Rozdział 1

¹ Paweł, sługa¹ Jezusa Chrystusa, powołany² apostoł³, odłączony do głoszenia ewangelii Boga;

1. Rz 15,16; J 12,26.
2. Dz 9,15.
3. Ga 1,1.

² (Którą przedtem obiecał¹ przez swoich proroków² w Pismach świętych);

1. Dz 26,6.
2. Rz 3,21; Dz 10,43.

³ O jego Synu¹, Jezusie Chrystusie, naszym Panu, który według ciała² pochodził³ z potomstwa Dawida⁴;

1. Rz 8,3; Mt 3,17.
2. Rz 9,5; 1Tm 3,16.
3. Ga 4,4.
4. 2Sm 7,13; Iz 9,6-7; J 7,42.

⁴ A pokazał z mocą, że jest Synem Bożym, według Ducha świętości, przez zmartwychwstanie¹;

1. Dz 13,33-35; Ef 1,19-23.

⁵ Przez którego otrzymaliśmy łaskę i apostolstwo¹, by przywieść do posłuszeństwa² wierze wszystkie narody dla jego imienia³;

1. Dz 1,25; 1Kor 9,2; Ga 2,8.
2. Rz 15,18.
3. Ml 1,11; Dz 15,14.

⁶ Wśród których jesteście i wy, powołani¹ przez Jezusa Chrystusa.

1. Rz 8,28; 2Tm 1,9.

⁷ Wszystkim, którzy jesteście w Rzymie, umiłowanym Boga, powołanym świętym¹: Łaska wam i pokój od Boga, naszego Ojca, i Pana Jezusa Chrystusa.

1. 1Kor 1,2; 1Tes 4,7; 1P 1,15.

⁸ Najpierw dziękuję mojemu Bogu przez Jezusa Chrystusa za was wszystkich, że wasza wiara słynie na cały świat.

⁹ Bóg bowiem, któremu służę¹ w moim duchu w ewangelii jego Syna, jest mi świadkiem, że nieustannie czynię wzmiankę o was w moich modlitwach²;

1. Dz 27,23.
2. 1Sm 12,23; Dz 12,5; Ef 6,18.

¹⁰ Zawsze prosząc, żeby wreszcie kiedyś udało mi się za wolą Bożą odbyć podróż do was.

¹¹ Pragnę bowiem zobaczyć was, abym wam mógł udzielić jakiegoś daru duchowego¹ dla waszego utwierdzenia;

1. 1Kor 12,1; 14,1.12.

¹² To znaczy, abyśmy się wzajemnie pocieszyli obopólną wiarą¹, waszą i moją.

1. Tt 1,4; 2P 1,1.

¹³ A nie chcę, abyście i wy, bracia, nie wiedzieli, że często zamierzałem przybyć do was (ale byłem dotąd zatrzymywany¹), abym miał jakiś owoc² zarówno wśród was, jak i wśród innych pogan.

1. Rz 15,22; Dz 16,6; 1Tes 2,18.
2. J 15,16; Flp 4,17.

¹⁴ Jestem dłużnikiem¹ zarówno Greków, jak i barbarzyńców, zarówno mądrych, jak i niemądrych;

1. Rz 13,8.

¹⁵ Tak że na ile mogę, jestem gotowy i wam, którzy jesteście w Rzymie, głosić ewangelię.

¹⁶ Nie wstydzę¹ się bowiem ewangelii² Chrystusa, ponieważ jest ona mocą³ Boga ku zbawieniu dla każdego, kto uwierzy, najpierw⁴ Żyda, potem i Greka.

1. Mk 8,38; 2Tm 1,8.12; 1P 4,16.
2. 1Kor 9,18; 15,1-6; 2Kor 4,4; Ga 1,7.
3. 1Kor 1,18; 1Tes 1,5; 2,13.
4. Rz 2,9; Dz 3,26.

¹⁷ W niej bowiem objawia się sprawiedliwość Boga z wiary w wiarę, jak jest napisane¹: Sprawiedliwy będzie żył z wiary².

1. Ha 2,4.
2. Ga 3,11; Flp 3,9; Hbr 10,39; 11,6-7.

¹⁸ Gniew¹ Boży bowiem objawia się z nieba przeciwko wszelkiej bezbożności i niesprawiedliwości ludzi, którzy zatrzymują² prawdę w niesprawiedliwości.

1. Rz 4,15; J 3,36; Obj 14,10.19.
2. 2Tes 2,10.

¹⁹ Ponieważ to, co można wiedzieć o Bogu, jest dla nich jawne, gdyż Bóg im to objawił¹.

1. Ps 19,1-3; J 1,9.

²⁰ To bowiem, co niewidzialne, to znaczy jego wieczna moc i bóstwo¹, są widzialne od stworzenia świata przez to, co stworzone, po to, aby oni byli bez wymówki².

1. Dz 17,29; Kol 2,9.
2. Rz 2,1; J 15,22.

²¹ Dlatego że poznawszy Boga, nie chwalili¹ go jako Boga ani mu nie dziękowali, lecz znikczemnieli w swoich myślach² i zaćmiło się ich bezrozumne serce.

1. Łk 17,15-18.
2. Rdz 8,21; Ef 4,17-18.

²² Podając się za mądrych¹, zgłupieli;

1. Jr 8,9; 1Kor 1,19-21.

²³ I zamienili¹ chwałę niezniszczalnego² Boga na podobieństwo obrazu³ zniszczalnego człowieka, ptaków, czworonożnych zwierząt i gadów.

1. Ps 106,20; Jr 2,11.
2. 1Tm 1,17; 6,16.
3. Pwt 4,15-18; 5,8; Ps 115,5-8; Iz 40,18; Dz 17,29; Obj 9,20.

²⁴ Dlatego też Bóg wydał¹ ich nieczystości przez pożądliwości ich serc, aby hańbili swoje ciała między sobą.

1. Ps 81,11-12; 2Tes 2,11-12.

²⁵ Oni to zamienili prawdę Bożą w kłamstwo i czcili stworzenie, i służyli¹ jemu raczej niż Stwórcy², który jest błogosławiony na wieki. Amen.

1. Mt 4,10; 6,24.
2. Kaz 12,1; Iz 40,28; 1P 4,19.

²⁶ Dlatego wydał ich Bóg haniebnym namiętnościom¹, gdyż nawet ich kobiety zamieniły naturalne współżycie na przeciwne naturze.

1. Kpł 18,22-28; Pwt 23,17-18; 1Kor 6,9; Ef 5,12; 1Tm 1,10; Jud 1,7.

²⁷ Także mężczyźni, opuściwszy naturalne współżycie z kobietą, zapałali w swej pożądliwości jedni ku drugim, mężczyzna z mężczyzną, popełniając haniebne czyny i ponosząc na sobie samych należną za swój błąd zapłatę.

²⁸ A skoro im się nie spodobało zachowanie poznania Boga¹, wydał ich Bóg na pastwę wypaczonego umysłu², aby robili to, co nie wypada³;

1. Hi 21,14-15; Prz 1,22-29; Jr 9,6.
2. 2Kor 13,5-7; 2Tm 3,8; Tt 1,16.
3. Ef 5,4; Flm 1,8.

²⁹ Będąc napełnieni wszelką nieprawością, nierządem¹, przewrotnością, chciwością, złośliwością; pełni zazdrości, morderstwa, sporu, podstępu, złych obyczajów;

1. BG wszeteczeństwem

³⁰ Plotkarze, oszczercy, nienawidzący Boga, zuchwali, pyszni, chełpliwi, wynalazcy złych rzeczy, nieposłuszni rodzicom;

³¹ Bezrozumni, niedotrzymujący słowa, bez naturalnej miłości¹, nieprzejednani i bez miłosierdzia.

1. 2Tm 3,3.

³² Oni to, poznawszy wyrok Boga¹, że ci, którzy robią takie rzeczy, są godni śmierci, nie tylko sami je robią, ale też pochwalają tych, którzy tak postępują.

1. Rz 2,2.

Rozdział 2

¹ Dlatego jesteś bez wymówki¹, człowieku, kimkolwiek jesteś, który osądzasz. W czym bowiem osądzasz drugiego², osądzasz samego siebie, ponieważ ty, który osądzasz drugiego, robisz to samo.

1. Rz 1,20.
2. 2Sm 12,5-7; Mt 7,1-5.

² Lecz wiemy, że sąd Boży¹ jest według prawdy przeciwko tym, którzy robią takie rzeczy.

1. 2Tes 1,5.

³ Czy myślisz, człowieku, który osądzasz tych, którzy robią takie rzeczy, a sam je robisz, że ty unikniesz¹ sądu Bożego?

1. Prz 11,21; Mt 23,33.

⁴ Czy gardzisz bogactwem jego dobroci, cierpliwości¹ i nieskwapliwości, nie wiedząc, że dobroć Boga prowadzi cię do pokuty²?

1. Rz 3,25; Wj 34,6.
2. 2P 3,9.

⁵ Ty jednak przez swoją zatwardziałość¹ i niepokutujące serce gromadzisz² sobie samemu gniew na dzień gniewu³ i objawienia sprawiedliwego sądu Boga;

1. Wj 8,15; 1Sm 6,6; Hbr 3,13-15; 4,7.
2. Jk 5,3.
3. Hi 21,30; 2P 2,9; 3,7; Obj 6,17.

⁶ Który odda każdemu według jego uczynków¹:

1. Ps 62,12; Prz 24,12; Obj 20,12.

⁷ Tym, którzy przez wytrwanie w dobrym uczynku szukają chwały, czci i nieśmiertelności¹, odda życie wieczne²;

1. 1Kor 15,53; 2Tm 1,10.
2. 1J 2,25.

⁸ Natomiast swarliwym i nieposłusznym prawdzie¹, lecz posłusznym niesprawiedliwości, odda zapalczywość i gniew².

1. 2Tes 1,8; 1P 4,17.
2. Na 1,6; Obj 14,10.

⁹ Utrapienie i ucisk odda duszy każdego człowieka, który popełnia zło, najpierw Żyda, potem i Greka;

¹⁰ A chwałę, cześć i pokój każdemu¹, kto czyni dobro, najpierw Żydowi, potem i Grekowi.

1. Dz 10,35.

¹¹ U Boga bowiem nie ma względu na osobę¹.

1. Pwt 10,17; Ef 6,9.

¹² Bo ci, którzy bez prawa zgrzeszyli, bez prawa też zginą, a ci, którzy w prawie zgrzeszyli, przez prawo będą sądzeni;

¹³ (Gdyż nie słuchacze¹ prawa są sprawiedliwi przed Bogiem, ale ci, którzy wypełniają prawo², będą usprawiedliwieni³.

1. Jk 1,22.
2. Rz 10,5; Ga 3,12.
3. Ga 2,16; 5,4.

¹⁴ Gdy bowiem poganie, którzy nie mają prawa, z natury czynią to, co jest w prawie, oni, nie mając prawa, sami dla siebie są prawem.

¹⁵ Oni to ukazują działanie prawa wpisanego w ich serca, za poświadczeniem ich sumienia¹ i myśli wzajemnie się oskarżających lub też usprawiedliwiających);

1. Rz 9,1; Tt 1,15.

¹⁶ W dniu, w którym Bóg przez Jezusa Chrystusa¹ będzie sądził skryte² sprawy ludzkie według mojej ewangelii³.

1. J 5,22; 2Tm 4,1.8.
2. Kaz 12,14; Mt 16,27; Łk 8,17; 1Kor 4,5; Obj 20,11-15.
3. 1Tm 1,11; 2Tm 2,8.

¹⁷ Oto ty się nazywasz Żydem, polegasz na prawie¹, chlubisz się Bogiem²;

1. J 5,45; 9,28.
2. J 8,41.

¹⁸ Znasz jego wolę¹, rozpoznajesz to, co lepsze, będąc pouczony przez prawo;

1. Pwt 4,8; Ne 9,13; Łk 12,47.

¹⁹ I uważasz się za przewodnika ślepych, za światłość tych, którzy są w ciemności;

²⁰ Wychowawcę bezrozumnych, nauczyciela niemowląt, mając w prawie kształt¹ wiedzy i prawdy.

1. 2Tm 3,5; Tt 1,16.

²¹ Ty więc, który uczysz drugiego, samego siebie nie uczysz¹? Ty, który głosisz, że nie wolno kraść, kradniesz?

1. Ps 50,16-17; Mt 23,3-4; Łk 11,46.

²² Ty, który mówisz, że nie wolno cudzołożyć, cudzołożysz? Ty, który się brzydzisz bożkami, dopuszczasz się świętokradztwa¹?

1. BG kradniesz święte rzeczy

²³ Ty, który się chlubisz prawem, przez przekraczanie prawa znieważasz Boga?

²⁴ Ponieważ z waszego powodu, jak jest napisane, poganie bluźnią¹ imieniu Boga.

1. Iz 52,5; Ez 36,21-23; 1Tm 6,1; Tt 2,5.

²⁵ Obrzezanie bowiem jest pożyteczne, jeśli wypełniasz prawo, ale jeśli przekraczasz prawo, twoje obrzezanie staje się nieobrzezaniem.

²⁶ Jeśli więc nieobrzezany przestrzega przepisów prawa, czyż jego nieobrzezanie nie będzie uznane za obrzezanie?

²⁷ I ten, który jest nieobrzezany z natury, a wypełnia prawo¹, osądzi² ciebie, który mając literę i obrzezanie, przekraczasz prawo.

1. Rz 8,4; Mt 5,17-20; Ga 5,14.
2. Mt 12,41.

²⁸ Nie ten bowiem jest Żydem, kto jest Żydem na zewnątrz¹, ani nie to jest obrzezaniem, co jest na zewnątrz, na ciele;

1. Rz 9,6-8; Mt 3,9; Ga 6,15; Obj 2,9.

²⁹ Ale ten jest Żydem, kto jest nim wewnątrz¹, i to jest obrzezanie, co jest obrzezaniem serca², w duchu, nie w literze, którego chwała nie pochodzi od ludzi, lecz od Boga.

1. 1Sm 16,7; Mt 23,25-28; Łk 17,21; 1P 3,4.
2. Pwt 10,16; Jr 4,4; Kol 2,11.

Rozdział 3

¹ Na czym więc polega wyższość Żyda? Albo jaki jest pożytek z obrzezania?

² Wielki pod każdym względem. Przede wszystkim ten, że im zostały¹ powierzone słowa Boże.

1. Rz 9,4; Pwt 4,8; Ne 9,13; Ps 78,5; Ps 147,20; Ez 20,11.

³ Cóż bowiem, jeśli niektórzy nie uwierzyli? Czyż ich niewiara zniweczy wiarę Boga?

⁴ Nie daj Boże! Przeciwnie, niech Bóg będzie prawdziwy¹, a każdy człowiek – kłamcą, jak jest napisane²: Abyś okazał się sprawiedliwy w swoich słowach i żebyś zwyciężył, gdy będziesz sądzony.

1. Hi 40,3-8; J 3,33; Hbr 6,18; 1J 5,10.20.
2. Ps 51,4.

⁵ Jeśli więc nasza niesprawiedliwość uwydatnia sprawiedliwość Boga¹, cóż powiemy? Czyż niesprawiedliwy jest Bóg, który okazuje gniew? (Mówię po ludzku).

1. 1Kor 1,30; 2Kor 5,21; Flp 3,9.

⁶ Nie daj Boże! Jak wtedy Bóg mógłby sądzić¹ świat?

1. Rdz 18,25; Hi 8,3; Ps 96,13.

⁷ Jeśli bowiem prawda Boża przez moje kłamstwo obfitowała ku jego chwale, czemuż jeszcze i ja jestem sądzony jako grzesznik?

⁸ Dlaczego więc nie mówić (jak nas szkalują i jak niektórzy twierdzą, że mówimy): Będziemy robić złe rzeczy, aby przyszły dobre? Ich potępienie jest sprawiedliwe.

⁹ Cóż więc? Czy przewyższamy ich? Żadną miarą! Ponieważ przedtem dowiedliśmy, że zarówno Żydzi, jak i Grecy, wszyscy są pod grzechem;

¹⁰ Jak jest napisane¹: Nie ma sprawiedliwego², ani jednego;

1. Ps 14,3; 53,3.
2. Hi 15,14; 25,4; Kaz 7,20; Mk 10,18.

¹¹ Nie ma rozumnego i nie ma nikogo, kto by szukał Boga¹.

1. Ps 14,2; 53,2.

¹² Wszyscy zboczyli z drogi¹, razem stali się nieużyteczni, nie ma nikogo, kto by czynił dobro, nie ma ani jednego².

1. Wj 32,8; Ps 14,3; Iz 53,6.
2. w. 10.

¹³ Grobem otwartym jest ich gardło¹, zdradzają swymi językami, jad żmij pod ich wargami².

1. Ps 5,9; Mt 12,35.
2. Ps 140,3.

¹⁴ Ich usta pełne są przeklinania¹ i goryczy;

1. Ps 10,7; 109,17; Jk 3,10.

¹⁵ Ich nogi są szybkie do rozlewu krwi¹;

1. Iz 59,7.

¹⁶ Zniszczenie i nędza na ich drogach;

¹⁷ A drogi pokoju nie poznali¹.

1. Iz 57,21; 59,8.

¹⁸ Nie ma bojaźni Bożej¹ przed ich oczami.

1. Ps 36,1; Prz 8,13.

¹⁹ A wiemy, że wszystko, co mówi prawo, mówi do tych, którzy są pod prawem, aby wszystkie usta zostały zamknięte¹ i aby cały świat podlegał karaniu Boga.

1. Hi 9,2-3; 1Kor 1,29.

²⁰ Dlatego z uczynków prawa¹ nie będzie usprawiedliwione żadne ciało² w jego oczach, gdyż przez prawo jest poznanie³ grzechu.

1. Dz 13,39; Ga 2,16; 3,10-14.
2. Hi 25,4; Ps 143,2.
3. Rz 7,7.

²¹ Lecz teraz bez prawa została objawiona sprawiedliwość Boga¹, poświadczona przez prawo i proroków.

1. Rz 10,3-4; Jr 23,6; 1Kor 1,30; 2Kor 5,21.

²² Jest to sprawiedliwość Boga przez wiarę¹ Jezusa Chrystusa dla wszystkich i na wszystkich wierzących. Nie ma bowiem różnicy².

1. Rz 5,1; Flp 3,9.
2. Rz 10,12; Dz 15,9; 1Kor 4,7; Ga 3,28.

²³ Wszyscy bowiem zgrzeszyli¹ i są pozbawieni chwały² Boga;

1. Ga 3,22.
2. Rz 5,2; 2Tes 2,14; 1P 5,1.

²⁴ A zostają usprawiedliwieni¹ darmo, z jego łaski, przez odkupienie², które jest w Jezusie Chrystusie.

1. 1Kor 6,11; Tt 3,5-7.
2. Ef 1,7; 1P 1,18.

²⁵ Jego to Bóg ustanowił przebłaganiem¹ przez wiarę w jego krew², aby okazać swoją sprawiedliwość przez odpuszczenie³, w swojej cierpliwości, przedtem popełnionych grzechów;

1. Wj 25,17-22; Kpł 16,15; 1J 2,2; 4,10.
2. Kol 1,14.20.
3. Mt 26,28; Łk 24,47; Dz 10,43.

²⁶ Aby okazać swoją sprawiedliwość w obecnym czasie po to, aby on był sprawiedliwym i usprawiedliwiającym tego, kto wierzy w Jezusa.

²⁷ Gdzież więc jest powód do chluby? Został wykluczony. Przez jakie prawo? Uczynków? Nie, przez prawo wiary.

²⁸ Tak więc twierdzimy, że człowiek zostaje usprawiedliwiony¹ przez wiarę, bez uczynków prawa.

1. Ga 2,16; Dz 13,38-39.

²⁹ Czy Bóg jest jedynie Bogiem Żydów? Czy też nie pogan? Istotnie, i pogan;

³⁰ Ponieważ jeden jest Bóg, który usprawiedliwi obrzezanych z wiary i nieobrzezanych przez wiarę.

³¹ Czy więc obalamy prawo¹ przez wiarę? Nie daj Boże! Przeciwnie, utwierdzamy prawo.

1. Mt 5,17; Ga 3,17-19.

Rozdział 4

¹ Cóż więc powiemy, co zyskał Abraham, nasz¹ ojciec, według ciała?

1. Hbr 12,9.

² Jeśli bowiem Abraham został usprawiedliwiony z uczynków, ma się czym chlubić¹, ale nie przed Bogiem.

1. Jr 9,23-24; Ef 2,9.

³ Cóż bowiem mówi Pismo? Abraham uwierzył Bogu i zostało mu to poczytane¹ za sprawiedliwość.

1. Rdz 15,6; Ga 3,6; Jk 2,23; Ps 106,31.

⁴ A temu, kto pracuje, zapłata nie jest uznana za łaskę¹, ale za należność.

1. Rz 11,6.

⁵ Temu zaś, kto nie pracuje, lecz wierzy w tego, który usprawiedliwia¹ bezbożnego, jego wiara zostaje poczytana² za sprawiedliwość.

1. Rz 5,6-8; 1Kor 6,9-11; Tt 3,5-7.
2. Flm 1,18.

⁶ Jak i Dawid mówi, że błogosławiony jest człowiek¹, któremu Bóg przypisze sprawiedliwość bez uczynków², mówiąc:

1. Ps 1,1; 112,1; Mt 5,3-12.
2. 2Tm 1,9.

⁷ Błogosławieni, których nieprawości są przebaczone¹ i których grzechy są zakryte².

1. Ps 32,1; Mt 9,2; Łk 7,47-50; Jr 33,8-9.
2. Ps 51,9; 85,2; Mi 7,18-19.

⁸ Błogosławiony człowiek, któremu Pan nie poczyta grzechu.

⁹ Czy więc to błogosławieństwo dotyczy tylko obrzezanych, czy też nieobrzezanych? Mówimy przecież, że wiara została Abrahamowi poczytana za sprawiedliwość.

¹⁰ Jakże więc została mu poczytana? Gdy był obrzezany czy przed obrzezaniem? Nie po obrzezaniu, ale przed obrzezaniem¹.

1. 1Kor 7,19; Ga 5,6; 6,15.

¹¹ I przyjął znak¹ obrzezania jako pieczęć² sprawiedliwości wiary, którą miał przed obrzezaniem, po to, aby był ojcem wszystkich nieobrzezanych wierzących, aby im też poczytana była sprawiedliwość;

1. Wj 31,13; Ez 20,12.20.
2. 2Kor 1,22; Ef 1,13.

¹² I aby był ojcem obrzezania¹, nie tylko tych, którzy są obrzezani, ale też tych, którzy chodzą śladami wiary naszego ojca Abrahama, którą miał przed obrzezaniem.

1. Rz 2,29.

¹³ Obietnica bowiem, że ma być dziedzicem świata, nie została dana Abrahamowi czy jego potomstwu przez prawo, ale przez sprawiedliwość wiary.

¹⁴ Jeśli bowiem dziedzicami są ci, którzy są z prawa, to wiara stała się daremna i obietnica obróciła się wniwecz.

¹⁵ Gdyż prawo sprowadza gniew¹, bo gdzie nie ma prawa, tam nie ma przestępstwa.

1. J 3,36; Ef 5,6; Kol 3,6.

¹⁶ Tak więc dziedzictwo jest z wiary, aby było z łaski i żeby obietnica była niewzruszona dla całego potomstwa, nie tylko dla tego, które opiera się na prawie, ale i dla tego, które jest z wiary Abrahama, który jest ojcem nas wszystkich;

¹⁷ (Jak jest napisane: Ustanowiłem cię ojcem wielu narodów¹) przed Bogiem, któremu uwierzył, który ożywia umarłych i przywołuje te rzeczy, których nie ma, tak jakby były.

1. Rdz 17,4-5.

¹⁸ On¹ to wbrew nadziei, mając nadzieję, uwierzył, że stanie się ojcem wielu narodów według tego, co mu powiedziano: Takie będzie twoje potomstwo².

1. Abraham
2. Rdz 15,5.

¹⁹ A nie będąc słabym w wierze, nie zważał na swoje już obumarłe ciało – bo miał około stu lat – ani na obumarłe łono Sary.

²⁰ I nie zachwiał się z powodu niewiary w obietnicę Boga, ale umocnił się wiarą i oddał chwałę Bogu;

²¹ Będąc też pewien tego, że to, co on obiecał, ma moc też uczynić.

²² Dlatego zostało mu to poczytane za sprawiedliwość.

²³ A nie tylko ze względu na niego samego napisano, że zostało mu to poczytane;

²⁴ Ale i ze względu na nas, którym ma być poczytane, którzy wierzymy w tego, który wskrzesił z martwych Jezusa, naszego Pana;

²⁵ Który został wydany za nasze grzechy i wstał z martwych dla naszego usprawiedliwienia.

Rozdział 5

¹ Będąc więc usprawiedliwieni przez wiarę¹, mamy pokój² z Bogiem przez naszego Pana Jezusa Chrystusa;

1. Ga 2,16; 3,24; Tt 3,7.
2. Iz 32,17; 57,21; Ef 2,14; Kol 1,20.

² Dzięki któremu też otrzymaliśmy dostęp przez wiarę do tej łaski, w której trwamy i chlubimy się nadzieją chwały Boga.

³ A nie tylko to, ale chlubimy się też uciskami, wiedząc, że ucisk wyrabia cierpliwość;

⁴ A cierpliwość – doświadczenie, doświadczenie zaś – nadzieję;

⁵ A nadzieja nie przynosi wstydu, ponieważ miłość Boga jest rozlana w naszych sercach¹ przez Ducha Świętego, który został nam dany.

1. 2Kor 1,22; 4,6; Ga 4,6.

⁶ Chrystus bowiem, gdy jeszcze byliśmy słabi, we właściwym czasie umarł za bezbożnych.

⁷ Choć rzadko się zdarza, że ktoś umrze za sprawiedliwego, jednak za dobrego może ktoś odważyłby się umrzeć.

⁸ Lecz Bóg okazuje nam swoją miłość¹ przez to, że gdy jeszcze byliśmy grzesznikami², Chrystus za nas umarł.

1. J 15,13; 1J 3,16; 1J 4,9-10.
2. 1P 3,18.

⁹ Tym bardziej więc teraz, będąc usprawiedliwieni jego krwią¹, będziemy przez niego ocaleni od gniewu².

1. Rz 3,24-26; Ef 2,13; Hbr 9,14.22; 1J 1,7.
2. 1Tes 1,10.

¹⁰ Jeśli bowiem, będąc nieprzyjaciółmi, zostaliśmy pojednani z Bogiem¹ przez śmierć jego Syna, tym bardziej, będąc pojednani, będziemy ocaleni przez jego życie.

1. 2Kor 5,18-20; Ef 2,16; Kol 1,21; Hbr 2,17.

¹¹ A nie tylko to, ale też chlubimy się Bogiem przez naszego Pana Jezusa Chrystusa, przez którego teraz otrzymaliśmy pojednanie.

¹² Dlatego, tak jak przez jednego człowieka grzech wszedł na świat, a przez grzech – śmierć¹, tak też na wszystkich ludzi przeszła śmierć, ponieważ wszyscy zgrzeszyli².

1. Rz 6,23; Rdz 2,17; Ez 18,4; 1Kor 15,21.
2. Rz 3,23.

¹³ Grzech bowiem był na świecie aż do nadania prawa, ale grzechu się nie poczytuje, gdy nie ma prawa¹.

1. Rz 4,15; 1Kor 15,56; 1J 3,4.

¹⁴ Śmierć jednak królowała od Adama aż do Mojżesza nawet nad tymi, którzy nie popełnili grzechu podobnego do przestępstwa Adama, który jest obrazem tego, który miał przyjść.

¹⁵ Lecz z przestępstwem nie jest tak, jak z darem łaski¹. Jeśli bowiem przez przestępstwo jednego wielu umarło, tym obficiej spłynęła na wielu łaska Boga i dar przez łaskę jednego człowieka, Jezusa Chrystusa.

1. Ef 2,8; 2Kor 9,15.

¹⁶ A z darem nie jest tak, jak z tym, co przyszło przez jednego, który zgrzeszył. Wyrok bowiem jest z powodu jednego przestępstwa ku potępieniu, ale dar łaski z powodu wielu przestępstw ku usprawiedliwieniu.

¹⁷ Jeśli bowiem z powodu przestępstwa jednego śmierć zaczęła królować przez jednego, tym bardziej ci, którzy przyjmują obfitość tej łaski i dar sprawiedliwości, będą królować w życiu przez jednego, Jezusa Chrystusa.

¹⁸ Tak więc, jak przez przestępstwo jednego na wszystkich ludzi spadł wyrok ku potępieniu, tak też przez sprawiedliwość jednego na wszystkich ludzi spłynął dar ku usprawiedliwieniu dającemu życie.

¹⁹ Jak bowiem przez nieposłuszeństwo jednego człowieka wielu stało się grzesznikami, tak przez posłuszeństwo jednego wielu stało się sprawiedliwymi¹.

1. Iz 53,11; 2Kor 5,21.

²⁰ A prawo¹ wkroczyło po to, aby obfitował grzech. Lecz gdzie grzech się rozmnożył, tam łaska² tym bardziej obfitowała;

1. Rz 3,19-20; 4,15; 7,5-13; J 15,22; Ga 3,19-25.
2. 1Tm 1,14.

²¹ Aby, jak grzech królował ku śmierci, tak też łaska królowała przez sprawiedliwość ku życiu wiecznemu¹ przez Jezusa Chrystusa, naszego Pana².

1. J 10,28; 1J 2,25; 5,11-13.
2. Rz 6,23; Ps 8,1.9; 135,5; 147,5; Dz 20,21; 1Kor 1,2; Jud 1,4.

Rozdział 6

¹ Cóż więc powiemy? Czy mamy trwać w grzechu, aby łaska obfitowała¹?

1. Ga 5,13; 1P 2,16; Jud 1,4.

² Nie daj Boże! My, którzy umarliśmy dla grzechu¹, jakże możemy² jeszcze w nim żyć³?

1. Ga 2,19; Kol 3,3; 1P 2,24.
2. Rdz 39,9; 1J 3,9.
3. 1P 4,1-3.

³ Czyż nie wiecie, że my wszyscy, którzy zostaliśmy ochrzczeni¹ w Jezusie Chrystusie², w jego śmierci zostaliśmy ochrzczeni?

1. zanurzeni
2. 1Kor 12,13; Ga 3,27.

⁴ Zostaliśmy więc pogrzebani z nim przez chrzest w śmierci¹, aby jak Chrystus został wskrzeszony z martwych przez chwałę Ojca, tak żebyśmy i my postępowali² w nowości życia.

1. Kol 2,12-13.
2. Rz 12,1-2; 13,13; Ef 5,8; 1J 2,6.

⁵ Jeśli bowiem zostaliśmy z nim wszczepieni w podobieństwo jego śmierci, to będziemy też z nim wszczepieni w podobieństwo zmartwychwstania;

⁶ Wiedząc o tym, że nasz stary człowiek został ukrzyżowany¹ razem z nim, aby ciało grzechu zostało zniszczone, żebyśmy już więcej nie służyli² grzechowi.

1. Ga 2,20.
2. J 8,34-36.

⁷ Kto bowiem umarł¹, został uwolniony od grzechu.

1. 1P 4,1.

⁸ Jeśli więc umarliśmy z Chrystusem¹, wierzymy, że też z nim będziemy żyć;

1. 2Tm 2,11-12.

⁹ Wiedząc, że Chrystus, powstawszy z martwych, więcej nie umiera i śmierć nad nim więcej nie panuje¹.

1. Obj 1,18.

¹⁰ To bowiem, że umarł, raz¹ umarł dla grzechu, a że żyje, żyje dla Boga².

1. Hbr 9,26-28; 10,10-14; 1P 3,18.
2. Łk 20,38; 2Kor 5,15.

¹¹ Tak i wy uważajcie siebie za martwych dla grzechu, a żywych dla Boga¹ w Jezusie Chrystusie, naszym Panu.

1. Ga 2,19-20; Kol 3,1-5.

¹² Niechże więc grzech nie króluje¹ w waszym śmiertelnym² ciele, żebyście mieli mu być posłuszni w jego pożądliwościach³.

1. Lb 33,55; Pwt 7,2; Ps 119,133.
2. 1Kor 15,53; 2Kor 4,11.
3. Ef 4,22; 2Tm 2,22; Tt 2,12; 1P 1,14; 2,11; 1J 2,16-17.

¹³ I nie oddawajcie waszych członków jako oręża¹ niesprawiedliwości grzechowi, ale oddawajcie samych siebie Bogu jako ożywieni z martwych i wasze członki jako oręż sprawiedliwości Bogu.

1. 2Kor 10,4.

¹⁴ Grzech bowiem nie będzie nad wami panował, bo nie jesteście pod prawem, lecz pod łaską.

¹⁵ Cóż więc? Będziemy grzeszyć, bo nie jesteśmy pod prawem, ale pod łaską? Nie daj Boże!

¹⁶ Czyż nie wiecie, że komu oddajecie siebie jako słudzy¹ w posłuszeństwo, komu jesteście posłuszni, tego jesteście sługami: bądź grzechu ku śmierci, bądź posłuszeństwa ku sprawiedliwości?

1. Joz 24,15; Mt 6,24; J 8,34.

¹⁷ Ale chwała Bogu, że gdy byliście sługami grzechu¹, usłuchaliście z serca wzoru tej nauki², której się poddaliście;

1. 1Kor 6,11; Ef 2,5; 1Tm 1,13.
2. 2Tm 1,13.

¹⁸ A będąc uwolnieni¹ od grzechu, staliście się sługami sprawiedliwości.

1. J 8,32; 1P 2,16.

¹⁹ Po ludzku mówię, z powodu słabości waszego ciała. Jak bowiem oddawaliście wasze członki na służbę nieczystości i nieprawości, aby czynić nieprawość, tak teraz oddawajcie wasze członki na służbę sprawiedliwości, abyście byli uświęceni.

²⁰ Dopóki bowiem byliście sługami grzechu¹, byliście wolni od sprawiedliwości.

1. J 8,34.

²¹ Jakiż więc wówczas mieliście pożytek¹ z tych rzeczy, których się teraz wstydzicie? Ich bowiem końcem jest śmierć.

1. Rz 7,5; Prz 1,31; Jr 17,10.

²² Lecz teraz, uwolnieni od grzechu, gdy staliście się sługami Boga¹, macie swój pożytek ku uświęceniu, a na końcu życie wieczne.

1. Hi 1,8; Ps 86,2; Iz 54,17; Ga 1,10.

²³ Zapłatą bowiem za grzech jest śmierć¹, ale darem² łaski Boga jest życie wieczne w Jezusie Chrystusie, naszym Panu.

1. Rdz 2,17; Ez 18,4.20; Jk 1,15; Obj 21,8.
2. Rz 5,17; J 4,10-14; 10,28; 1J 5,11.

Rozdział 7

¹ Czyż nie wiecie, bracia (bo mówię do znających prawo), że prawo panuje nad człowiekiem, dopóki on żyje?

² Zamężna kobieta bowiem, dopóki mąż żyje, jest z nim związana¹ prawem, a jeśli mąż umrze, zostaje uwolniona od prawa męża.

1. 1Kor 7,39.

³ Tak więc, dopóki mąż żyje, będzie nazywana cudzołożnicą, jeśli zostanie żoną innego mężczyzny. Jeśli jednak jej mąż umrze, jest wolna od tego prawa, tak że nie będzie cudzołożnicą, choćby została żoną innego mężczyzny.

⁴ Tak i wy, moi bracia, zostaliście uśmierceni¹ dla prawa przez ciało² Chrystusa, abyście należeli do innego³, to znaczy tego, który został wskrzeszony z martwych, abyśmy przynosili Bogu owoc⁴.

1. Ga 2,19-20; 5,18; Kol 2,14.
2. 1P 2,24.
3. Iz 54,5; Oz 2,19-20; J 3,29; 2Kor 11,2; Ef 5,23-27; Obj 19,7.
4. J 15,8; Ga 5,22.

⁵ Gdy bowiem byliśmy w ciele¹, namiętności grzechów, które się wzniecały przez prawo, okazywały swą moc w naszych członkach, aby przynosić śmierci owoc.

1. Rz 8,8-9; Ga 5,16.

⁶ Lecz teraz zostaliśmy uwolnieni od prawa¹, gdy umarliśmy dla tego, w czym byliśmy trzymani, abyśmy służyli Bogu w nowości ducha², a nie w starości litery.

1. Ga 3,13.24.
2. Ez 36,26; 2Kor 3,6; 5,17; Kol 3,10.

⁷ Cóż więc powiemy? Że prawo jest grzechem? Nie daj Boże! Przeciwnie, nie poznałem grzechu jak tylko przez prawo, bo i o pożądliwości nie wiedziałbym, gdyby prawo nie mówiło¹: Nie będziesz pożądał².

1. Wj 20,17.
2. Joz 7,21; 2Sm 11,2; Łk 12,15; Kol 3,5.

⁸ Lecz grzech, gdy zyskał okazję przez przykazanie, wzbudził we mnie wszelką pożądliwość. Bez prawa¹ bowiem grzech jest martwy.

1. Rz 4,15; 5,20; J 15,22; 1Kor 15,56.

⁹ I ja żyłem kiedyś bez prawa, lecz gdy przyszło przykazanie, grzech ożył, a ja umarłem.

¹⁰ I okazało się, że przykazanie, które miało być ku życiu¹, jest mi ku śmierci.

1. Rz 10,5; Kpł 18,5; Ez 20,11; Łk 10,28.

¹¹ Grzech bowiem, gdy zyskał okazję przez przykazanie, zwiódł¹ mnie i przez nie mnie zabił.

1. Iz 44,20; Jr 17,9; Ab 1,3.

¹² A tak prawo jest święte¹ i przykazanie jest święte, sprawiedliwe i dobre.

1. Ps 19,7; 1Tm 1,8.

¹³ Czy więc to, co dobre, stało się dla mnie śmiercią? Nie daj Boże¹! Przeciwnie, grzech, aby okazał się grzechem², sprowadził na mnie śmierć przez to, co dobre, żeby grzech stał się niezmiernie grzesznym przez przykazanie.

1. Ga 3,21.
2. Rz 3,19-20.

¹⁴ Gdyż wiemy, że prawo jest duchowe, ale ja jestem cielesny, zaprzedany grzechowi.

¹⁵ Tego bowiem, co robię, nie pochwalam, bo nie robię tego, co chcę, ale czego nienawidzę¹, to robię.

1. Rz 12,9; Ps 97,10; 119,163; Prz 8,13; Am 5,15.

¹⁶ A jeśli robię to, czego nie chcę, zgadzam się z tym, że prawo jest dobre.

¹⁷ Teraz więc już nie ja to robię, ale grzech, który we mnie mieszka.

¹⁸ Gdyż wiem, że we mnie¹, to jest w moim ciele, nie mieszka dobro, bo chęć jest we mnie, ale wykonać tego, co jest dobre, nie potrafię.

1. Rdz 6,5; Ps 51,5; Mk 7,21.

¹⁹ Nie czynię bowiem dobra, które chcę, ale zło, którego nie chcę, to czynię.

²⁰ A jeśli robię to, czego nie chcę, już nie ja to robię, ale grzech, który we mnie mieszka.

²¹ Odkrywam więc w sobie to prawo, że gdy chcę czynić dobro, trzyma się mnie zło.

²² Mam bowiem upodobanie w prawie Bożym według wewnętrznego¹ człowieka.

1. Rz 2,29; 2Kor 4,16; Ef 3,16; 1P 3,4.

²³ Lecz widzę inne prawo w moich członkach, walczące¹ z prawem mego umysłu, które bierze mnie w niewolę prawa grzechu, które jest w moich członkach.

1. Ga 5,17.

²⁴ Nędzny ja człowiek! Któż mnie wybawi z tego ciała¹ śmierci?

1. Rz 6,6; Kol 2,11.

²⁵ Dziękuję Bogu przez Jezusa Chrystusa, naszego Pana. Tak więc ja sam umysłem¹ służę prawu Bożemu, lecz ciałem prawu grzechu.

1. Rz 6,17.

Rozdział 8

¹ Dlatego teraz żadnego potępienia¹ nie ma dla tych, którzy są w Jezusie Chrystusie², którzy nie postępują według ciała, ale według Ducha.

1. J 3,17-18; Ga 3,13.
2. Rz 16,7; 1Kor 1,30; 2Kor 5,17; Ga 3,28; Flp 3,9.

² Gdyż prawo Ducha życia, które jest w Jezusie Chrystusie, uwolniło mnie od prawa grzechu i śmierci.

³ Co bowiem było niemożliwe¹ dla prawa, w czym było ono słabe z powodu ciała, Bóg, posławszy swego Syna w podobieństwie grzesznego ciała i z powodu grzechu, potępił grzech w ciele;

1. Rz 3,20; Dz 13,39; Hbr 7,19; 10,1-14.

⁴ Aby sprawiedliwość prawa wypełniła się w nas, którzy postępujemy nie według ciała, ale według Ducha.

⁵ Ci bowiem, którzy żyją według ciała¹, myślą o tym², co cielesne, ale ci, którzy żyją według Ducha, myślą o tym, co duchowe.

1. 1Kor 15,48; 2Kor 10,3.
2. 1Kor 2,14.

⁶ Gdyż zamysł ciała to śmierć, ale zamysł Ducha to życie i pokój¹;

1. Rz 14,17; J 14,27.

⁷ Dlatego, że zamysł ciała jest nieprzyjacielem¹ Boga, bo nie poddaje się prawu Bożemu, gdyż i nie może².

1. Kol 1,21; Jk 4,4; 1J 2,15-16.
2. Jr 13,23; Mt 12,34.

⁸ Ci więc, którzy są w ciele, nie mogą podobać¹ się Bogu.

1. 1Tes 4,1; Hbr 11,6.

⁹ Lecz wy nie jesteście w ciele, ale w Duchu, gdyż Duch Boży mieszka w was. A jeśli ktoś nie ma Ducha Chrystusa, ten do niego nie należy.

¹⁰ Ale jeśli Chrystus jest w was, to ciało jest martwe z powodu grzechu, a duch jest żywy z powodu sprawiedliwości.

¹¹ A jeśli Duch tego, który Jezusa wskrzesił¹ z martwych, mieszka w was, ten, który wskrzesił Chrystusa z martwych, ożywi i wasze śmiertelne ciała² przez swego Ducha, który w was mieszka.

1. J 10,17; Dz 2,24; 1P 1,21.
2. 1Kor 15,53; 2Kor 5,4.

¹² Tak więc, bracia, jesteśmy dłużnikami, ale nie ciała, abyśmy mieli żyć według ciała.

¹³ Jeśli bowiem żyjecie według ciała, umrzecie, ale jeśli Duchem uśmiercacie¹ uczynki ciała, będziecie żyć.

1. 1Kor 9,27; Ga 5,24; Kol 3,5; 1P 2,11.

¹⁴ Wszyscy bowiem ci, którzy są prowadzeni przez Ducha Bożego, są synami Bożymi.

¹⁵ Gdyż nie otrzymaliście ducha niewoli¹, aby znowu się bać, ale otrzymaliście Ducha usynowienia², przez którego wołamy: Abba, Ojcze!

1. 1Kor 2,12; 2Tm 1,7.
2. Ga 4,5; Ef 1,5.

¹⁶ Ten to Duch poświadcza naszemu duchowi, że jesteśmy dziećmi Bożymi.

¹⁷ A jeśli dziećmi, to i dziedzicami, dziedzicami Boga, a współdziedzicami Chrystusa, jeśli tylko z nim cierpimy, abyśmy też z nim byli uwielbieni.

¹⁸ Uważam bowiem, że cierpienia¹ teraźniejszego czasu nie są godne porównywania z tą przyszłą chwałą², która ma się w nas objawić.

1. Mt 5,11; 2Kor 4,17; Hbr 11,25; 1P 1,6-7.
2. Kol 3,4; 2Tes 1,10; 1P 4,13; 1J 3,2.

¹⁹ Stworzenie bowiem z gorliwym wypatrywaniem oczekuje objawienia synów Bożych.

²⁰ Gdyż stworzenie jest poddane marności¹, nie dobrowolnie, ale z powodu tego, który je poddał, w nadziei;

1. Iz 24,5; Jr 12,4-5; Jl 1,18.

²¹ Że i samo stworzenie będzie uwolnione z niewoli zniszczenia do chwalebnej wolności dzieci Bożych.

²² Wiemy bowiem, że całe stworzenie razem jęczy i razem cierpi w bólach rodzenia aż dotąd.

²³ A nie tylko ono, ale i my, którzy mamy pierwsze plony Ducha¹, i my sami w sobie wzdychamy, oczekując usynowienia, odkupienia² naszego ciała.

1. 2Kor 5,5; Ef 1,14.
2. Łk 21,28; Ef 4,30; Flp 3,20.

²⁴ Nadzieją bowiem jesteśmy zbawieni. A nadzieja, którą się widzi, nie jest nadzieją¹, bo jakże ktoś może spodziewać się tego, co widzi?

1. 2Kor 4,18; Hbr 11,1.

²⁵ Ale jeśli spodziewamy się tego, czego nie widzimy, to oczekujemy tego z cierpliwością.

²⁶ Podobnie i Duch dopomaga naszej słabości. Nie wiemy bowiem, o co powinniśmy się modlić, jak trzeba, ale sam Duch¹ wstawia się za nami w niewysłowionych westchnieniach.

1. Mt 10,20; Ef 6,18.

²⁷ A ten, który bada serca¹, wie, jaki jest zamysł Ducha, ponieważ według woli Boga wstawia² się za świętymi.

1. 1Krn 28,9; Ps 44,21; Jr 17,10; Mt 6,8.
2. w. 34; Ef 2,18.

²⁸ A wiemy, że wszystko współdziała dla dobra tych, którzy miłują Boga, to jest tych, którzy są powołani według postanowienia Boga.

²⁹ Tych bowiem, których on przedtem znał¹, tych też przeznaczył², aby stali się podobni³ do obrazu jego Syna, żeby on był pierworodny między wieloma braćmi.

1. Rz 11,2; Jr 1,5; 1P 1,2.
2. Ef 1,5.11; 1P 1,20.
3. 1Kor 15,49.

³⁰ Tych zaś, których przeznaczył, tych też powołał¹, a których powołał, tych też usprawiedliwił², a których usprawiedliwił, tych też uwielbił.

1. Mt 20,16.
2. Rz 5,9; 1Kor 6,11.

³¹ Cóż więc na to powiemy? Jeśli Bóg za nami, któż przeciwko nam?

³² On, który nawet własnego Syna nie oszczędził, ale wydał go za nas wszystkich, jakże nie miałby z nim darować nam wszystkiego?

³³ Któż będzie oskarżał wybranych¹ Bożych? Bóg jest tym, który usprawiedliwia.

1. Iz 42,1; Mt 24,24; 1Tes 1,4; 1P 1,2.

³⁴ Któż potępi? Chrystus jest tym, który umarł, więcej, zmartwychwstał, który też jest po prawicy Boga i wstawia się za nami.

³⁵ Któż nas odłączy od miłości Chrystusa? Czy utrapienie, czy ucisk, czy prześladowanie, czy głód, czy nagość, czy niebezpieczeństwo, czy miecz?

³⁶ Jak jest napisane¹: Z powodu ciebie przez cały dzień nas zabijają², uważają nas za owce przeznaczone na rzeź.

1. Ps 44,22.
2. J 16,2.

³⁷ Ale w tym wszystkim całkowicie zwyciężamy przez tego, który nas umiłował.

³⁸ Jestem bowiem pewien, że ani śmierć, ani życie, ani aniołowie, ani zwierzchności¹, ani moce, ani teraźniejsze, ani przyszłe rzeczy;

1. Ef 1,21; Kol 1,16.

³⁹ Ani wysokość, ani głębokość, ani żadne inne stworzenie nie będzie mogło nas odłączyć od miłości Boga, która jest w Jezusie Chrystusie, naszym Panu.

Rozdział 9

¹ Mówię prawdę w Chrystusie, nie kłamię¹, co mi poświadcza moje sumienie² w Duchu Świętym;

1. Rz 1,9; 2Kor 1,23; Ga 1,20.
2. Rz 2,15; 2Kor 1,12.

² Że odczuwam wielki smutek¹ i nieustający ból w moim sercu.

1. Rz 10,1; Łk 19,41.

³ Pragnąłbym bowiem sam być odłączony¹ od Chrystusa za moich braci, za moich krewnych według ciała.

1. Wj 32,32.

⁴ Są to Izraelici, do których należy usynowienie¹, chwała², przymierza³, nadanie prawa⁴, służba Boża i obietnice;

1. Wj 4,22.
2. 1Sm 4,21; 1Krl 8,11.
3. Wj 24,7-8; Pwt 29,1; Dz 3,25.
4. Rz 3,2; Ps 147,19.

⁵ Do których należą ojcowie¹ i z których według ciała pochodzi Chrystus, który jest nad wszystkimi, Bóg błogosławiony na wieki. Amen.

1. Rz 11,28; Pwt 10,15.

⁶ Lecz nie jest możliwe, żeby miało zawieść słowo Boże. Nie wszyscy bowiem, którzy pochodzą od Izraela, są Izraelem.

⁷ Nie wszyscy¹ też przez to, że są potomstwem Abrahama, są dziećmi, ale jest powiedziane²: W Izaaku będzie nazwane twoje potomstwo.

1. Łk 3,8; J 8,33-44.
2. Rdz 21,12; Hbr 11,18.

⁸ To znaczy, że nie dzieci ciała¹ są dziećmi Bożymi, lecz dzieci obietnicy są uznane za potomstwo.

1. Ga 4,22-31.

⁹ Takie bowiem jest słowo obietnicy¹: O tym właśnie czasie przyjdę, a Sara² będzie miała syna.

1. Rdz 18,10.
2. Hbr 11,11.

¹⁰ A nie tylko to, ale i Rebeka¹, gdy poczęła z jednego mężczyzny, naszego ojca Izaaka;

1. Rdz 25,21.

¹¹ Gdy dzieci jeszcze się nie urodziły i nie zrobiły nic dobrego ani złego, aby zgodnie z wybraniem¹ trwało postanowienie Boga², nie z uczynków, ale z tego, który powołuje;

1. Rz 11,5-7; Ef 1,4.
2. Rz 8,28-30; Iz 14,24-27; Ef 1,9-11; 3,11; 2Tm 1,9.

¹² Powiedziano¹ jej, że starszy będzie służył młodszemu;

1. Rdz 25,23.

¹³ Jak jest napisane¹: Jakuba umiłowałem, ale Ezawa znienawidziłem².

1. Ml 1,2-3.
2. Pwt 21,15; Łk 14,26; J 12,25.

¹⁴ Cóż więc powiemy? Czy Bóg jest niesprawiedliwy¹? Nie daj Boże!

1. Rdz 18,25.

¹⁵ Mówi bowiem do Mojżesza¹: Zmiłuję się, nad kim się zmiłuję, a zlituję się, nad kim się zlituję.

1. Wj 33,19.

¹⁶ A więc nie zależy to od tego, który chce, ani od tego, który zabiega, ale od Boga, który okazuje miłosierdzie.

¹⁷ Pismo bowiem mówi¹ do faraona: Po to właśnie cię wzbudziłem, aby okazać na tobie swoją moc i żeby moje imię było głoszone po całej ziemi.

1. Wj 9,16.

¹⁸ A zatem komu chce, okazuje miłosierdzie, a kogo chce, czyni zatwardziałym¹.

1. Wj 4,21; Pwt 2,30; Joz 11,20; Mt 13,15; J 12,40; 2Tes 2,10-12.

¹⁹ Ale mi powiesz: Dlaczego więc jeszcze oskarża? Któż bowiem sprzeciwił się jego woli?

²⁰ Człowieku! Kimże ty jesteś, że prowadzisz spór z Bogiem? Czy naczynie gliniane może powiedzieć do tego, kto je ulepił: Dlaczego mnie takim uczyniłeś?

²¹ Czy garncarz¹ nie ma władzy nad gliną, żeby z tej samej bryły zrobić jedno naczynie do użytku zaszczytnego, a drugie do niezaszczytnego?

1. Prz 16,4; Iz 64,8; Jr 18,3.

²² A cóż, jeśli Bóg, chcąc okazać gniew i dać poznać swoją moc, znosił w wielkiej cierpliwości naczynia gniewu przygotowane na zniszczenie;

²³ I żeby dać poznać bogactwo swojej chwały na naczyniach¹ miłosierdzia, które wcześniej przygotował ku chwale;

1. 2Tm 2,20.

²⁴ To znaczy nas, których powołał, nie tylko z Żydów¹, ale i z pogan?

1. Rz 3,29; 10,12.

²⁵ Jak też u Ozeasza mówi¹: Lud, który nie był mój, nazwę moim ludem, a tę, która nie była umiłowana, nazwę umiłowaną.

1. Oz 2,23.

²⁶ I¹ stanie się tak, że w miejscu, gdzie im mówiono: Wy nie jesteście moim ludem, tam będą nazwani synami Boga żywego.

1. Oz 1,9-10.

²⁷ A Izajasz woła o Izraelu¹: Choćby liczba synów Izraela była jak piasek morski, resztka będzie ocalona.

1. Iz 10,20-23.

²⁸ Zakończy bowiem dzieło i skróci je w sprawiedliwości. Istotnie, skróci Pan dzieło na ziemi.

²⁹ Jak i przedtem powiedział Izajasz¹: Gdyby Pan zastępów nie zostawił nam potomstwa, stalibyśmy się jak Sodoma i bylibyśmy podobni do Gomory.

1. Iz 1,9.

³⁰ Cóż więc powiemy? To, że poganie, którzy nie szukali sprawiedliwości, dostąpili sprawiedliwości – sprawiedliwości¹, która jest z wiary.

1. Rz 3,22; 10,10.

³¹ Izrael zaś, zabiegając o prawo sprawiedliwości, nie doszedł¹ do prawa sprawiedliwości.

1. Rz 3,20; 10,3.

³² Dlaczego? Ponieważ o nie zabiegali nie z wiary, ale jakby było z uczynków prawa. Potknęli się bowiem o kamień potknięcia;

³³ Jak jest napisane¹: Oto kładę na Syjonie kamień potknięcia i skałę zgorszenia, a każdy, kto w niego wierzy, nie będzie zawstydzony.

1. Iz 8,14; 28,16; Mt 21,42; 1P 2,7.

Rozdział 10

¹ Bracia, pragnieniem mego serca i modlitwą, którą zanoszę do Boga za Izrael, jest jego zbawienie.

² Daję im bowiem świadectwo, że mają gorliwość¹ dla Boga, ale nie według poznania.

1. Dz 22,3; Ga 1,14; Flp 3,6.

³ Nie znając bowiem sprawiedliwości Boga¹, a chcąc ustanowić własną² sprawiedliwość, nie poddali się sprawiedliwości Boga.

1. Rz 1,17; 3,22; Jr 23,6; 2Kor 5,21.
2. Iz 64,6; Flp 3,9.

⁴ Końcem bowiem prawa¹ jest Chrystus ku sprawiedliwości każdego, kto wierzy.

1. Rz 3,28; Mt 5,17; Dz 13,39.

⁵ Gdyż Mojżesz pisze¹ o sprawiedliwości, która jest z prawa: Kto te rzeczy wypełnia, przez nie będzie żył.

1. Kpł 18,5; Ga 3,12.

⁶ Sprawiedliwość zaś, która jest z wiary, tak powiada: Nie mów w swym sercu: Kto wstąpi¹ do nieba? – to znaczy, aby Chrystusa na dół sprowadzić;

1. Pwt 30,12-14.

⁷ Albo: Kto zstąpi do otchłani? – to znaczy, aby Chrystusa od umarłych wyprowadzić.

⁸ Ale cóż mówi¹: Blisko ciebie jest słowo, na twoich ustach i w twoim sercu. To jest słowo wiary, które głosimy:

1. Pwt 30,14.

⁹ Jeśli ustami wyznasz¹ Pana Jezusa i uwierzysz w swoim sercu, że Bóg wskrzesił go z martwych, będziesz zbawiony.

1. Mt 10,32; J 9,22; Flp 2,11; 1J 4,2.

¹⁰ Sercem bowiem wierzy się ku sprawiedliwości¹, a ustami wyznaje się ku zbawieniu.

1. Ga 2,16; Flp 3,9.

¹¹ Mówi bowiem Pismo¹: Każdy, kto w niego wierzy, nie będzie zawstydzony.

1. Iz 28,16; 49,23.

¹² Gdyż nie ma różnicy¹ między Żydem a Grekiem; bo ten sam Pan wszystkich jest bogaty względem wszystkich, którzy go wzywają².

1. Rz 3,22.29.
2. Ps 86,5; 1Kor 1,2.

¹³ Każdy¹ bowiem, kto wezwie imienia Pana, będzie zbawiony.

1. Jl 2,32; Dz 2,21.

¹⁴ Jakże więc będą wzywać tego, w którego nie uwierzyli? A jak uwierzą w tego, o którym nie słyszeli? A jak usłyszą bez kaznodziei?

¹⁵ Jakże też będą głosić, jeśli nie zostaną posłani? Jak jest napisane¹: O jak piękne są nogi tych, którzy opowiadają pokój, tych, którzy opowiadają dobre rzeczy²!

1. Iz 52,7; Na 1,15.
2. Iz 61,1.

¹⁶ Ale nie wszyscy byli posłuszni ewangelii. Izajasz¹ bowiem mówi: Panie, któż uwierzył naszemu głoszeniu?

1. Iz 53,1.

¹⁷ Wiara więc jest ze słuchania, a słuchanie – przez słowo Boże.

¹⁸ Pytam jednak: Czy nie słyszeli? Ależ tak: Po całej ziemi¹ rozszedł się ich głos i na krańce świata ich słowa.

1. Ps 19,4.

¹⁹ Pytam jednak: Czy Izrael tego nie poznał? Mojżesz¹ pierwszy mówi: Ja pobudzę was do zawiści przez naród, który nie jest narodem, przez naród nierozumny wzbudzę w was gniew.

1. Pwt 32,21; 1P 2,10.

²⁰ A Izajasz¹ śmiało mówi: Zostałem znaleziony przez tych, którzy mnie nie szukali, objawiłem się tym, którzy o mnie nie pytali.

1. Iz 65,1-2.

²¹ Lecz do Izraela mówi¹: Cały dzień wyciągałem moje ręce do ludu opornego i sprzeciwiającego się.

1. Pwt 9,13.

Rozdział 11

¹ Pytam więc: Czy Bóg odrzucił¹ swój lud? Nie daj Boże! Ja bowiem też jestem Izraelitą², z potomstwa Abrahama, z pokolenia Beniamina.

1. 1Sm 12,22; Ps 94,14; Jr 46,28.
2. Dz 22,3; 2Kor 11,22.

² Bóg nie odrzucił swego ludu, który przedtem znał¹. Czyż nie wiecie, co Pismo mówi o Eliaszu? Jak się skarży przed Bogiem na Izraela²:

1. Rz 8,29.
2. 1Krl 19,10.

³ Panie, pozabijali twoich proroków i zburzyli twoje ołtarze; tylko ja sam pozostałem i czyhają na moje życie.

⁴ Ale cóż mu odpowiada¹ Bóg? Zostawiłem sobie siedem tysięcy mężów, którzy nie zgięli kolan przed Baalem.

1. 1Krl 19,18.

⁵ Tak i w obecnym czasie pozostała resztka¹ według wybrania² przez łaskę.

1. Rz 9,27.
2. Rz 9,11.

⁶ A jeśli przez łaskę, to już nie z uczynków¹, inaczej łaska już nie byłaby łaską. Jeśli zaś z uczynków, to już nie jest łaska, inaczej uczynek już nie byłby uczynkiem.

1. Rz 4,4; Ga 2,21; Ef 2,9; 2Tm 1,9; Tt 3,5.

⁷ Cóż więc? Czego Izrael szuka, tego nie osiągnął¹, ale wybrani osiągnęli, a inni zostali pogrążeni w zatwardziałości²;

1. Rz 9,31; 10,3.
2. Iz 6,10; 44,18; J 12,40; 2Kor 4,4; 2Tes 2,11.

⁸ (Jak jest napisane¹: Bóg dał im ducha twardego snu, oczy, aby nie widzieli, i uszy, aby nie słyszeli) aż do dziś.

1. Iz 29,10; Pwt 29,4.

⁹ A Dawid mówi¹: Niech ich stół stanie się sidłem i pułapką, zgorszeniem i odpłatą.

1. Ps 69,22.

¹⁰ Niech zaćmią się ich oczy, aby nie widzieli, a ich grzbiet zawsze pochylaj.

¹¹ Pytam więc: Czy się potknęli, aby upaść? Nie daj Boże! Ale raczej przez ich upadek zbawienie doszło do pogan¹, aby wzbudzić w nich zawiść².

1. Dz 13,46-48; 28,24-28.
2. Rz 10,19.

¹² A jeśli ich upadek jest bogactwem świata, a ich pomniejszenie bogactwem pogan, o ileż bardziej ich pełnia?

¹³ Mówię bowiem do was, pogan. Na ile jestem apostołem¹ pogan, chlubię się swoją służbą;

1. Rz 15,16; Dz 9,15; Ga 2,8; 1Tm 2,7; 2Tm 1,11.

¹⁴ Może w ten sposób wzbudzę zawiść w tych, którzy są moim ciałem¹ i zbawię² niektórych z nich.

1. rodacy
2. 1Kor 7,16; 1Tm 4,16.

¹⁵ Jeśli bowiem odrzucenie ich stało się pojednaniem dla świata, czym będzie przyjęcie ich, jeśli nie powstaniem z martwych do życia?

¹⁶ Ponieważ jeśli zaczyn jest święty, to i ciasto, a jeśli korzeń jest święty, to i gałęzie.

¹⁷ Jeśli zaś niektóre z gałęzi zostały odłamane, a ty, który byłeś dzikim drzewem oliwnym¹, zostałeś wszczepiony zamiast nich i stałeś się uczestnikiem korzenia i tłustości drzewa oliwnego;

1. Sdz 9,8; Ps 52,8; Za 4,3; Obj 11,4.

¹⁸ Nie wynoś się nad gałęzie. Jeśli jednak się wynosisz, wiedz, że nie ty podtrzymujesz korzeń, lecz korzeń ciebie.

¹⁹ Ale powiesz: Odłamane zostały gałęzie, abym ja został wszczepiony.

²⁰ Słusznie, z powodu niewiary¹ zostały odłamane, ty zaś trwasz przez wiarę. Nie pysznij się, ale się bój.

1. Hbr 3,19.

²¹ Jeśli bowiem Bóg nie oszczędził naturalnych gałęzi, wiedz, że i ciebie nie oszczędzi.

²² Spójrz więc na dobroć i srogość Boga: srogość dla tych, którzy upadli, a dla ciebie dobroć, jeśli będziesz trwał w tej dobroci. W przeciwnym razie ty też będziesz wycięty.

²³ Lecz i oni, jeśli nie będą trwali w niewierze, zostaną wszczepieni, gdyż Bóg ma moc ponownie ich wszczepić.

²⁴ Jeśli bowiem ty zostałeś wycięty z dzikiego z natury drzewa oliwnego, a wbrew naturze zostałeś wszczepiony w szlachetne drzewo oliwne, o ileż bardziej ci, którzy są gałęziami naturalnymi, wszczepieni zostaną w swoje własne drzewo oliwne!

²⁵ Nie chcę bowiem, bracia, abyście nie znali tej tajemnicy¹ – żebyście sami siebie nie uważali za mądrych – że zatwardziałość po części przyszła na Izrael, dopóki nie wejdzie pełnia pogan².

1. Rz 16,25; Mt 13,11; Ef 3,3-4.9.
2. Łk 21,24.

²⁶ I tak cały Izrael¹ będzie zbawiony, jak jest napisane²: Przyjdzie z Syjonu wybawiciel i odwróci bezbożność od Jakuba.

1. Iz 60,21.
2. Ps 14,7; Iz 59,20.

²⁷ A to będzie moje przymierze¹ z nimi, gdy zgładzę ich grzechy².

1. Iz 55,3; 59,21; Jr 31,31; Hbr 8,8.
2. Iz 27,9; 43,25; Jr 50,20.

²⁸ Tak więc co do ewangelii są nieprzyjaciółmi ze względu na was, lecz co do wybrania są umiłowani ze względu na ojców.

²⁹ Nieodwołalne¹ są bowiem dary i powołanie Boże.

1. Lb 23,19.

³⁰ Jak bowiem wy kiedyś nie wierzyliście Bogu, ale teraz dostąpiliście miłosierdzia z powodu ich niewiary;

³¹ Tak i oni teraz stali się nieposłuszni, aby z powodu miłosierdzia wam okazanego i oni miłosierdzia dostąpili.

³² Bóg bowiem zamknął ich wszystkich¹ w niewierze, aby się nad wszystkimi zmiłować.

1. Rz 3,9.23; Ga 3,22.

³³ O głębokości bogactwa zarówno mądrości, jak i poznania Boga! Jak niezbadane są jego wyroki i niedocieczone jego drogi!

³⁴ Któż bowiem poznał¹ myśl Pana albo kto był jego doradcą?

1. Iz 40,13; 1Kor 2,16.

³⁵ Lub kto pierwszy mu coś dał¹, aby otrzymać odpłatę?

1. 1Krn 29,11-14.

³⁶ Z niego bowiem, przez niego i w nim jest wszystko. Jemu chwała na wieki. Amen.

Rozdział 12

¹ Proszę więc was, bracia, przez miłosierdzie Boże, abyście składali wasze ciała¹ jako ofiarę² żywą, świętą, przyjemną Bogu, to jest wasza rozumna służba.

1. Rz 6,13; 1Kor 6,13-20.
2. Ps 50,14; Hbr 13,15-16; 1P 2,5.

² A nie dostosowujcie się do tego świata¹, ale przemieńcie się przez odnowienie² waszego umysłu, abyście mogli rozeznać, co jest dobrą, przyjemną³ i doskonałą wolą Boga.

1. Wj 23,2; Ga 1,4; Jk 1,27; 4,4; 1J 2,15.
2. 2Kor 5,17; Ef 4,23; Kol 3,10.
3. Ef 5,10-17.

³ Mówię bowiem przez łaskę, która mi jest dana, każdemu, kto jest wśród was, aby nie myślał o sobie więcej niż należy¹, ale żeby myślał o sobie skromnie, stosownie do miary wiary, jakiej Bóg każdemu udzielił.

1. Ga 6,3.

⁴ Jak bowiem w jednym ciele mamy wiele członków¹, ale nie wszystkie członki wykonują tę samą czynność;

1. 1Kor 12,12; Ef 4,16.

⁵ Tak my, chociaż liczni, jesteśmy jednym ciałem¹ w Chrystusie, ale z osobna jesteśmy członkami jedni drugich.

1. 1Kor 10,17.

⁶ Mamy więc różne dary według łaski, która nam jest dana: jeśli ktoś ma dar prorokowania¹, niech go używa stosownie do miary wiary;

1. Mt 23,34; Łk 11,49; Dz 2,17; 15,32; 21,9; 1Kor 14,1-3; Ef 3,5.

⁷ Jeśli usługiwania, niech usługuje; jeśli ktoś naucza, niech trwa w nauczaniu;

⁸ Jeśli ktoś napomina, to w napominaniu; jeśli ktoś rozdaje, to w szczerości; jeśli ktoś jest przełożonym, niech nim będzie w pilności; jeśli ktoś okazuje miłosierdzie, niech to czyni ochoczo.

⁹ Miłość niech będzie nieobłudna¹. Brzydźcie² się złem, trzymając się tego, co dobre.

1. 1Tm 1,5; 1J 3,18.
2. Ps 97,10; 119,104; Prz 8,13; Am 5,15; Hbr 1,9.

¹⁰ Miłujcie się wzajemnie miłością braterską, wyprzedzając jedni drugich w okazywaniu szacunku.

¹¹ W pracy nieleniwi, pałający¹ duchem, służący Panu;

1. Dz 18,25; Kol 4,12; Jk 5,16.

¹² Radujący się w nadziei, cierpliwi w ucisku, nieustający w modlitwie¹;

1. 1Tes 5,17.

¹³ Wspomagający¹ świętych w potrzebach, okazujący gościnność.

1. Rz 15,25-28; Dz 4,35; 1J 3,17.

¹⁴ Błogosławcie tych, którzy was prześladują, błogosławcie¹, a nie przeklinajcie.

1. Mt 5,44; Łk 6,28; Dz 7,60; 1Kor 4,12-13; 1P 3,9.

¹⁵ Radujcie się z tymi, którzy się radują, a płaczcie z tymi, którzy płaczą.

¹⁶ Bądźcie między sobą jednomyślni. Nie miejcie o sobie wysokiego mniemania, ale się ku niskim skłaniajcie. Nie uważajcie samych siebie za mądrych.

¹⁷ Nikomu złem za zło nie odpłacajcie; starajcie się o to, co uczciwe wobec¹ wszystkich ludzi.

1. 2Kor 8,21; 1Tes 5,22.

¹⁸ Jeśli to możliwe, o ile to od was zależy, ze wszystkimi ludźmi żyjcie w pokoju¹.

1. Rz 14,19; Ps 34,14; Hbr 12,14.

¹⁹ Najmilsi, nie mścijcie¹ się sami, ale pozostawcie miejsce gniewowi. Jest bowiem napisane²: Zemsta do mnie należy, ja odpłacę – mówi Pan.

1. Kpł 19,18; Prz 24,17-19.29.
2. Pwt 32,35; Ps 94,1; Na 1,2-3; Hbr 10,30.

²⁰ Jeśli więc twój nieprzyjaciel¹ jest głodny, nakarm go, jeśli jest spragniony, napój go. Tak bowiem robiąc, rozżarzone węgle zgarniesz na jego głowę.

1. Wj 23,4-5; Prz 25,21.

²¹ Nie daj się zwyciężyć złu, ale zło dobrem zwyciężaj.

Rozdział 13

¹ Każda dusza niech będzie poddana władzom¹ zwierzchnim. Nie ma bowiem władzy innej, jak tylko od Boga, a te władze, które są, zostały ustanowione² przez Boga.

1. Tt 3,1; 1P 2,13.
2. Ps 62,11; J 19,11.

² Tak więc kto się sprzeciwia władzy, sprzeciwia się postanowieniu Boga¹. Ci zaś, którzy się sprzeciwiają, sami na siebie ściągają potępienie.

1. Dz 23,5.

³ Przełożeni bowiem nie są postrachem¹ dla uczynków dobrych, ale złych. A chcesz nie bać się władzy? Czyń dobrze², a będziesz miał od niej pochwałę.

1. Pwt 25,1.
2. 1P 3,13.

⁴ Jest bowiem sługą Boga¹ dla twojego dobra. Ale jeśli czynisz zło, bój się, bo nie na próżno nosi miecz, gdyż jest sługą Boga, mszczącym² się w gniewie nad tym, który czyni zło.

1. 2Krn 19,6.
2. Lb 35,19-27; Joz 20,5.

⁵ Dlatego trzeba być poddanym nie tylko z powodu gniewu, ale i ze względu na sumienie¹.

1. Dz 24,16; Hbr 13,18; 1P 2,19; 3,16.

⁶ Z tego też powodu płacicie podatki¹. Ci bowiem, którzy tego właśnie ustawicznie pilnują, są sługami Boga.

1. Mt 17,24-27; 22,17-21.

⁷ Oddawajcie więc każdemu¹ to, co mu się należy: komu podatek, temu podatek, komu cło, temu cło, komu bojaźń, temu bojaźń, komu cześć, temu cześć.

1. Mk 12,17.

⁸ Nikomu¹ nie bądźcie nic winni oprócz wzajemnej miłości². Kto bowiem miłuje bliźniego, wypełnił prawo.

1. Kpł 19,13; Pwt 24,14-15; Prz 3,27.
2. Ga 5,14.

⁹ Gdyż to: Nie będziesz cudzołożył¹, nie będziesz zabijał, nie będziesz kradł, nie będziesz fałszywie świadczył, nie będziesz pożądał i jakiekolwiek inne przykazanie, w tych słowach się streszcza, mianowicie: Będziesz miłował² swego bliźniego jak samego siebie.

1. Wj 20,14; Kpł 20,10; Pwt 5,18; Mt 5,28.
2. Kpł 19,18.34; Mt 22,39; Jk 2,8.

¹⁰ Miłość nie wyrządza zła bliźniemu. Tak więc wypełnieniem prawa¹ jest miłość.

1. Mt 7,12; 22,40; 1Kor 13,4-7.

¹¹ A czyńcie to, znając czas, że już nadeszła pora, abyśmy się obudzili ze snu¹. Teraz bowiem bliżej nas jest zbawienie, niż kiedy uwierzyliśmy.

1. Jon 1,6; Mt 25,5; Mk 13,36; Ef 5,14; 1Tes 5,6.

¹² Noc przeminęła, a dzień się przybliżył. Odrzućmy¹ więc uczynki ciemności, a obleczmy się w zbroję² światłości.

1. Ef 4,22; 5,11; Kol 3,8.
2. 2Kor 6,7; Ef 6,11; 1Tes 5,8.

¹³ Postępujmy uczciwie, jak za dnia, nie w hulankach¹ i pijaństwach, nie w rozwiązłości² i rozpustach, nie w sporach³ ani w zazdrości.

1. Łk 21,34; Ga 5,21; 1P 4,3-4.
2. 1Kor 6,9; Ga 5,19; Ef 5,3.
3. Ga 5,15; Jk 3,14.

¹⁴ Ale obleczcie się w Pana Jezusa Chrystusa, a nie troszczcie się o ciało, by zaspokajać pożądliwości¹.

1. Ga 5,24; 1P 2,11.

Rozdział 14

¹ A tego, kto jest słaby¹ w wierze, przyjmujcie, lecz nie po to, aby sprzeczać się wokół spornych kwestii.

1. Rz 15,1; 1Kor 8,10-11.

² Jeden bowiem wierzy, że może jeść wszystko¹, a inny, będąc słaby, jada jarzyny.

1. Rdz 9,3; 1Kor 10,25; 1Tm 4,4; Tt 1,15.

³ Ten, kto je, niech nie lekceważy tego, który nie je, a ten, kto nie je, niech nie potępia tego, który je, bo Bóg go przyjął.

⁴ Kim jesteś ty, że sądzisz¹ cudzego sługę? Dla własnego Pana stoi albo upada. Ostoi się jednak, gdyż Bóg może go utwierdzić.

1. 1Kor 4,5; Jk 4,11-12.

⁵ Jeden bowiem czyni różnicę między dniem a dniem, a drugi każdy dzień ocenia¹ jednakowo. Każdy niech będzie dobrze upewniony w swoim zamyśle.

1. Ga 4,10; Kol 2,16.

⁶ Kto przestrzega dnia, dla Pana przestrzega, a kto nie przestrzega dnia, dla Pana nie przestrzega. Kto je, dla Pana je, bo dziękuje Bogu, a kto nie je, dla Pana nie je i dziękuje¹ Bogu.

1. 1Kor 10,31; 1Tm 4,3-5.

⁷ Nikt bowiem z nas dla siebie¹ nie żyje i nikt dla siebie nie umiera.

1. 1Kor 6,19; 2Kor 5,15.

⁸ Bo jeśli żyjemy, dla Pana żyjemy, jeśli umieramy, dla Pana umieramy. Dlatego czy żyjemy, czy umieramy, należymy do Pana.

⁹ Gdyż po to Chrystus umarł, powstał i ożył, aby panować¹ i nad umarłymi, i nad żywymi.

1. Dz 10,42; 2Tm 4,1; 1P 4,5.

¹⁰ Dlaczego więc ty potępiasz swego brata? Albo czemu lekceważysz swego brata? Wszyscy bowiem staniemy przed trybunałem¹ Chrystusa.

1. 1Kor 3,12-15; 4,5; 2Kor 5,10.

¹¹ Jest bowiem napisane¹: Jak żyję, mówi Pan, ugnie² się przede mną każde kolano i każdy język będzie wysławiał Boga.

1. Iz 45,23.
2. Ps 72,11; Flp 2,10.

¹² Tak więc każdy z nas sam za siebie zda rachunek¹ Bogu.

1. Kaz 11,9; Mt 12,36; 1P 4,5.

¹³ A tak już nie osądzajmy jedni drugich, ale raczej uważajcie na to, aby nie dawać bratu powodu do potknięcia¹ się lub upadku.

1. Łk 17,2; 1Kor 8,9; 10,32; Obj 2,14.

¹⁴ Wiem i jestem przekonany¹ przez Pana Jezusa, że nie ma niczego, co by samo w sobie było nieczyste. Tylko dla tego, kto uważa coś za nieczyste, to dla niego jest nieczyste.

1. Dz 10,28.

¹⁵ Lecz jeśli z powodu pokarmu twój brat jest zasmucony, już nie postępujesz zgodnie z miłością. Nie zatracaj swoim pokarmem tego, za którego umarł Chrystus.

¹⁶ Niech więc wasze dobro nie będzie bluźnione¹.

1. 2Kor 8,21; 1Tes 5,22.

¹⁷ Królestwo Boże¹ bowiem to nie pokarm i napój, ale sprawiedliwość², pokój³ i radość w Duchu Świętym.

1. Mt 6,33; Łk 17,20; J 3,3; 1Kor 4,20; 6,9.
2. Rz 10,10.
3. Rz 5,1.

¹⁸ Kto bowiem w tym służy Chrystusowi, podoba się¹ Bogu i cieszy² się uznaniem u ludzi.

1. Rz 12,1; Dz 10,35; 2Kor 5,9; 1P 2,20.
2. Łk 2,52; 2Kor 8,21.

¹⁹ Tak więc dążmy do tego, co służy pokojowi i wzajemnemu zbudowaniu¹.

1. Rz 15,2; 1Kor 10,33; 14,12; 1Tes 5,11.

²⁰ Z powodu pokarmu nie niszcz dzieła Bożego. Wszystko wprawdzie jest czyste, ale staje się złe dla człowieka, który je ze zgorszeniem.

²¹ Dobrze jest nie jeść mięsa i nie pić wina ani żadnej rzeczy, przez którą twój brat się obraża¹, gorszy albo słabnie.

1. Ml 2,8; Mt 18,7; Flp 1,10.

²² Masz wiarę? Miej ją sam u siebie przed Bogiem. Szczęśliwy ten, kto samego siebie nie potępia¹ w tym, co uważa za dobre.

1. 1J 3,21.

²³ Lecz kto ma wątpliwości, jeśli je, jest potępiony¹, bo nie je z wiary. Wszystko bowiem, co nie jest z wiary², jest grzechem.

1. 1Kor 8,7.
2. Hbr 11,6.

Rozdział 15

¹ A tak my, którzy jesteśmy mocni, powinniśmy znosić słabości słabych¹, a nie szukać tego, co nam się podoba.

1. Ga 6,1; 1Tes 5,14.

² Dlatego każdy z nas niech szuka tego, co podoba się bliźniemu¹, dla dobra, ku zbudowaniu.

1. Flp 2,4.

³ Ponieważ i Chrystus nie szukał tego, co mu się podobało¹, ale jak jest napisane²: Urągania urągających tobie spadły na mnie.

1. Ps 40,8; Mt 26,39; J 6,38.
2. Ps 69,9.20.

⁴ Wszystko bowiem, co przedtem napisano, ku naszej nauce¹ napisano, abyśmy przez cierpliwość i pociechę z Pism mieli nadzieję.

1. Rz 4,23; 1Kor 9,9-11; 2Tm 3,16-17.

⁵ A Bóg cierpliwości¹ i pociechy niech sprawi, abyście byli jednomyślni² między sobą na wzór Jezusa Chrystusa;

1. Wj 34,6.
2. Rz 12,16; 1Kor 1,10; Flp 1,27.

⁶ Abyście jednomyślnie, jednymi ustami wysławiali¹ Boga, Ojca naszego Pana Jezusa Chrystusa.

1. 1Kor 10,31; 1P 4,11.

⁷ Dlatego przyjmujcie¹ siebie nawzajem, jak i Chrystus przyjął nas do chwały Boga.

1. Mt 10,40.

⁸ Mówię bowiem, że Jezus Chrystus był sługą obrzezania¹ ze względu na prawdę² Bożą, aby potwierdzić obietnice dane ojcom;

1. Mt 15,24; 20,28.
2. Ps 98,3; Mi 7,20.

⁹ I aby poganie chwalili Boga za miłosierdzie, jak jest napisane¹: Dlatego będę cię wysławiał między poganami i będę śpiewał twemu imieniu.

1. 2Sm 22,50; Ps 18,49.

¹⁰ I znowu mówi¹: Weselcie się, poganie, z jego ludem.

1. Pwt 32,43.

¹¹ I znowu¹: Chwalcie Pana, wszyscy poganie, i wysławiajcie go wszyscy ludzie.

1. Ps 117,1.

¹² I znowu Izajasz¹ mówi: Przyjdzie korzeń Jessego, ten, który powstanie, aby panować nad poganami. W nim poganie będą pokładać nadzieję.

1. Iz 11,1.10.

¹³ A Bóg¹ nadziei niech was napełni wszelką radością i pokojem w wierze, abyście obfitowali w nadzieję przez moc Ducha Świętego.

1. Jl 3,16; 1Tm 1,1.

¹⁴ A też ja sam jestem pewien co do was, moi bracia, że i wy sami jesteście pełni dobroci, napełnieni wszelkim poznaniem i możecie jedni drugich napominać¹.

1. Kol 3,16.

¹⁵ A pisałem do was, bracia, nieco śmielej, jakby przypominając wam przez łaskę, która jest mi dana¹ od Boga;

1. Rz 12,3; 1Kor 3,10; Ga 1,15; Ef 3,8.

¹⁶ Po to, abym był sługą Jezusa Chrystusa dla pogan¹, sprawując święte usługiwanie ewangelią Boga, aby ofiara pogan² stała się przyjemna, uświęcona przez Ducha Świętego.

1. Rz 11,13; Ga 2,7-8; 1Tm 2,7.
2. 2Kor 8,5; Iz 66,20.

¹⁷ Mam się więc czym chlubić w Jezusie Chrystusie, w sprawach Bożych.

¹⁸ Nie śmiałbym bowiem mówić tego, czego Chrystus nie uczyniłby przeze mnie w przywodzeniu pogan do posłuszeństwa przez słowo¹ i uczynek;

1. Kol 3,17; 2Tes 2,17; 1J 3,18.

¹⁹ Przez moc znaków i cudów¹, przez moc Ducha Bożego, tak że obszar od Jerozolimy i okolic aż do Ilirii napełniłem ewangelią Chrystusa.

1. Dz 15,12; 19,11; 2Kor 12,12; Hbr 2,4.

²⁰ A usiłowałem głosić ewangelię tam, gdzie imię Chrystusa nie było znane¹, aby nie budować na cudzym fundamencie;

1. 2Kor 10,16.

²¹ Ale jak jest napisane¹: Ci, którym o nim nie mówiono, zobaczą, a ci, którzy o nim nie słyszeli, zrozumieją.

1. Iz 52,15; 65,1.

²² Dlatego też często napotykałem przeszkody, tak że nie mogłem przyjść do was.

²³ Lecz teraz nie mam już miejsca do pracy w tych stronach, a pragnąc¹ od wielu lat przyjść do was;

1. Rz 1,10-12; 1Tes 3,10; 2Tm 1,4.

²⁴ Gdy udam się do Hiszpanii, przyjdę do was. Spodziewam się bowiem, że idąc tamtędy, zobaczę was i że wy mnie tam wyprawicie, gdy się już wami troszeczkę nacieszę.

²⁵ A teraz idę do Jerozolimy, aby usłużyć świętym.

²⁶ Spodobało się bowiem Macedonii i Achai wspólnie złożyć¹ się na ubogich świętych, którzy są w Jerozolimie.

1. Dz 11,29; 2Kor 8,1-5; Ga 6,6-10.

²⁷ Istotnie, spodobało się im, są też ich dłużnikami. Jeśli bowiem poganie stali się uczestnikami ich dóbr duchowych, powinni im też usługiwać cielesnymi¹.

1. 1Kor 9,11.

²⁸ Dlatego, gdy to wykonam i oddam im ten zapieczętowany owoc¹, wstąpię do was, udając się do Hiszpanii.

1. Flp 4,17.

²⁹ A wiem, że gdy przyjdę do was, przyjdę z pełnią błogosławieństwa ewangelii Chrystusa.

³⁰ A proszę was, bracia, przez¹ naszego Pana Jezusa Chrystusa² i przez miłość Ducha, abyście razem ze mną walczyli³ w modlitwach za mnie do Boga;

1. dla
2. 2Kor 4,5.11; 12,10.
3. Rdz 32,24-29; Kol 4,12.

³¹ Abym został wybawiony¹ od tych, którzy są niewierzący w Judei, i żeby moja posługa, którą wykonuję dla Jerozolimy, została dobrze przyjęta² przez świętych;

1. 2Tes 3,2; 2Tm 3,11.
2. 2Kor 8,4.

³² Abym z radością przyszedł do was za wolą Boga¹ i doznał pokrzepienia razem z wami.

1. Jk 4,15.

³³ A Bóg pokoju¹ niech będzie z wami wszystkimi. Amen.

1. Rz 16,20; 2Tes 3,16; Hbr 13,20.

Rozdział 16

¹ Polecam¹ wam Febę, naszą siostrę, która jest służebnicą² kościoła w Kenchrach;

1. Dz 18,27; 2Kor 3,1.
2. Łk 8,3; 1Tm 5,10.

² Abyście ją przyjęli¹ w Panu, jak przystoi świętym², i pomagali jej w każdej sprawie, w której by was potrzebowała. I ona bowiem wspomagała³ wielu, także i mnie samego.

1. Mt 10,40.
2. Ef 5,3; Flp 1,27.
3. Dz 9,36.

³ Pozdrówcie Pryscyllę i Akwilę¹, moich pomocników w Jezusie Chrystusie;

1. Dz 18,2; 1Kor 16,19; 2Tm 4,19.

⁴ Którzy za moje życie nadstawiali swojego własnego karku¹, którym nie tylko ja sam dziękuję, ale i wszystkie kościoły² pogan;

1. Flp 2,30; 1J 3,16.
2. 1Kor 16,1; 1Tes 2,14; Obj 1,4.

⁵ Pozdrówcie także kościół, który jest w ich domu¹. Pozdrówcie mojego miłego Epeneta, który jest pierwszym plonem² Achai dla Chrystusa.

1. Kol 4,15; Flm 1,2.
2. Rz 11,16; 1Kor 16,15; Jk 1,18; Obj 14,4.

⁶ Pozdrówcie Marię, która wiele pracowała dla nas.

⁷ Pozdrówcie Andronika i Juniasa¹, moich krewnych i moich współwięźniów², którzy są poważani wśród apostołów, którzy też przede mną byli w Chrystusie.

1. Junia
2. Kol 4,10; Flm 1,23.

⁸ Pozdrówcie Ampliasa, mojego umiłowanego w Panu.

⁹ Pozdrówcie Urbana, naszego pomocnika w Chrystusie, i mojego umiłowanego Stachyna.

¹⁰ Pozdrówcie Apellesa, wypróbowanego¹ w Chrystusie. Pozdrówcie tych, którzy są z domu Arystobula.

1. 1Kor 11,19; Flp 2,22.

¹¹ Pozdrówcie Herodiona, mojego krewnego. Pozdrówcie tych, którzy są z domu Narcyza, tych, którzy są w Panu.

¹² Pozdrówcie Tryfenę i Tryfozę, które pracują¹ w Panu. Pozdrówcie umiłowaną Persydę, która wiele pracowała w Panu.

1. Mt 9,38; 1Tes 5,12.

¹³ Pozdrówcie Rufusa, wybranego¹ w Panu, oraz matkę jego i moją.

1. J 15,16; Ef 1,4; 2Tes 2,13.

¹⁴ Pozdrówcie Asynkryta, Flegonta, Hermasa, Patrobę, Hermesa i braci, którzy są z nimi.

¹⁵ Pozdrówcie Filologa i Julię, Nereusza i jego siostrę, Olimpasa i wszystkich świętych, którzy są z nimi.

¹⁶ Pozdrówcie jedni drugich pocałunkiem świętym. Pozdrawiają was kościoły¹ Chrystusa.

1. w. 4.

¹⁷ A proszę was, bracia, abyście wypatrywali¹ tych, którzy powodują rozłamy i zgorszenia² przeciwko tej nauce, którą przyjęliście; unikajcie³ ich.

1. Flp 3,17; 2Tes 3,14.
2. Dz 15,1-2; 1Kor 1,11-13; 3,3; 11,18; Ga 1,7-9.
3. Mt 18,17; 1Kor 5,9-11; 2Tes 3,6.14.

¹⁸ Gdyż tacy nie służą¹ naszemu Panu Jezusowi Chrystusowi, ale własnemu brzuchowi², a przez gładkie słowa i pochlebstwo zwodzą³ serca prostych ludzi.

1. Mt 6,24; Ga 1,10.
2. 1Sm 2,12-17.
3. 2Krn 18,5-17; 2Kor 11,13-15; Kol 2,4; Tt 1,11; 2P 2,3.

¹⁹ Wasze posłuszeństwo bowiem stało się znane wszystkim. Dlatego też raduję się z waszego powodu, ale chcę, abyście byli mądrzy w tym, co dobre, a prości w tym, co złe.

²⁰ A Bóg pokoju wkrótce zetrze szatana¹ pod waszymi stopami². Łaska naszego Pana Jezusa Chrystusa niech będzie z wami. Amen.

1. Rdz 3,15; 1J 3,8; Obj 12,10.
2. Ml 4,3; Łk 10,19.

²¹ Pozdrawia was mój współpracownik Tymoteusz oraz Lucjusz, Jazon i Sozypater, moi krewni.

²² Pozdrawiam was w Panu ja, Tercjusz, który pisałem ten list.

²³ Pozdrawia was Gajus, gospodarz mój i całego kościoła. Pozdrawia was Erastus, szafarz miejski, i Kwartus, brat.

²⁴ Łaska naszego Pana Jezusa Chrystusa niech będzie z wami wszystkimi. Amen.

²⁵ A temu, który was może utwierdzić według mojej ewangelii¹ i głoszenia Jezusa Chrystusa², według objawienia tajemnicy³ od wieków okrytej⁴ milczeniem;

1. Rz 2,16; 2Kor 4,3; 2Tm 2,8.
2. Dz 9,20; 1Kor 1,23; 2Kor 4,5.
3. 1Kor 2,7; Ef 1,9; Kol 1,26.
4. Am 3,7; Mt 13,17; Ef 3,3-9; 1P 1,10-12.

²⁶ Lecz teraz objawionej¹ i przez Pisma proroków² według postanowienia³ wiecznego Boga oznajmionej wszystkim narodom, by przywieść je do posłuszeństwa wierze;

1. Kol 1,26; 2Tm 1,10; Tt 1,3.
2. Rz 1,2; Dz 10,43.
3. Mt 28,19; Mk 16,15; Dz 13,46-47.

²⁷ Temu, jedynemu mądremu Bogu, niech będzie chwała przez Jezusa Chrystusa na wieki. Amen. List do Rzymian został napisany z Koryntu i wysłany przez Febę, służebnicę kościoła w Kenchrach.