: Nie rozcinajmy jej, ale rzućmy losy o to, do kogo ma należeć; aby się wypełniło Pismo¹, które mówi: Podzielili między siebie moje szaty, a o moje ubranie rzucali losy. To właśnie zrobili żołnierze.

1. Ps 22,18.

²⁵ A przy krzyżu Jezusa stały¹ jego matka i siostra jego matki, Maria, żona Kleofasa², i Maria Magdalena³.

1. Mt 27,55; Mk 15,40; Łk 23,49.
2. Łk 24,18.
3. J 20,1; Mk 16,9; Łk 8,2

²⁶ Gdy więc Jezus zobaczył matkę i ucznia¹, którego miłował, stojącego obok, powiedział do swojej matki: Kobieto², oto twój syn.

1. J 13,23; 21,7.20.24.
2. J 2,4.

²⁷ Potem powiedział do ucznia: Oto twoja matka¹. I od tej godziny uczeń ten wziął ją do siebie.

1. Mt 12,48-50; Mk 3,34; 1Tm 5,2.

²⁸ Potem Jezus, widząc, że już wszystko się wykonało, aby się wypełniło Pismo¹, powiedział: Pragnę.

1. Ps 22,15.

²⁹ A stało tam naczynie pełne octu¹. Nasączono więc gąbkę octem, nałożono ją na hizop i podano mu do ust.

1. Ps 69,21.

³⁰ A gdy Jezus skosztował octu, powiedział: Wykonało się¹. I schyliwszy głowę, oddał ducha².

1. J 4,34; 17,4; Rz 10,4; Hbr 10,5-14.
2. Mk 15,37; Łk 23,46.

³¹ Wtedy Żydzi, aby ciała nie zostały na krzyżu¹ na szabat², ponieważ był dzień przygotowania³ (bo ten dzień szabatu był wielkim dniem⁴), prosili Piłata, aby połamano im golenie i zdjęto ich.

1. Pwt 21,22-23.
2. Kpł 23,7.
3. Mk 15,42.
4. Wj 12,16.

³² Przyszli więc żołnierze i połamali golenie pierwszemu i drugiemu, który z nim był ukrzyżowany.

³³ Ale gdy przyszli do Jezusa i zobaczyli, że już umarł, nie łamali mu goleni;

³⁴ Lecz jeden z żołnierzy przebił włócznią jego bok i natychmiast wypłynęła krew i woda¹.

1. 1J 1,7; 5,6-8; Tt 3,5; Ef 5,26.

³⁵ A ten, który to widział, świadczył o tym, a jego świadectwo jest prawdziwe i on wie, że mówi prawdę, abyście wy wierzyli.

³⁶ Stało się to bowiem, aby się wypełniło Pismo¹: Żadna jego kość nie będzie złamana.

1. Wj 12,46; Lb 9,12; Ps 22,14; 34,20.

³⁷ I znowu w innym miejscu Pismo mówi¹: Ujrzą tego, którego przebili.

1. Ps 22,16; Za 12,10; Obj 1,7.

³⁸ A potem Józef z Arymatei¹, który z obawy przed Żydami² był potajemnie uczniem Jezusa, prosił Piłata, aby mógł zdjąć ciało Jezusa. A Piłat zezwolił. Poszedł więc i zdjął ciało Jezusa.

1. Mt 27,57; Mk 15,43; Łk 23,50.
2. J 7,13; 12,42; Flp 1,14.

³⁹ Przyszedł też Nikodem¹, który przedtem przyszedł w nocy do Jezusa, niosąc około stu funtów mieszaniny mirry i aloesu².

1. J 3,2; 7,50.
2. Ps 45,8; 2Krn 16,14; Pnp 4,14.

⁴⁰ Wzięli więc ciało Jezusa i owinęli¹ je w płótna z tymi wonnościami, zgodnie z żydowskim zwyczajem grzebania zmarłych.

1. J 11,44; 20,5; Dz 5,6.

⁴¹ A na miejscu, gdzie był ukrzyżowany, był ogród, a w ogrodzie nowy grobowiec¹, w którym jeszcze nikt nie był złożony.

1. Iz 53,9; Dz 13,29.

⁴² Tam więc położyli Jezusa z powodu żydowskiego dnia przygotowania, bo grób był blisko.

Rozdział 20

¹ A pierwszego dnia po szabacie¹, rano, gdy jeszcze było ciemno², Maria Magdalena przyszła do grobu i zobaczyła kamień³ odwalony od grobowca.

1. w. 19; Dz 20,7; 1Kor 16,2; Obj 1,10.
2. Mt 28,1; Mk 16,1; Łk 24,1.
3. Mt 27,60-66; Mk 15,46; 16,3-4.

² Wtedy pobiegła i przyszła do Szymona Piotra i do drugiego ucznia, którego Jezus miłował¹, i powiedziała do nich: Zabrali Pana z grobu i nie wiemy, gdzie go położyli.

1. J 13,23.

³ Wyszedł więc Piotr i ten drugi uczeń i poszli do grobu.

⁴ I biegli obaj razem, ale ten drugi uczeń wyprzedził Piotra i pierwszy przybył do grobu.

⁵ Kiedy się nachylił, zobaczył leżące płótna, jednak tam nie wszedł.

⁶ Przyszedł też Szymon Piotr, idąc za nim. Wszedł do grobowca i zobaczył leżące płótna;

⁷ I chustę¹, która była na jego głowie, położoną nie z płótnami, ale zwiniętą osobno na jednym miejscu.

1. J 11,44.

⁸ Potem wszedł także ten drugi uczeń, który pierwszy przybył do grobu, zobaczył i uwierzył.

⁹ Jeszcze bowiem nie rozumieli Pisma¹, że miał zmartwychwstać.

1. Ps 16,10; Iz 25,8; Łk 24,24-26.

¹⁰ Wtedy uczniowie powrócili do domu.

¹¹ Ale Maria stała na zewnątrz przed grobem, płacząc. A gdy płakała, nachyliła się do grobowca;

¹² I ujrzała dwóch aniołów¹ w bieli², którzy siedzieli tam, gdzie było złożone ciało Jezusa, jeden u głowy, a drugi u nóg.

1. Mt 28,2; Mk 16,5; Łk 24,4.
2. 2Krn 5,12; Dn 7,9; Mt 17,2; Dz 1,10.

¹³ I zapytali ją: Kobieto¹, czemu płaczesz? Odpowiedziała im: Bo zabrali mego Pana i nie wiem, gdzie go położyli.

1. J 2,4; 19,26.

¹⁴ A to powiedziawszy, odwróciła się i ujrzała stojącego Jezusa, lecz nie wiedziała¹, że to Jezus.

1. J 21,4; Mk 16,12; Łk 24,16.

¹⁵ Jezus ją zapytał: Kobieto, czemu płaczesz? Kogo szukasz¹? A ona, sądząc, że to ogrodnik, odpowiedziała mu: Panie, jeśli ty go wziąłeś, powiedz mi, gdzie go położyłeś, a ja go zabiorę.

1. J 1,38; 18,4; Łk 24,5.

¹⁶ Jezus powiedział do niej: Mario!¹ A ona, obróciwszy się, powiedziała do niego: Rabbuni!² – co się tłumaczy: Nauczycielu.

1. J 10,3.
2. J 1,38; 13,13; Mt 23,8-10.

¹⁷ Jezus do niej powiedział: Nie dotykaj mnie¹, bo jeszcze nie wstąpiłem do mego Ojca. Ale idź do moich braci² i powiedz im: Wstępuję³ do mego Ojca i waszego Ojca⁴, i do mego Boga⁵, i waszego⁶ Boga.

1. w. 27; Łk 24,39; 1J 1,1.
2. Ps 22,22; Mt 12,50; Hbr 2,11.
3. J 13,1; 14,28; 16,28.
4. Ga 4,6.
5. Ps 89,26; Ef 1,3.
6. Ez 37,27.

¹⁸ Przyszła więc Maria Magdalena, oznajmiając uczniom, że widziała Pana i że jej to powiedział.

¹⁹ A gdy był wieczór tego pierwszego dnia po szabacie, a drzwi były zamknięte tam, gdzie zgromadzili się¹ uczniowie z obawy przed Żydami, przyszedł Jezus, stanął pośrodku² i powiedział do nich: Pokój³ wam.

1. Dz 12,12.
2. Mk 16,14; Łk 24,36.
3. J 14,27; 16,33; Ef 2,14; 2Tes 3,16.

²⁰ A to powiedziawszy, pokazał im swoje ręce i bok. I uradowali¹ się uczniowie, ujrzawszy Pana.

1. J 16,22; Iz 25,9.

²¹ Jezus znowu powiedział do nich: Pokój wam. Jak Ojciec mnie posłał, tak i ja was¹ posyłam.

1. J 17,18; Mt 28,18-20; Mk 16,15.

²² A to powiedziawszy, tchnął¹ na nich i powiedział: Weźcie Ducha Świętego².

1. Rdz 2,7; Hi 33,4; Ps 33,6; Ez 37,9.
2. J 14,16; 15,26; 16,7; Ga 3,2.

²³ Komukolwiek przebaczycie¹ grzechy², są im przebaczone, a komukolwiek zatrzymacie, są im zatrzymane.

1. Mt 18,21; Łk 11,4; 2Kor 2,7; Kol 3,13; 1Tm 2,5.
2. Mk 2,7; Łk 24,47; Dz 10,43; Hbr 10,11; 1J 1,9; 2,12.

²⁴ A Tomasz, jeden z dwunastu, zwany Didymos¹, nie był z nimi, gdy przyszedł Jezus.

1. J 11,16.

²⁵ I powiedzieli mu inni uczniowie: Widzieliśmy Pana. Lecz on powiedział do nich: Jeśli¹ nie zobaczę na jego rękach śladów gwoździ² i nie włożę mego palca w ślady gwoździ, i nie włożę mojej ręki w jego bok, nie uwierzę.

1. J 4,48; Ps 78,11.32.
2. Za 12,10.

²⁶ A po ośmiu dniach jego uczniowie znowu byli w domu, a Tomasz z nimi. I przyszedł Jezus, gdy drzwi były zamknięte, stanął pośrodku i powiedział: Pokój wam.

²⁷ Potem powiedział do Tomasza: Włóż tu swój palec i obejrzyj moje ręce, wyciągnij swoją rękę i włóż ją w mój bok, a nie bądź bez wiary¹, ale wierz.

1. Mt 17,17.

²⁸ Wtedy Tomasz mu odpowiedział: Mój Pan i mój Bóg!¹

1. Ps 35,23; 118,27; Iz 9,6; Dz 7,59; Hbr 1,8; 1J 5,20.

²⁹ Jezus mu powiedział: Tomaszu, uwierzyłeś, ponieważ mnie ujrzałeś. Błogosławieni¹, którzy nie widzieli, a uwierzyli.

1. Ps 34,8; Łk 1,45; 11,27-28; Rz 4,6-8; 2Kor 5,7.

³⁰ I wiele innych cudów uczynił Jezus na oczach swoich uczniów, które nie są napisane w tej księdze.

³¹ Lecz te są napisane¹, abyście wierzyli, że Jezus jest Chrystusem², Synem Bożym³, i abyście wierząc, mieli życie w jego imieniu⁴.

1. Łk 1,3-4; Rz 15,4; 1Kor 10,11; 2Tm 3,15-17; 2P 3,1; 1J 1,4; 5,13.
2. J 1,41; 4,42; Mt 16,16; Mk 8,29; 1J 2,22; 5,1.
3. J 3,36; 1J 5,10-13.
4. Łk 24,47; Dz 10,43; 13,38.

Rozdział 21

¹ Potem Jezus znowu ukazał się uczniom nad Morzem Tyberiadzkim. A ukazał się tak:

² Byli razem Szymon Piotr, Tomasz, zwany Didymos¹, Natanael², który był z Kany Galilejskiej, synowie Zebedeusza³ i dwaj inni z jego uczniów.

1. J 11,16.
2. J 1,45.
3. Mt 4,21.

³ Szymon Piotr powiedział do nich: Pójdę łowić¹ ryby. Odpowiedzieli mu: Pójdziemy i my z tobą. Poszli więc i zaraz wsiedli do łodzi, ale tej nocy nic² nie złowili.

1. Mt 4,18-20; Łk 5,10-11; Dz 18,3; 20,34; 1Kor 9,6; 1Tes 2,9; 2Tes 3,7-9.
2. 1Kor 3,7.

⁴ A gdy już nastał ranek, Jezus stanął na brzegu. Uczniowie jednak nie wiedzieli, że to Jezus.

⁵ Wtedy Jezus zapytał ich: Dzieci, czy macie co jeść¹? Odpowiedzieli mu: Nie mamy.

1. Łk 24,41.

⁶ A on powiedział do nich: Zarzućcie sieć po prawej stronie łodzi¹, a znajdziecie. Zarzucili więc i nie mogli jej wyciągnąć z powodu mnóstwa ryb.

1. Łk 5,4-7.

⁷ Wówczas ten uczeń, którego Jezus miłował, powiedział do Piotra: To Pan¹. A Szymon Piotr, usłyszawszy, że to Pan, przepasał się koszulą (bo był nagi) i rzucił się w morze.

1. Łk 24,30-31.

⁸ Pozostali uczniowie przypłynęli łodzią (bo byli niedaleko od brzegu, około dwustu łokci¹), ciągnąc sieć z rybami.

1. Pwt 3,11.

⁹ A gdy wyszli na brzeg, zobaczyli żarzące się węgle i leżącą na nich rybę oraz chleb.

¹⁰ Jezus do nich powiedział: Przynieście z tych ryb, które teraz złowiliście.

¹¹ Poszedł więc Szymon Piotr i wyciągnął na ziemię sieć pełną wielkich ryb, których było sto pięćdziesiąt trzy, a choć było ich tak wiele, sieć się nie rozdarła¹.

1. Łk 5,6.

¹² Jezus im powiedział: Chodźcie¹, jedzcie². I żaden z uczniów nie śmiał go pytać: Kim jesteś? Wiedzieli bowiem, że to Pan.

1. Mt 11,28; Obj 22,17; Iz 55,1.
2. Dz 10,41.

¹³ Wtedy Jezus podszedł, wziął chleb i podał im, podobnie i rybę.

¹⁴ To już trzeci raz¹, jak Jezus ukazał się swoim uczniom po zmartwychwstaniu.

1. J 20,19.26.

¹⁵ A gdy zjedli, Jezus zapytał Szymona Piotra: Szymonie, synu Jonasza, miłujesz mnie bardziej niż ci? Odpowiedział mu: Tak, Panie, ty wiesz¹, że cię miłuję. Powiedział do niego: Paś moje baranki².

1. 2Sm 7,20; Hbr 4,13.
2. Ps 78,71-72; Jr 3,15; Ez 34,2-10; Dz 20,28; 1P 5,2.

¹⁶ Zapytał go znowu, po raz drugi: Szymonie, synu Jonasza, miłujesz mnie? Odpowiedział mu: Tak, Panie, ty wiesz, że cię miłuję. Powiedział mu: Paś moje owce.

¹⁷ Zapytał go po raz trzeci: Szymonie, synu Jonasza, miłujesz mnie? I zasmucił¹ się Piotr, że go zapytał po raz trzeci: Miłujesz mnie? I odpowiedział mu: Panie, ty wszystko wiesz², ty wiesz, że cię miłuję. Jezus powiedział do niego: Paś moje owce.

1. Lm 3,33; Mt 26,75.
2. J 16,30; Joz 22,22; Hi 31,4-6.

¹⁸ Zaprawdę, zaprawdę powiadam ci: Gdy byłeś młodszy, opasywałeś się i chodziłeś, gdzie chciałeś. Gdy jednak się zestarzejesz, wyciągniesz swoje ręce, a inny cię opasze i poprowadzi, dokąd nie chcesz.

¹⁹ Powiedział to, dając znać, jaką śmiercią¹ miał uwielbić Boga. A to powiedziawszy, rzekł mu: Pójdź za mną².

1. 2P 1,14.
2. J 12,26; Lb 14,24; 1Sm 12,20; Mt 10,38; 16,24; 19,28.

²⁰ A Piotr, odwróciwszy się, zobaczył ucznia, którego Jezus miłował, idącego za nim, który też przy wieczerzy położył się na jego piersi i zapytał: Panie, kto jest tym, który cię wyda?

²¹ Gdy więc Piotr go zobaczył, zapytał Jezusa: Panie, a co z nim?

²² Jezus mu odpowiedział: Jeśli chcę, żeby on został, aż przyjdę¹, co tobie do tego? Ty pójdź za mną.

1. Mt 16,27; 24,3.27; Mk 9,1; 1Kor 11,26; 1Tes 5,23; Obj 1,7; 2,25; 22,7.20.

²³ I rozeszła się wśród braci wieść, że ten uczeń nie umrze. Jezus jednak nie powiedział mu, że nie umrze, ale: Jeśli chcę, aby został, aż przyjdę, co tobie do tego?

²⁴ To jest ten uczeń, który świadczy o tym i to napisał, a wiemy, że jego świadectwo¹ jest prawdziwe.

1. J 19,35; 1J 1,1-2; 3J 1,12.

²⁵ Jest też jeszcze wiele innych rzeczy¹, których dokonał Jezus, które gdyby miały być wszystkie z osobna spisane, sądzę, że i cały świat nie mógłby pomieścić ksiąg, które byłyby napisane. Amen.

1. J 20,30; Ps 40,5; Hbr 11,32; Ef 3,20.